De linke weekendbijlage (28-2025)

Comments

1. Renate1 says

   20 July 2025 at 12:00

   De Volkskrant toont zich dit weekend weer van z’n minder kritische kant als het gaat om psychologische flauwekul. Eerst met een artikel over familieopstellingen, waarbij ik zou wensen dat men zich wat meer zou hebben verdiept in de artikelen over deze flauwekul en de bedenker van het een en ander in Skepter.
   https://www.volkskrant.nl/kijkverder/v/2025/familieopstellingen-therapie-psychologie-coaching~v1556266/

   Familieopstellingen zijn ingeburgerd geraakt in het coachingcircuit. Door deelnemers in een ruimte je familie te laten uitbeelden zou je meer inzicht krijgen in patronen. Werkt dat, en hoe dan? ‘Mijn moeder heeft zoveel pijn, ik kan dit niet aanzien.’

   ‘Ik kijk naar de wereld door een sluier van afwijzing’, zegt Lieke. Altijd heeft ze het gevoel niet goed genoeg te zijn. Laatst nog reageerde ze boos op een collega die kritiek had. ‘Veel heftiger dan passend was.’ Ze is benieuwd waar dat gevoel vandaan komt. En nog belangrijker: ze wil voelen dat ze er mag zijn.

   Om die reden is ze op deze vrijdagmorgen naar de familieopstellingsdag gekomen van psycholoog Petra van der Heiden, die al achttien jaar werkt met deze methode. In de praktijkruimte in Asperen zitten, naast Lieke, nog twaalf mensen in een kring. Drie van hen zullen die dag ook een opstelling doen. Uit dit gezelschap mag ze kiezen wie haar vader, moeder, broer, zusje en haarzelf mogen vertegenwoordigen.

   Had men Maarten Keulemans niet kunnen vragen om wat kritische kanttekeningen te maken?
   Nu blijft het weerwoord toch beperkt tot de opmerking dat de therapie omstreden is.

   Geen wetenschappelijk bewijs

   Er is nog weinig gedegen wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de effectiviteit van familieopstellingen. Bestaande studies zijn klein van opzet, zonder controlegroepen en zelden gepubliceerd in peer-reviewed tijdschriften, waar vakgenoten de kwaliteit keuren.

   ‘In de ideale opzet vergelijk je de familieopstelling met andere behandelvormen, zoals cognitieve gedragstherapie’, zegt onderzoeker Salome Scholtens van de Rijksuniversiteit Groningen. ‘Met een goede voor- en nameting, over langere tijd en met objectieve meetinstrumenten voor klachten als angst en depressie. Je moet niet enkel vragen: ‘Heb je er iets aan gehad?’ Want mensen zijn geneigd positief te zijn, zeker na een dure sessie.’ Ter indicatie: een opstelling bij Van der Heiden kost 190 euro.

   Scholtens publiceerde met collega’s een overzichtsstudie, waarin twaalf onderzoeken (569 deelnemers) werden beoordeeld. Bij negen daarvan zagen ze een positief effect. ‘We formuleren het voorzichtig: familieopstellingen zijn in potentie effectief. De onderzoeken zijn te zwak van opzet om keihard te zeggen: dit werkt.’

   En dan is er weer een weinig kritisch interview met Griet Op de Beeck.
   https://www.volkskrant.nl/kijkverder/v/2025/griet-op-de-beeck-als-iemand-een-affaire-heeft-gehad-dan-ga-ik-diegene-daarover-niet-de-pieren-uit-de-neus-vragen~v1553423/

   In werkelijkheid zijn hervonden herinneringen inzet van een wereldwijde, hoogoplopende discussie tussen therapeuten en wetenschappers. Op de Beeck werd de spil van deze ‘memory wars’, zo reconstrueerde de Volkskrant een jaar later aan de hand van interviews met deskundigen uit beiden kampen. Psychiaters als Bessel van der Kolk en de aan Harvard docerende Judith Hermann twijfelen niet aan het bestaan van hervonden herinneringen, rechtspsychologen als Harald Merckelbach vegen er juist de vloer mee aan. In Nederland concludeerde de Gezondheidsraad in 2004: hervonden herinneringen zijn te onbetrouwbaar voor de rechtszaal, therapeuten moeten er voorzichtig mee omspringen, maar ze komen wel degelijk voor.

   Na die uitzending deed Op de Beeck maandenlang niets. Een klinische depressie wil ze het niet noemen, ‘maar experts die ik sindsdien heb ontmoet denken er anders over’.

   Ze schreef toch nog drie boeken. In 2020 besloot ze een nieuwe weg in te slaan: ze werd therapeut. Ze volgde een opleiding psychodynamische therapie, waarbij net als in de psychoanalyse de nadruk ligt op onbewuste ervaringen uit de jeugd. Ook volgde ze tientallen seminars, cursussen en ze ging op retreats. Over de inzichten die ze daar opdeed, publiceerde ze Het wordt beter (2024). Ook vond ze een therapie die haar écht hielp: Internal Family Systems (IFS), een in Amerika populaire therapievorm die in Nederland nog niet wordt vergoed. IFS heeft als uitgangspunt dat mensen uit delen bestaan. Die delen, zoals de perfectionist of het angstige kind, hebben goede intenties; ze proberen je te beschermen, maar ze moeten niet de overhand krijgen.

   En dan krijg je dus dit soort uitspraken:

   Zowel SKEPP als de Vlaamse Vereniging voor Therapeuten hekelen het feit dat jij, zonder dat je psychologie hebt gestuurd, jezelf toch therapeut noemt. De methoden die jij aanprijst zouden ook niet altijd bewezen zijn.

   ‘Het duurt nou eenmaal lang voordat een therapie het stempel ‘evidencebased’ krijgt. Volgens psychiater Bruce Perry duurt het gemiddeld twintig jaar voordat een therapie algemeen is erkend. Ik wil geen twintig jaar wachten om iets aan te bieden wat voor mij en zovelen een wereld van verschil heeft gemaakt. Over IFS kan ik zeggen: het onderzoek dat ernaar wordt gedaan is hoopgevend. De therapievorm is inmiddels evidencebased verklaard voor welzijnsverbetering van cliënten, maar nog niet als behandeling voor trauma. Daar is meer onderzoek voor nodig.’

   Wederom had men hier niet wat meer kritische kanttekeningen bij kunnen maken?

   Log in to Reply

   • Hans1263 says

     20 July 2025 at 14:00

     @Renate1
     Iemand die als dramaturg en als journalist heeft gewerkt resp. nog werkt en op basis van zeer dubieuze “hervonden herinneringen” zelf hulp nodig had, kan zich vanzelfsprekend niet geloofwaardig als “therapeut” vestigen. Dergelijke “therapie” zit vaak dichtbij kwakzalverij of het is het regelrecht. Ik ga Zomergasten maar overslaan.

     Log in to Reply

     • Renate1 says

       20 July 2025 at 15:20

       Dat is mijn idee ook. Nu moet ik zeggen dat ik toch al zelden naar Zomergasten kijk, maar in dit geval…
       Adriaan ter Braack, ofwel Sjamadriaan schreef er een tijdje geleden ook een kritisch stuk over in Trouw.
       https://www.trouw.nl/opinie/psychobabbelende-griet-op-de-beeck-hoort-niet-thuis-bij-zomergasten~b1a2b5c1/

       Griet Op de Beeck is de nieuwe presentator van VPRO Zomergasten. Dat lijkt me een bijzonder povere keuze. De Belgische auteur staat bekend om het verspreiden van achterhaalde psychologische theorieën en pseudowetenschappelijke lariekoek en heeft hier in haar eigen land zelfs een satirische prijs voor ontvangen, de Skeptische Put.
       Een prijs voor, ik citeer ‘iemand die zich uitzonderlijk onkritisch heeft opgesteld, en de verspreiding of popularisering van kennis en wetenschap totaal verkeerd heeft begrepen’. Haar werk, en met name haar laatste boek, zou volgens de jury ‘grossieren in onbewezen, achterhaalde, en ronduit verkeerde ideeën over de werking van de menselijke geest in ziekte en gezondheid’.
       Zo bejubelt ze continu zogeheten Internal Family Systems-therapie (IFS), die ervan uitgaat dat de menselijke geest is opgebouwd uit afzonderlijke onderdelen met verschillende ervaringen en trauma’s en een ‘Zelf’. In de therapie probeer je deze ‘Zelf’ en al deze aparte delen weer in contact met elkaar te laten komen. IFS bestaat al zo’n dertig jaar en er is verrassend genoeg nog altijd niet echt overtuigend bewijs voor de werking ervan.
       Eigen therapietoko
       Vooral schrijnend is dat Op de Beeck inmiddels ook haar eigen therapietoko uit de grond heeft gestampt en zonder behoorlijke achtergrond of bevoegdheden, behoudens een smörgåsbord aan psychobabbelkoldercursussen, in andermans hersenpan gaat zitten roeren. Dat terwijl ze tegelijkertijd in de media aan de stoelpoten zaagt van opleidingen die wel zijn gestoeld op de wetenschap.

       Het lijkt er wel eens op dat in iedere krant onkritische kolder naast kritische stukken kan bestaan. Ik bedoel maar, De Volkskrant heeft ook iemand als Maarten Keulemans in dienst en bij Trouw krijg ik wel eens de kriebels van het reli-gezwatel en spirituele kolder.

       Log in to Reply

       • Hans1263 says

         20 July 2025 at 16:04

         @Renate1
         De Vereniging tegen de Kwakzalverij heeft de VPRO benaderd over het zeer dubieuze kwakzalverijgehalte van de gedachtengang van mw. Op de Beeck maar kreeg een absoluut slap antwoord terug. Je moet naar de vrijzinnig protestantse idee haar kwakzalversgedoe scheiden van haar journalistieke kwaliteiten. Tja, zo lust ik er nog wel een paar. Bijvoorbeeld de minder-minder-uitspraken scheiden van de politieke “verdiensten” van Wilders? Maar ja, de VPRO kan niet meer terug, teveel afbreuk van reputatie etc.

       • Renate1 says

         20 July 2025 at 16:16

         @ Hans,
         Ja, het antwoord van de VPRO op de vragen van de VtdK vond ik ook van een dubieus niveau. Ik weet niet wat de journalistieke kwaliteiten van mevrouw Op de Beeck zijn, maar het is ieder geval duidelijk dat ze goed is in het verspreiden van kletskoek.