Het was ergens in het najaar van 2024 dat Roeland Vollaard contact opnam met Stichting Skepsis. Niet lang daarvoor was een jarenlang slepende rechtszaak afgelopen waarin hij uiteindelijk volledig vrijgesproken werd van seksueel misbruik van een cliënte van hem, een ernstig gehandicapt meisje. Dat het mogelijk een onderwerp voor Skepsis was, zat ‘m in de manier waarop de beschuldiging tot stand was gekomen, via een relatief nieuwe variant van gefaciliteerde communicatie.
Eye-tracking als gefaciliteerde communicatie
Vollaard was heel lang een vaste begeleider van het meisje dat ook geregeld bij hem logeerde. Tijdens de bevalling had ze ernstige hersenschade opgelopen en last van epilepsie-stormen waartegen niets hielp. Ze was spastisch, had diverse vergroeiingen en veel problemen met de spijsvertering.
Op een gegeven moment raakten hij en de ouders van het meisje bekend met een methode die zwaar gehandicapte personen in staat kan stellen om te communiceren als ze dat op gewone manieren niet kunnen. Het ging om het eye-tracking-systeem van Tobii. Een infraroodzender en sensoren registreren waar de persoon op het bijhorende beeldscherm op focust. Door op dat scherm woorden of plaatjes te presenteren kan iemand zo communiceren. Het simpelste voorbeeld is om twee keuzes te presenteren, ‘ja’ en ‘nee’, die gekozen kunnen worden als er gesloten ja/nee-vragen gesteld worden. Een mooi systeem dat patiënten kan helpen die bijvoorbeeld locked-in zijn of door een progressieve aandoening als ALS op een gegeven moment niet op andere manieren nog kunnen communiceren. Maar …
Als vaststaat dat iemand zelf de focus bepaalt en scherp kan zien, dan is er weinig twijfel aan dat die persoon ook echt zelf aan het woord is. Bij het meisje dat Vollaard begeleidde was vanaf het begin af eigenlijk al een grote vraag of zij überhaupt in staat was om een scherp beeld te vormen. Daarnaast kon zij in de praktijk niet werken met de Tobii zonder dat iemand haar hoofd ondersteunde. En dat had een duidelijke rode vlag moeten zijn. Want wie zorgde dan nu echt voor de ‘focus’? Het meisje, of de begeleider die haar hoofd vasthield? En bedenk ook dat de Tobii niet vaststelt of er echt sprake is van scherp zien, het systeem meet slechts de weerkaatsing van de iris en zo waarop de ogen gericht zijn.
In dit geval was de communicatie duidelijk een vorm van gefaciliteerde communicatie. Bekendere vormen zijn die waarbij een begeleider een arm licht ondersteunt bij het gebruik van een toetsenbord of letterbord. En die versies zijn herhaaldelijk onderuit gehaald als betrouwbare vormen van communicatie. Rob Nanninga, oud-hoofdredacteur van Skepter, schreef in 2010 over een bekend geval, dat van Thiandi Grooff. Thiandi zou met deze methode zelfs een diploma halen aan het Amsterdam University College, terwijl nooit goed getest is of ze überhaupt zelf iets van de stof begreep en haar tentamens zou kunnen maken zonder begeleiders die haar (onbewust) hielpen. Zelf schreef ik een paar jaar later over Niek Zervaas op deze website, een andere casus waarbij nooit goed is uitgezocht of dat allemaal wel verlopen is binnen ethisch acceptabele grenzen.
Ten onrechte beschuldigd
Op basis van deze dubieuze methode werd Vollaard dus op een gegeven moment beschuldigd van misbruik en een juridische nachtmerrie begon. Uiteindelijk liep die goed af. Het Openbaar Ministerie kwam er ook achter dat de verklaringen op basis van deze methode niet betrouwbaar geacht konden worden en dat steunbewijs ontbrak. Vrijspraak werd dus de eis en de rechter nam dat over:
De rechtbank is van oordeel dat de weergave van de losse woorden die door [slachtoffer] middels de Tobii zijn aangeduid en waarop de aangifte van haar moeder is gebaseerd, in samenhang met de conclusies van de deskundige [deskundige 3], die de rechtbank overneemt en tot de hare maakt, niet kunnen worden aangemerkt als een voldoende betrouwbare verklaring om een bewezenverklaring dat de verdachte de tenlastegelegde feiten heeft begaan op te kunnen baseren.
Enigszins teleurstellend voor Vollaard was dat er niet ingezet werd om het meisje met deze communicatiemethode concreet te testen. Zoals vaker in dit soort gevallen, stelt de omgeving van de persoon dat dat te belastend zou zijn, terwijl een goed doordachte test echt zo uitgevoerd is.
Na Vollaards mail eind 2024 had ik mailcontact met hem en sprak hem uitgebreid aan de telefoon, maar het kwam niet tot een stuk voor Skepter of Kloptdatwel. Het blad van de Vereniging tegen de Kwakzalverij publiceerde wel een stuk van Vollaard (Nederlands Tijdschrift tegen de Kwakzalverij, nr 3, 2024 – vanaf pagina 45). De uitspraak is ook online gepubliceerd op rechtspraak.nl. Vollaard was intussen ook met een aantal anderen de website alliantietegengefaciliteerdecommunicatie.org gestart om andere zorgverleners te waarschuwen tegen deze methoden die heel verradelijk zijn.
Euthanasie
Eind september 2025 nam Vollaard weer contact met mij op. Of ik ook het artikel in de Volkskrant had gezien van een week eerder: De ernstig gehandicapte India zit opgesloten in haar eigen lichaam en is het zat: ‘Ik heb het gehad met leven’? Nee, dat had ik nog niet gelezen, en toen ik het deed, schrok ik me wezenloos. Het meisje zou met dezelfde onbetrouwbare methode haar wens te kennen hebben gegeven om een eind aan haar leven te maken middels euthanasie! En dat zou dan binnen een maand plaatsvinden.
Net als Vollaard realiseerde ik me dat het hier onmogelijk om een euthanasieverzoek volgens het boekje kon gaan. In de rechtszaak vanwege het vermeende misbruik had immers ook het Openbaar Ministerie vastgesteld dat verklaringen van het meisje via deze methode niet betrouwbaar geacht konden worden, en de rechter had dat oordeel overgenomen. En nu zouden geraadpleegde artsen besloten hebben dat via diezelfde dubieuze methode ‘haar’ doodswens wel serieus moest worden genomen? Heel curieus. En het leverde mij ook een dilemma op: moest ik ergens (en waar?) aan de bel trekken dat hier iets niet helemaal goed ging? Iets? Een kwestie van leven en dood …
Vollaard was er ook duidelijk over. Dit euthanasieverzoek deugde van geen kant, maar dat het meisje een zachte dood gegund was, stond voor hem als een paal boven water. En daar kon ik me ook wel in vinden op basis van wat ik van hem had vernomen over haar gesteldheid. Zelf had ik op vertrouwelijke basis nog wel contact met een aantal ethici, maar zij zagen ook geen heel duidelijke reden om iets te ondernemen dat de aanstaande euthanasie mogelijk zou voorkomen. Ook stond in het Volkskrant-artikel dat een rechter haar wilsbekwaam had verklaard en dus zelf over haar lot mocht beslissen. Formeel alles netjes in orde dus… In oktober 2025 kwam aldus een einde aan het moeizame leven van het meisje, dat vermoedelijk nooit een heel uitgebreid innerlijk bestaan heeft gekend.
Boek
De reden om dit hier nu uiteen te zetten is het verschijnen van het boek Gefaciliteerde Communicatie. Een monster dat bedreigt en bedriegt dat Vollaard in eigen beheer publiceerde. Hierin beschrijft hij op integere wijze wat hem is overkomen.
Het is opmerkelijk hoe begripvol hij blijft voor (bijna) iedereen die een rol speelde in wat hem en het meisje is overkomen. Alleen de advocaat van de ouders, de bekende Richard Korver, en de orthopedagoog die ingeschakeld was om het gezin te ondersteunen nadat de beschuldigingen waren geuit, krijgen er flink van langs. Korver haalde juridische trucs uit de kast en de opstelling van de orthopedagoog versterkte het idee dat de communicatie via de Tobii betrouwbaar was en schoof zo het scenario dat er helemaal niets onheus was voorgevallen van tafel. Tegen de laatste loopt nog een procedure via het tuchtrecht.
Aan de ene kant is het boek een poging van Vollaard om van zich af te schrijven wat hem is overkomen, aan de andere kant ook een duidelijke waarschuwing die hopelijk meer slachtoffers van gefaciliteerde communicatie kan voorkomen. “Professionals hadden het meisje kunnen redden van buikspreken”, schrijft Vollaard en hij pleit ervoor om de lichaamstaal van iemand met zulke beperkingen veel serieuzer te nemen. Door die te negeren ontneem je iemands ware stem.
Kloptdatwel is affiliate partner van bol.com. Als je het boek koopt via onderstaande link dan ontvangen wij een kleine bijdrage.
En houd de informatieve website https://alliantietegengefaciliteerdecommunicatie.org in de gaten!
