Microbioloog Elisabeth Bik vindt met haar scherpe blik al jaren afbeeldingen in tal van wetenschappelijke artikelen waar iets verdachts mee aan de hand lijkt te zijn. Het kan variëren van slordige duplicaties tot knip-en-plakwerk waarvan het haast niet voor te stellen is dat het niet doelbewust gebeurde om de lezer om de tuin te leiden.
Dat deze praktijken in minder hoog aangeschreven of zelfs dubieuze journals voorkomen is wel bekend, maar ook aan de top van de wetenschappelijke publicatieladder komt het voor. Je zou van die laatste categorie echter verwachten dat opgemerkte fouten als de wiedeweerga worden hersteld of, als het ernstiger is, het artikel in kwestie wordt ingetrokken. Dat valt in de praktijk erg tegen. In een recent draadje op Twitter uitte Bik haar frustratie over het uitblijven van actie bij een aantal van haar vondsten, waaronder deze:
Een voormalige Nederlandse wetenschapper en politicus? Dat doet natuurlijk meteen vermoeden dat het om Ronald Plasterk gaat. En met die aanname is snel het draadje op Pubpeer gevonden waar problemen met diverse afbeeldingen in het artikel in kwestie worden aangewezen. Al vier jaar geleden!
Nu heb ik totaal geen sjoege van het onderwerp van het artikel (hier een versie die van de digitale vrachtwagen is gevallen), maar dat de auteurs met een goede verklaring zouden moeten komen waarom die afbeeldingen deels zo op elkaar lijken, lijkt mij zeer wenselijk. Dat de problemen al vier jaar geleden door Bik zijn gemeld bij Science, maar blijkbaar niet zijn opgepakt is gewoon gênant. Of Plasterk en zijn co-auteurs er ook al zo lang van op de hoogte zijn, weet ik niet, maar er lijkt me nu toch zeker werk aan de winkel voor het Hubrecht instituut waar het onderzoek werd uitgevoerd.
Update 10 april: op 20 maart liet het Hubrecht Instituut via een reactie aan Bik op Twitter dat er een intern onderzoek gestart wordt.
Update 19 november: Science heeft het artikel ingetrokken. Alle auteurs hebben inmiddels het Hubrecht instituut verlaten en de data konden niet meer worden gevonden.
Steun Kloptdatwel
Waardeer je dit artikel? Je kunt onze site steunen met een financiële bijdrage. Dat waarderen wij dan weer! Een donatie kun je doen via dit betaalverzoek (of klik op de afbeelding hiernaast).
NB de rekening staat op naam van Maarten Koller, formeel eigenaar van deze site.
Een e-mail adres van Ronald Plasterk, volgens https://www.uva.nl/content/nieuws/persberichten/2018/09/ronald-plasterk-wordt-hoogleraar-aan-de-uva.html tevens weer hoogleraar aan de UvA, kan ik niet zo 1-2-3 vinden. Volgens mij is https://molbio.unige.ch/en/research-group/florian-steiner de homepage van co-auteur Florian A Steiner, volgens mij is https://nl.linkedin.com/in/titia-sijen-70856816b het Linkedin profiel van de eerste auteur Titia Sijen en volgens mij werkt Karen Thijssen als research assistant bij de Erasmus Universiteit (Rotterdam), zie https://www.vermeulenlab.com/people/
Science heeft het artikel ingetrokken. Alle auteurs hebben inmiddels het Hubrecht instituut verlaten en de data konden niet meer worden gevonden.
Zie https://scienceintegritydigest.com/2020/11/23/science-paper-from-dutch-top-institute-retracted/ voor het hele verhaal (met onder andere links naar Nederlandse media die hierover hebben geschreven).
Ik citeer uit de internetversie van het AD van 20 november j.l.:
-Plasterk en zijn collega’s – die destijds allemaal bij het Utrechtse Hubrecht Instituut werkten – schrijven vandaag in Science: ,,We hebben geprobeerd de originele data uit 2007 te vinden, maar alle auteurs hebben het Hubrecht Instituut verlaten, en de data kan niet meer worden gelokaliseerd.’’-
Bij mijn weten is “data” meervoud, namelijk het meervoud van “datum” (een gegeven). Maakte Plasterk deze taalfout? Of de journalist? Erg relevant is deze kwestie over de taal niet. Maar wel de kwestie over de originele data, de oorspronkelijke gegevens. Die moeten in principe en uit principe altijd in te zien zijn. En was er sprake bij die illustraties met hun interne duplicaties van boze opzet? Ik denk van niet. Ik vermoed eerder dat er sprake was van onopzettelijke onzorgvuldigheid. Maar ook dat is laakbaar. En toch vreemd dat die originele data er niet meer zijn. Waarschijnlijk zijn ze gesneuveld bij een te rigoureuze schoonmaakactie van het archief. Maar toch … En terug naar de taal, in het Engels wordt “data” geregeld als een enkelvoud gebruikt. Maar waarom zouden wij dat ook doen? En dan “media” als enkelvoud. Afijn, “agenda” is inmiddels allang ook al enkelvoud. “Agenda’s” , eigenlijk net zoiets als “musea’s”.
RV, volgens mij is in deze context “data” inderdaad meervoud en kan het worden vertaald met “gegevens”. Verder is volgens mij een gemakkelijke oplossing om na -al dan niet lang- zoeken te verklaren dat je niets kon vinden. Want dan hoef je niet te discussiëren over die gegevens. Ze zijn weg / onvindbaar.
Op https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2023736-bonnetje-gevonden-opstelten-en-teeven-stappen-op.html staat een voorbeeld wat kan gebeuren als eerst onvindbare informatie uiteindelijk dan toch boven komt drijven.
Ik denk dat de boodschap wel duidelijk is. Vanzelfsprekend is het inderdaad vreemd dat deze gegevens niet meer zijn te vinden. Zo staat bijvoorbeeld in https://www.dfg.de/download/pdf/dfg_im_profil/reden_stellungnahmen/download/empfehlung_wiss_praxis_1310.pdf :
“Experience indicates that laboratories of high quality are able to comply comfortably with the practice of storing a duplicate of the complete data set on which a publication is based, together with the publication manuscript and the relevant correspondence.”
Dat is heldere taal van DFG, min of meer de Duitse evenknie van de Nederlandse wetenschapsfinancier NWO. De tekst van DFG is uit 2013 en het Hubrecht Instituut https://www.hubrecht.eu/nl/ zal ongetwijfeld van zichzelf vinden dat ze ruim vallen onder de definitie van “laboratories of high quality”. De tekst in dit rapport van DFG vervolgt met de onderstaande alinea:
“The published reports on scientific misconduct are full of accounts of vanished original data and of the circumstances under which they had reputedly been lost. This, if nothing else, shows the importance of the following statement: The disappearance of primary data from a laboratory is an infraction of basic principles of careful scientific practice and justifies a prima facie assumption of dishonesty or gross negligence.” Iets eerder staat in dit rapport: “Being able to refer to the original records is a necessary precaution for any group if only for reasons of working efficiency. It becomes even more important when published results are challenged by others.”
Ook dat is erg heldere taal.
Ook de ‘retraction note’ op https://science.sciencemag.org/content/370/6519/921.1 is helder.
“The authors of the Report “Secondary siRNAs result from unprimed RNA synthesis and form a distinct class” have been made aware of duplications in Fig. 2D and supplementary figures S1C and S3C. We attempted to find the original data from 2007, but all authors have left the Hubrecht Institute, where the work was performed, and the data could not be located. Although other data in the paper were consistent with the conclusions supported by Fig. 2D and figs. S1C and S3C, all data were taken into account in the review of the paper, and the loss of these figures weakens the conclusions. Therefore, in the spirit of full transparency, we have decided to retract the paper.”
De eerste zin is volgens mij de zin met de meeste inhoud. Want volgens mij staat in deze eerste zin dat alle auteurs erkennen dat er sprake is van “duplications”. Dat is dus wat anders dan “anomalies” (want wat zijn dat?) en/of “irregularities” (idem). En “duplications” is wat anders dan “apparent duplications”, etc.
Er lijken op het vlak van de wetenschappelijke integriteit nieuwe problemen te zijn. Op https://www.nrc.nl/nieuws/2024/05/03/amsterdam-umc-gaat-onderzoeken-hoe-plasterk-het-alleenrecht-kreeg-op-patenten-a4197852 (gepubliceerd op 3 mei 2024) staat onder andere:
“(…). Vorige maand reconstrueerde NRC hoe oud-minister Plasterk miljoenen verdiende aan kankeronderzoek door zich kennis van het AMC (het huidige AUMC) toe te eigenen en als ‘enig uitvinder’ patenten te claimen. In dat artikel bevestigde het AUMC de lezing van Plasterk (voordat hij minister werd een prominent kankeronderzoeker), dat hij de enige uitvinder was, maar daar komt het ziekenhuis nu op terug. „Het inzicht dat we hebben gekregen,” schrijft het AUMC in reactie op vragen van NRC, „geeft ons reden tot een evaluatie van het proces en de claims, wat we gezamenlijk met Plasterk willen uitvoeren”. Het onderzoek zal zich toespitsen op de vraag of AUMC-wetenschapper Jan Koster alsnog moet worden erkend als (mede)uitvinder van de patentaanvragen waar Plasterk miljonair mee werd. Microbioloog en dataspecialist Koster heeft met zijn gecombineerde kennis van celbiologie en dataverwerking een unieke werkwijze met openbare databases ontwikkeld om in grote hoeveelheden biologische gegevens verbanden te ontdekken. Duizenden onderzoekers wereldwijd gebruiken Kosters database om nieuwe manieren te vinden om kanker te bestrijden. Het AUMC wil niet op de onderzoeksconclusies vooruitlopen, maar schrijft: „We kunnen daar al van zeggen dat onze aanpak destijds de schoonheidsprijs niet verdient.”
(…..). Dit idee was echter niet nieuw, ook niet in 2018. Er waren internationaal al meerdere wetenschappers met dit concept aan het werk. Ook collega’s binnen wat destijds nog het AMC heette. Daarvan was Plasterk al maanden voor zijn eerste patentaanvraag op de hoogte. Op 21 februari 2018, een half jaar voordat hij als hoogleraar zou beginnen, werd Plasterk door de voorzitter van de raad van bestuur van het AMC op de afdeling medische oncologie voorgesteld als „onze nieuwe hoogleraar”. Diezelfde dag vertelde een van zijn aanstaande collega’s over lopend AMC-onderzoek. Een internist-oncoloog van het AMC was bezig met het ontwikkelen van kankervaccins op basis van vaker voorkomende afwijkingen in ‘frameshift-mutaties’ – dus precies datgene wat Plasterk later als zíjn „conceptuele idee” zou bestempelen. De AMC-internist-oncoloog had voor dit onderzoek kort daarvoor van KWF-kankerbestrijding financiering toegezegd gekregen. Een half jaar na deze mailwisseling richtte Plasterk zijn eigen bedrijf op waarbij hij het AMC buitenspel zette. Nog diezelfde middag ontving Plasterk van een leidinggevende oncoloog de samenvatting van dit project in zijn mailbox, vergezeld van een uitnodiging aan de ‘nieuwe hoogleraar’. De leidinggevende oncoloog schreef aan Plasterk: „Wij maken graag van jouw expertise gebruik in de voortgang van deze projecten, dus als je interesse hebt horen wij dit graag!” Die interesse had Plasterk. „Dank!”, antwoordde hij dezelfde dag. „Ik kom er zeker bij je op terug.”
(….). Ook het AUMC heeft inmiddels, naar aanleiding van het NRC-onderzoek en geconfronteerd met de nieuwe informatie, een octrooijurist ingeschakeld. Die keek samen met de internist-oncoloog van het AMC-onderzoek naar de patentaanvragen. Ook zij concluderen dat de claims in de patentaanvragen het werk van Koster betreffen, en niet het „conceptuele idee” – van wie dat ook mag zijn, zo bevestigt de internist-oncoloog aan NRC.”
De regels en richtlijnen voor Ronald Plasterk, ook m.b.t. het indienen van patenten, staat op https://amsterdamumc.org/en/research/support/policies/integrity/research-integrity-policies.htm
Zie ook https://eenvandaag.avrotros.nl/item/benoeming-plasterk-tot-nieuwe-premier-risicovol-zolang-onderzoek-patentfraude-niet-is-afgerond-zegt-deze-hoogleraar/
Erg lang kon ik op wat voor manier dan ook geen openbare universitaire homepage van Ronald Plasterk vinden, zowel niet op de website van de UvA als niet op de website van het Amsterdam UMC. De website van het Amsterdam UMC heeft een prima zoekfunctie op naam, maar ook via die route lukte het mij niet een universitaire homepage van Ronald Plasterk te vinden. Nu kan ik opeens (via goede vriend G) twee homepages van Ronald Plasterk vinden: https://www.amsterdamumc.org/en/research/researchers/ronald-plasterk.htm en https://researchinformation.amsterdamumc.org/en/persons/ronald-plasterk (beide meteen ook gearchiveerd).
Beide homepages zijn erg leeg. Dat komt erg vreemd over.
Uiteraard moest ik meteen ook denken aan https://nos.nl/nieuwsuur/collectie/13896/artikel/2424145-de-hoogleraren-en-hun-bijbanen-dit-gaat-er-mis (gepubliceerd op 6 april 2022). Hier staat onder andere: “Ook de publieke profielen en registerinformatie van oud-politici Ronald Plasterk (Universiteit van Amsterdam), Jet Bussemaker (Universiteit Leiden) en Bert Koenders (Universiteit Leiden) zijn niet compleet. (…). Plasterk zegt geen nevenfuncties te hebben, maar noemt er vervolgens toch enkele op.”
Destijds gaf het invullen van de naam “Plasterk” in de zoekbalk op https://www.amsterdamumc.org/en/research/researchers.htm geen hit. Nu is dat wel zo. Erg vreemd. Destijds was de homepage van Ronald Plasterk onvindbaar via het nalopen van alle profielen via https://www.amsterdamumc.org/en/research/researchers.htm?alpha=P Nu is het profiel van Ronald Plasterk zichtbaar en aanklikbaar via
https://www.amsterdamumc.org/en/research/researchers.htm?alpha=P&start=190
Destijds heb ik dit meerdere malen uitgeprobeerd. Erg vreemd allemaal.
Nu is er dus wel (weer) een (openbaar toegankelijke) universitaire homepage van Ronald Plasterk, zie hierboven voor de links. Wel gaat het om een erg rudimentaire homepage: er is geen link naar een lijst met publicaties en de onderdelen “Specialization” en “Focus of research” zijn niet ingevuld. Er staat alleen dat Ronald Plasterk een “Endowed Professor, Epidemiology and Data Science” is. Erg vreemd allemaal.
Gistermiddag publiceerde NRC een nieuw artikel over Ronald Plasterk https://www.nrc.nl/nieuws/2024/05/18/patentenkwestie-steeds-groter-probleem-voor-plasterk-a4199335
Hierin staat onder andere:
“Beoogd premier Ronald Plasterk dreigt juridisch en financieel in de problemen te komen omdat een patent waarop hij ten onrechte het alleenrecht heeft geclaimd, op korte termijn in de VS toegekend gaat worden. Daardoor kunnen de fouten die Plasterk in de aanvraag maakte ook in Amerika aan het licht komen, waarmee het patent niet geldig en waardeloos wordt. Zowel de toekenning van het patent als de ongeldigheid ervan kan leiden tot claims van benadeelden tegen Plasterk. Dat zegt octrooi-specialist Koos Rasser, die eerder de patentenkwestie voor NRC onderzocht: „Dit maakt de onderhandelingen die Plasterk met het Amsterdam UMC moet voeren nog problematischer.”
(….). De patentenkwestie en Plasterks opstelling daarin leiden tot steeds meer woede onder (oud-)collega’s in het Amsterdam UMC (AUMC), zo blijkt onder meer uit een app van het toenmalige hoofd van de afdeling medische oncologie van het AUMC die in het bezit is van NRC. De kwestie draait om patentaanvragen voor kankervaccins die Plasterk in 2022 miljonair maakte en waar NRC eerder over schreef. Plasterk richtte in 2018 naast zijn hoogleraarschap aan het Amsterdam UMC een bedrijf op waar hij de patentaanvragen in onderbracht. Dat bedrijf verkocht hij vier jaar later voor 32 miljoen euro aan het Duitse beursgenoteerde CureVac. Kern van het probleem voor Plasterk is dat hij in alle patentaanvragen ten onrechte claimt de enig uitvinder te zijn. NRC onthulde dat de geclaimde methode om kankertherapieën te maken niet door Plasterk werd ontwikkeld, maar door wetenschapper Jan Koster van het Amsterdam UMC met wie hij samenwerkte. Plasterk eigende zich daarmee met publiek geld gefinancierde wetenschappelijke kennis toe, om die vervolgens voor eigen gewin te verkopen.
(…..). Twee weken geleden maakte het Amsterdam UMC bekend alsnog onderzoek te doen naar de patentenkwestie. Aanvankelijk steunde het academisch ziekenhuis Plasterk, maar op basis van het vervolgonderzoek van NRC kwam het Amsterdam UMC daar alsnog op terug. Plasterk bleef wel volhouden dat hij terecht als enig uitvinder op de patentaanvragen staat, omdat het basisidee van hem zou zijn. Maar ook dat bleek niet te kloppen. Een andere kankeronderzoeker van het Amsterdam UMC was al maanden met precies datzelfde idee aan het werk, zelfs toen Plasterk nog minister was. Plasterk liet zich zelfs uitgebreid over dat onderzoek inlichten, vóór hij op eigen naam zijn eerste patentaanvraag deed, zo bleek eerder uit het onderzoek van NRC.
(…..) Het Amsterdam UMC was niet bereikbaar voor commentaar. Wel meldde zich zaterdag bij NRC hoogleraar medische oncologie Kees Punt. Hij was tot 2020 hoofd van de afdeling medische oncologie van het Amsterdam UMC (toen nog AMC), in de tijd dat Plasterk daaraan verbonden was. Punt liet weten dat hij vrijdag aan Plasterk het volgende app-bericht stuurde, zinspelend op diens excuusbrief in De Telegraaf: „Beste Ronald, je hebt het ongetwijfeld erg druk, dus ik help je graag met de tekst voor je nog missende excuusbrief: „Sorry voor mijn gebrek aan integriteit, ik had geen gegevens van collega-wetenschappers mogen gebruiken zonder hen hierin te betrekken. Hiermee heb ik beroepsethiek geschonden en dat had ik dus niet moeten doen. Ook sorry dat ik mijn persoonlijk financieel gewin belangrijker heb gevonden dan het maatschappelijk belang. In ruil voor miljoenen euro’s heb ik toegestaan dat een voor kankerpatiënten potentieel succesvolle therapie in de prullenbak verdwijnt omdat het geen concurrent mocht worden van een middel van het bedrijf waar ik het aan heb verkocht. Ook dat had ik als kankeronderzoeker nooit mogen doen.” Punt sluit zijn bericht af met: „Ik hoop dat je hier iets aan hebt.” Ronald Plasterk laat in een reactie op dit app-bericht weten: „Wat er staat is onwaar.””
Ik denk dat Kees Punt met betrekking tot zijn opmerking “hiermee heb ik [de?] beroepsethiek geschonden” wil zeggen dat Ronald Plasterk niet gehandeld zou hebben conform 1 of meer normen in de Nederlandse Gedragscode Wetenschappelijke Integriteit. Het gaat wellicht om de normen 29, 30, 40 en of 56. De Gedragscode staat op https://www.uva.nl/onderzoek/onderzoeksomgeving/wetenschappelijke-integriteit/wetenschappelijke-integriteit-uva.html (Nederlandse versie) en op https://amsterdamumc.org/en/research/support/policies/integrity/research-integrity-policies.htm (Engelse versie).