Geschreven door Sarah Hellewell, postdoctoraal onderzoeker aan Curtin University
Vertaald en bewerkt door Maxim Garvelink, freelance vertaler
In een recente aflevering van de bekende, Amerikaanse realityserie, The Kardashians, werd er nogal schokkend nieuws gedeeld over de hersenen van Kim Kardashian. Tijdens een consult toonde Kims dokter haar op de hersenscan dat ze ‘gaten’ heeft in haar hersenen. De gaten zouden gerelateerd zijn aan ‘lage activiteit’, aldus de dokter.
Hoewel dat allemaal zeer verontrustend klinkt, zijn artsen en wetenschappers niet bepaald onder de indruk. Ze zetten grote vraagtekens bij de SPECT-technologie die werd gebruikt om de scan te maken en de toenemende commercialisering van deze scans.
Ik doe onderzoek naar de gezondheid van de hersenen. Daarbij gebruik ik onder meer hersenscans om de vroege tekenen van ziektes op te sporen. Hieronder vertel ik: hoe ik denk over deze technologie, of het echt gaten in onze hersenen kan vinden en of we allemaal deze scans moeten doen om onze eigen hersenen te checken.
Wat kunnen scans je echt vertellen?
Eerder dit jaar werd er bij Kim een hersenaneurysma vastgesteld met behulp van een MRI-scan. Dat betekent dat de wand van de slagader in haar hersenen wijder is geworden. Het is onduidelijk welk type aneurysma ze heeft en hoe groot het is. Er lijkt ook geen duidelijk verband te bestaan tussen deze diagnose en haar meest recente.
Wat we wel weten, is dat die laatste diagnose werd gesteld na een ander type scan, die bekend staat als single-photon emission tomography (officieel afgekort als SPECT). Bij die techniek worden er radioactieve stoffen geïnjecteerd in het bloed en maakt men met een speciale camera 3D-beelden van organen. Deze beeldvormingstechniek werd ontwikkeld in 1976 en werd in 1990 voor de eerste keer toegepast op de hersenen.
Dokters gebruiken SPECT-scans om de doorbloeding van organen te meten en te volgen. De scan kan dokters helpen bij het stellen van de correcte diagnose en het bepalen van de juiste behandeling voor aandoeningen met betrekking tot de hersenen, het hart en de botten.
Hoewel SPECT enkele beperkte, klinische toepassingen heeft, zijn er daarbuiten geen bewijzen voor het nut van SPECT-scans.
Welkom in de wereld van beroemdheden en privéklinieken
De kliniek die in de aflevering van The Kardashians te zien is, biedt haar klanten, waaronder de familie Kardashian-Jenner, SPECT-scans aan. SPECT-beelden hebben hun populariteit te danken aan hun aangename, oogstrelende pastelkleuren, hun massale promotie op sociale media en de bewering dat deze scans gebruikt kunnen worden om een hele reeks van aandoeningen op te sporen. Denk aan stress, Alzheimer, ADHD, hersenletsels, eetstoornissen, slaapproblemen, woede en zelfs relatieproblemen.
Er is geen wetenschappelijk bewijs waaruit blijkt dat SPECT als diagnostisch hulpmiddel ingezet kan worden bij individuen om al deze aandoeningen te detecteren. Heel wat artsen, wetenschappers en voormalige patiënten bekritiseren om die reden het werk van dit soort klinieken en noemen het ‘kwakzalverij’.
De scans kunnen eventuele veranderingen in de doorbloeding weergeven, maar er zijn vele aandoeningen waarbij de doorbloeding schommelt. Ook hangt de bloedstroom af van welk hersengebied er wordt bestudeerd, hoe laat het is en hoeveel de persoon heeft geslapen.
De gebieden waar er minder doorbloeding is, worden beschreven als ‘gaten’, ‘deuken’ of ‘deukjes’ op zulke SPECT-scans. Het gaat hierbij voor de duidelijkheid niet om echte gaten of deuken in je hersenen.
De verminderde doorbloeding bij Kim Kardashian was volgens de dokter te wijten aan ‘haar lage hersenactiviteit’. Hij suggereerde dat haar frontale kwabben niet werken zoals het hoort, omdat ze chronisch gestrest is. Maar men kan wetenschappelijk niet aantonen dat er een link is tussen veranderingen in de doorbloeding en stress. Er is eigenlijk geen enkele wetenschappelijk onderbouwde techniek die veranderingen in hersenactiviteit kan linken aan symptomen of functionele uitkomsten voor een individu.
Deze scans zijn niet goedkoop
Dokters maken zich om meerdere redenen zorgen dat mensen zonder symptomen SPECT gaan gebruiken als diagnostisch hulpmiddel. Om te beginnen worden mensen zonder goede reden geïnjecteerd met radioactieve stoffen. Daarnaast lopen patiënten het risico dat ze de verkeerde behandeling of medicatie krijgen, omdat de dokter zijn diagnose heeft gebaseerd op de niet wetenschappelijk onderbouwde resultaten van de SPECT-scan. Deze mensen betalen bovendien vaak de hoofdprijs voor deze scans, omdat ze die vanuit een medisch standpunt niet nodig hebben. In Amerika betalen patiënten, zonder tussenkomst van de verzekering, meer dan 3000 dollar voor een SPECT-scan.
Heb ik zo’n scan nodig?
Beeldvormingstechnieken, zoals SPECT en MRI, kunnen oprecht gebruikt worden om heel wat aandoeningen te diagnosticeren, maar er is geen enkele goede, medische reden om die scans uit te voeren op gezonde mensen.
Dergelijke scans voor gezonde mensen worden vaak omschreven als ‘opportunistisch’. De klinieken die ze uitvoeren, maken misbruik van mensen die bezorgd zijn over hun gezondheid en verdienen zo duizenden dollars per scan. Bovendien belasten ze op die manier onnodig de gezondheidszorg.
Het kan verleidelijk zijn om het voorbeeld van sterren, zoals Kim Kardashian, te volgen en te kiezen voor de populaire, veel geadverteerde scan. Maar het is belangrijk om te onthouden dat de beste medische zorg gebaseerd is op goed onderbouwde, wetenschappelijke bewijzen. Die ideale zorg wordt aangeboden door experts die instrumenten gebruiken, die in de praktijk de beste resultaten opleveren en bewezen zijn door decennia aan onderzoek.
Dit artikel verscheen eerder op The Conversation (Vertaling: Maxim Garvelink)
Steun Kloptdatwel
Waardeer je dit artikel? Je kunt onze site steunen met een financiële bijdrage. Dat waarderen wij dan weer! Een donatie kun je doen via dit betaalverzoek (of klik op de afbeelding hiernaast).
NB de rekening staat op naam van Maarten Koller, formeel eigenaar van deze site.
Als je zo “beroemd” bent als die mevrouw Kardashian, laat je dan zo’n onderzoek en het resultaat ervan zien aan eenieder die het maar wil zien? Het komt me voor als een mengsel van exhibitionisme, geldklopperij en ordinaire reclame.