De Nederlandse universiteiten behandelden sinds 2005 102 gevallen van wetenschapsfraude. Ruim 27 zaken werden gegrond verklaard en zeker 16 wetenschappers zijn bestraft. Ze werden ontslagen, overgeplaatst of berispt. Dat meldt de krant NRC Weekend dit weekend op basis van een enquete die de krant heeft gehouden onder universiteiten en onderzoekscentra. Een korte samenvatting.
In de meeste gevallen ging het om plagiaat. Maar ook het verzinnen van gegevens kwam voor. Soms werden auteursnamen onterecht weggelaten bij publicaties. De krant vindt het aantal meldingen opvallend laag. Op basis van vergelijking met andere landen zou een hoger aantal fraudegevallen voor de hand liggen. Uit het artikel blijkt dat de verschillen tussen universiteiten groot zijn, meldt de NOS. De universiteit van Tilburg kende geen fraudezaken tot de affaire Stapel waarover we op Kloptdatwel al regelmatig hebben bericht. Stapel had veel onderzoeksgegevens verzonnen. Hij is inmiddels ontslagen en moet zich vermoedelijk ook bij de rechter verantwoorden.
In de Wikipedia is een artikel over wetenschapsfraude opgenomen. Wetenschappers worden vaak gedreven door carrièredruk, luiheid en doordat de gelegenheid zich gemakkelijk voordoet. Het artikel zet een groot aantal vormen van fraude op de rij, maar in hoofdzaak gaat het om drie vormen: (a) het verzinnen van gegevens, (b) het manipuleren van onderzoeksapparatuur / onderzoeksmateriaal en (c) plagiaat ofwel het overnemen van gegevens van anderen zonder bronvermelding. Het artikel schetst verder dat degene die de fraude aan de kaak stelt (de ‘klokkenluider’) vaak kan rekenen op tegenwerking. Er staan voor het onderzoeksinstituut immers vaak grote belangen op het spel.
Misschien is het wel daarom dat de voorzitter van de Vereniging van Universiteiten, Sijbolt Noorda, in NRC Weekend zegt dat de universiteiten zich beter moeten wapenen tegen fraude. Hij pleit voor een ombudsman of vertrouwenspersoon op elke universiteit. Ook pleit hij voor openbaarheid. NRC Weekend merkt fijntjes op dat alleen de Universiteit van Leiden en het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam bereid waren hun frauderapportages aan NRC beschikbaar te stellen.
Ook wij denken dat openheid over fraude en bescherming van klokkenluiders erg goed zou zijn. Wetenschap moet zijn gebaseerd op verifieerbare en correcte bronnen en niet op verzinsels. Als dat fout gaat moet iedereen dat weten.
Foto voorzijde: looniechemist.blogspot.com