Google Ngram: ‘paranormal’ verslaat ‘sceptic’?

Google heeft een nieuwe dienst. Met Ngram kun je de opkomst en ondergang van concepten volgen in een periode van 500 jaar. De dienst doorzoekt 5 miljoen boeken en laat van jaar tot jaar zien hoe vaak een woord wordt gebruikt. De dienst is bedoeld voor taalonderzoekers en is te bereiken via deze link:  ngrams.googlelabs.com. Je kunt helaas nog geen Nederlandse boeken doorzoeken.

De eerste grafiek is met Ngram gemaakt en toont de modegevoeligheid (of liever gezegd: de periode-gebondenheid) van belangrijke paranormale begrippen:

• phrenology (een pseudowetenschappelijke theorie dat eigenschappen van mensen af te leiden zouden zijn uit de vorm van de schedel). Het is duidelijk dat dit concept ontstaat rond 1820, piekt rond 1840 om daarna op beperkte schaal door te sudderen.
• telepathy (de ongefundeerde theorie dat informatie kan worden overgedragen op andere wijze dan via de normale zintuigen). Dit begrip ontstaat pas rond 1880 en beleeft zijn top tussen 1900 en 1920, maar ook in de jaren 1950 en 1970 is het tijdelijk populair.
• homeopathy (een theorie dat chemische stoffen in oneindige verdunning als geneesmiddel werkzaam zijn). Hoewel homeopathie al in 1796 door Hahnemann op papier werd gezet, komt het woord vooral sinds 1990 steeds vaker voor. Er lijkt zich recent een kentering voor te doen.

Het is niet makkelijk om conclusies te trekken. Zo lijkt de tweede grafiek  die ik met Ngram heb gemaakt op het eerste gezicht zorgelijk. Het meer dan 200 jaar oude begrip ‘sceptic’ lijkt het sinds eind jaren 1990 in frequentie af te leggen tegen het tamelijk recente ‘paranormal’ dat pas sinds 1940 van zich laat horen. Als je echter een grafiek maakt met ‘skeptical’ en ‘paranormal’ is het beeld weer heel anders. Bovendien weten we niet of het woord ‘paranormal’ al dan niet in kritische zin wordt besproken in al die 5 miljoen boeken. Laten we het maar hopen.