In 2009 en 2010 demonstreerde de Turkse uitvinder Muammer Yildiz zijn magneetmotor op de Technische Universiteiten van Eindhoven en Delft. Dat veroorzaakte nogal wat rumoer: waarom zouden deze universiteiten aandacht schenken aan de zoveelste knutselaar die meent een perpetuum mobile te hebben gebouwd? Op het Skepsis-blog schreef Martin Bier er een uitgebreid artikel over naar aanleiding van de demonstratie aan de TU Delft. Daarna was het een tijdlang rustig.

Maar op websites die zich bezig houden met alternatieve nieuwe vormen van energiewinning als koude kernfusie, nulpuntsenergie en dit soort magneetmotoren was af en toe iets te lezen over een aanstaande proef aan een Europese universiteit. Een serieuze test dit keer, waarin de motor  30 dagen continu zou gaan draaien. Er blijven ook Nederlandse connecties met het verhaal van Yildiz’ magneetmotor. Assistant professor Jorge Duarte aan de TU/e doet pogingen een theoretisch model voor de werking van de motor te geven en ontwerper/wetenschapper/kunstenaar Ward van der Houwen is bezig met het maken van een documentaire. Wat is hun motivatie om zich bezig te houden met iets dat door de meeste natuurkundigen meteen afgedaan wordt als onmogelijk? Vandaag eerst over die documentaire die gemaakt wordt. Een korte teaser staat inmiddels al twee maanden op Internet, Van der Houwen op bezoek bij Yildiz:

Techniek en controverse
Van der Houwen presenteert zich op zijn website als ontwerper, wetenschapper & kunstenaar. Ik sprak hem over zijn motivatie om aan de documentaire mee te werken en probeerde natuurlijk uit te vinden hoe hij er echt over denkt. Hij is vooral bezig met de rol van techniek in de maatschappij en probeert via allerlei activiteiten het publiek te laten zien hoe mooi techniek kan zijn. Tot nu toe is hij vooral bekend van zijn producten die een medische toepassing hebben, maar vaak wel met een apart verhaal eraan verbonden. Het spannendste is het om onverwachte combinaties van mensen met verschillende achtergronden te vormen, waaruit heel verrassende nieuwe technische toepassingen komen. Maar het is beter om zijn website te bekijken om een indruk te krijgen hoe hij over techniek denkt (dit filmpje bijvoorbeeld).
Van der Houwen vertelde dat hij al een tijdje geïnteresseerd was in al die websites waarover gesproken wordt over free energy, cold fusion en dat soort zaken, die zich een beetje buiten het blikveld van de gevestigde wetenschap ophouden. Het is niet meteen duidelijk dat het alleen maar onzin is, maar wel opvallend is dat er weinig interactie is tussen ‘serieuze wetenschappers’ en deze ‘alternatievelingen’. Ze maken soms wel technisch fascinerende apparaten, zoals die motor van Yildiz. En het enthousiasme waarmee veel mensen er mee bezig zijn is natuurlijk mooi om te zien voor iemand die techniek als zodanig graag onder de aandacht brengt.
Van der Houwen valt het wel op dat er heel heftig gereageerd wordt op iedere belangstelling van wetenschappers voor  zoiets als Yildiz’ motor, als die wat anders inhoudt dan een resolute afwijzing (omdat het immers niet kán volgens de thermodynamica wetten). Dat ervaart hij zelf ook en hij heeft veel meer dan bij andere projecten het gevoel dat hij heel voorzichtig moet optreden. De motor zelf is natuurlijk al een interessante puzzel, maar ook die controverse over dit technisch vernuftig apparaat, hoax of niet, vindt hij interessant genoeg om er zich mee bezig te houden; in de rol van neutrale ‘host’ of presentator van de documentaire. Hij raakte erbij betrokken na de aankondiging begin dit jaar dat er een test van 30 dagen aan een vooraanstaande Europese universiteit zou plaatsvinden.

Een inkijkje in het binnenwerk van de motor

Een inkijkje in het binnenwerk van de motor

Doorbraak of hoax?
Maar hoe zit het nu met die motor van Yildiz? Van der Houwen weet niet hoe het apparaat werkt. Hij heeft het gezien en geconstateerd dat er geen spoelen in de bewegende rotor zitten en ook niet in de ringen daar direct om heen. Ook zijn er geen aansluitpunten voor stroomtoevoer naar die onderdelen en de motor wordt niet merkbaar warm als die draait. Dus blijft het vooralsnog voor hem een raadsel hoe de aandrijving plaatsvindt. Maar ook hij heeft natuurlijk de essentiële onderdelen niet mogen onderzoeken.
Wel is duidelijk dat Yildiz en mensen rondom hem in Turkije niet zo goed weten hoe het normaal gesproken in zijn werk gaat met patenten. Het cultuurverschil van de Turken en ‘wij’ uit het Westen vormt een boeiend element in het verhaal. De communicatie verloopt bijvoorbeeld niet zo gemakkelijk. Yildiz is vaak lastig te volgen, omdat hij zelf geen Engels spreekt en niet altijd standaardtermen voor natuurkundige zaken gebruikt. Van der Houwen was het, geloof ik wel wel eens met de drie mogelijke scenario’s die ik hem voorlegde over wat er nu aan de hand kan zijn:

1) het apparaat werkt echt zoals Yildiz beweert en er moeten wat natuurkundige theorieën op de schop;

2) het is een technisch bijzonder knap in elkaar gezette hoax én

a) Yildiz is een slimme oplichter, van begin af aan op groot geld uit en gokt op een grote investeerder;

b) of het is een uit de hand gelopen hobby/grap waar Yildiz zich niet meer zo goed uit kan praten  zonder gezichtsverlies (en mogelijk boze investeerders).

Waar en wanneer precies die test aan de universiteit zou gaan plaatsvinden bleef onduidelijk, totdat deze week het bericht kwam dat het helemaal niet doorgaat! Van der Houwen weet niet om welke universiteit het zou gaan en óf er wel echt gesprekken waren. Yildiz en de mensen om hem heen zijn uiterst terughoudend in het verschaffen van informatie daarover. Het kan natuurlijk goed onderdeel uitmaken van de totale maskerade als we uitgaan van oplichting. Mij komt optie 2b nog zeer wel mogelijk voor; het heeft er nog niet zo de schijn van dat Yildiz op enorme geldbedragen uit is. Daarvoor betracht hij iets te veel geduld in mijn ogen, maar misschien onderschat ik hem. Intussen zullen wel een aantal mensen uit Yildiz’ omgeving geld geïnvesteerd hebben en de vraag is of hij nog wel met goed fatsoen terug kan uit de fuik waar hij mogelijk in is gezwommen. Dat is een niet zo ongebruikelijk scenario voor uitvindingen die zo  revolutionair claimen te zijn, dat je op grond van de huidige kennis moet vaststellen dat het ‘niet kan’.

Yildez bij zijn uitvinding

Yildiz bij zijn uitvinding

Een serieuze test?
In plaats van de uitgebreide test op een universiteit gaat Yildiz nu op een expo in Geneve (10-14 april) zijn motor vier dagen continu laten draaien om de sceptici te overtuigen. Dat kan alleen niet zomaar in de expo hal, omdat die ‘s nachts afgesloten wordt vanwege veiligheidsredenen. Daarom zal Yildiz zijn opstelling op een trailer installeren, telkens voor sluitingstijd naar buiten rijden en op de parkeerplaats stallen. Alles vastgelegd door een webcam die continu zal aanstaan. Het zal lastig zijn om met die test echt te overtuigen; teveel is daarvoor gecontroleerd door Yildiz.
Met Van der Houwen heb ik het nog gehad over een test die begeleid zou worden door Skepsis of andere skeptische organisaties. Op zich zou dat niet zo’n gek idee zijn. Een goede test zou meteen veel duidelijkheid kunnen geven, wat in bijna ieders voordeel is. Behalve dan misschien voor Yildiz als het in feite om een hoax gaat. De bal ligt daarom, denk ik,  in eerste instantie toch bij Yildiz. Maar misschien staat hij wel open voor suggesties om een wat overtuigender demonstratie te geven dan we tot nu toe gezien hebben. In de eerste plaats moet die lang genoeg duren om uit te sluiten dat er een batterij in het apparaat verborgen is en als tweede zou ik graag die herrie makende ventilator vervangen zien door een dynamo met daaraan een simpel meetinstrument. Misschien hebben de lezers nog wel meer goede suggesties.

Het verhaal vertoont veel parallellen met de kwestie rond de Nederlandse uitvinder Jan Sloot, die eind jaren ’90 van de vorige eeuw, claimde op een geheugenchip van 64 Kb meerdere DVD’s te kunnen zetten door een nieuwe vorm van compressie. Wiskundig gezien is de zaak klip en klaar, dat is onmogelijk. Toch wist Sloot met een werkend prototype zoveel indruk te maken op mensen als Roel Pieper dat er miljoenen guldens ingestoken werden. Net toen het product eindelijk in een patent zou moeten worden beschreven, overleed Sloot aan een hartstilstand. Nooit werd zijn ‘broncode’ aangetroffen. De geïnteresseerde verwijs ik naar het boeiende boek ‘De Broncode‘ van Eric Smit over deze kwestie.

In een volgend blog wil ik verder ingaan op de vraag hoe je hier als wetenschapper mee om moet gaan. Is het al zinnig om te gaan speculeren over mogelijk exotische verklaringen? Of is het verstandiger om eerst maar eens een serieuze test af te wachten? Loop je niet het risico dat elke serieuze interesse verkeerd uitgelegd wordt en mogelijk misbruikt voor het verkopen van iets wat zeer goed mogelijk niet meer is dan een knap gemaakt fopding? Volgende week hoop ik ook Duarte te spreken om zijn kijk op de zaak te horen.

[Interview met Duarte op 23 maart 2013 gepubliceerd: Over de Yildiz motor – interview met Jorge Duarte]

Meer afbeeldingen op de site van Yildiz: www.bsmhturk.com