Op 10 februari 2026 is de Nederlandse vertaling van Aldous Huxleys De Tijd van de Oligarchen verschenen, voorzien van een inleiding van Bas Heijne. Het boek verscheen oorspronkelijk in 1946 met als titel Science, Liberty and Peace. Met griezelige helderheid beschrijft Aldous Huxley een opkomend tijdperk waarin technologische vooruitgang de politieke macht centraliseert in de handen van een kleine groep ‘boy gangsters’. Toegepaste wetenschap perfectioneert manipulatie, propaganda en consumentisme om mensen tevreden te houden. Censuur en onderdrukking zijn niet nodig in een wereld waarin niemand verlangt naar de waarheid.
Kloptdatwel is affiliate partner van bol.com. Als je De Tijd van de Oligarchen koopt via onderstaande link dan ontvangen wij een kleine bijdrage.
Brave New World
In 1932 schreef Huxley zijn beroemde dystopie Brave New World (Heerlijke Nieuwe Wereld) met als thema onderdrukking door technologie. Niet met behulp van geweld zoals in Orwell’s 1984, maar met behulp van met amusement, consumptie, drugs en genot. Zo lang iedereen z’n Soma-pilletje neemt is er niets aan de hand. Toch gaat niet iedereen in de Brave New World hierin mee.
Sommige mensen blijven hechten aan boeken, vrije wetenschap, intellectuele nieuwsgierigheid en open gesprek. Zij zijn een bedreiging voor de sociale orde en moeten weg uit de samenleving. Mustapha Mond, een van de tien World Controllers, brengt zijn zorgen onder woorden in een gesprek met een groepje dissidenten, vlak voordat hij ze verbant – “Words can be like X-rays, if you use them properly—they’ll go through anything”.
Time of the Oligarchs: On Science, Liberty and Peace
Het zojuist opnieuw uitgegeven essay is in feite de non-fictie begeleiding van Brave New World. Huxley analyseert in dit essay uit 1946 dezelfde thema’s, maar dan analytisch en vanuit historisch perspectief. Huxley voorspelt met verbluffende precisie hoe nieuwe technologie in handen van een kleine groep oppermachtigen tot een instrument van manipulatie en onderdrukking wordt.
De ‘Oligarchs’ in Huxley’s wereld zijn geen wrede dictators. Tegengeluiden worden met zachte hand gesmoord. Om de samenleving in goede banen te leiden vertrouwt de overheid in het essay van Huxley vooral op afleiding, manipulatie, massapsychologie, reclame en propaganda. ‘Tegenwoordig kan een welbespraakte dictator zijn emotioneel geladen evangelie in de oren van tientallen miljoenen mensen gieten’ merkt Huxley op.
Wetenschap of geluk?
Huxley staat in het essay stil bij de rol van wetenschap. Die werkt bevrijdend in een open en vrije samenleving maar wordt een instrument van onderdrukking in de onvrije samenleving van de oligarchen. De wetenschap als waarheidssysteem wordt omgekat naar een machtstechnologie. De oligarchen waarderen toegepaste wetenschap en gedragswetenschap als controle-instrument. Massacommunicatie en propagandatechniek zijn instrumenten. Waarheidszoekend onderzoek en onafhankelijk academisch debat – nergens voor nodig. Het essay van Huxley kan voor een deel worden gelezen als een pleidooi voor onafhankelijke, door feiten gedreven wetenschap. Huxley laat zien dat bescherming van de democratie vraagt om rationele discussie, vrijheid en onafhankelijke kennisproductie. Een gepolitiseerde wetenschap ontwikkelt zich tot een instrument van de elite.
Ik zou graag hebben geschreven dat Aldous Huxley de social media voorzag. Huxley vreesde massamanipulatie via technologie, emotionele communicatie, afleiding, en “onzichtbare” beïnvloeding van het denken. Dat is toch al wel voldoende akelig vooruitziend. Als je gelukkig wilt zijn in de dystopische wereld van Aldous Huxley dan moet je niet teveel geven om onderzoek, feiten en kennis. En wie wil nu niet gelukkig zijn?
