Kloptdatwel?

Algemeen

Homeopaten niet overtuigd

by 24 Comments

Homeopaten niet overtuigd 1
Echinacea (bron: skepsis blog)

Jan Willem Nienhuys plaatste onlangs in het Skepsis blog een stuk naar aanleiding van het zoveelste onderzoek dat aantoont dat echinacea niet werkt. Maar het overtuigt homeopaten niet. Dat laat zien dat ze zich weinig gelegen laten liggen aan onderzoek.

Maar ook interpreteren ze de uitkomsten van discussie over homeopathie heel anders dan wij dachten dat zou moeten. Raadselachtig. Naar aanleiding van de wereldwijde actie tegen homeopathie (waarover we al vaak hebben geschreven) plaatste De Koninklijke Vereniging Homeopathie Nederland (KVHN) onlangs een bericht over de gezamelijke actie van stichting Skepsis en de Vereniging tegen de Kwakzalverij die op 5 februari plaatsvond. Ze zijn van mening dat de vertegenwoordigers van de homeopathie zich kranig hebben geweerd:

Mevr. Meijer heeft een radio-interview gehouden bij radio Noord-Holland. Mevr. Ellinger was te gast in het radioprogramma ‘Spijkers met koppen’ bij Dolf Jansen. Beide woordvoerders hebben zich prima en met overtuiging staande gehouden tegen afgevaardigden van de VtdK. Dolf Jansen riep in het radio-interview: ‘Als homeopathie werkt voor paard en kat, en voor mijn buurman, waarom zeurt u dan om wetenschappelijk bewijs?’. *

Maarten Koller was de afgevaardigde namens Kloptdatwel en de stichting Skepsis in het programma Spijkers met Koppen. Beluister hieronder de uitzending en beoordeel zelf of mevr. Ellinger zich prima en met overtuiging staande hield.

Als de player niet werkt klik dan deze link.

Een belangrijk argument van mevrouw Ellinger klopt absoluut niet. Zij zegt dat het placebo-effect bij dieren niet bestaat. Als je werkzaamheid van een homeopathisch middel bij dieren meet, dan kan dat niet het gevolg zijn van placebowerking, zegt ze. Maar daar vergist ze zich behoorlijk in. Lees het na in een artikel van de Utrechtse hoogleraar Johanna Fink. Of luister:


Als de speler niet werkt klik dan hier voor de mp3.

Over de actie tegen homeopathie schrijft men badinerend:

Over de actie op 5 februari zelf kunnen we kort zijn. Er kwamen niet meer dan 18 mensen van de VtdK en Skepsis, waaronder studenten, bijeen bij het Multatuli Monument. We zijn blij met deze ‘gratis’ peiling over de publieke opinie en het feit dat de actie van de VtdK niet door de consumenten werd gedragen maar tot milde verontwaardiging opriep. We zijn ook blij met de kans die we hebben gekregen om in twee radioprogramma’s uitgebreid over de werking van homeopathie te hebben kunnen spreken. Bij eventuele toekomstige acties zullen we als PR platform weer gezamenlijk optreden om zo een krachtig beeld naar de samenleving te kunnen presenteren.

Tja… Wij gaan voor de kwaliteit van argumenten. Zou er een methode zijn om de discussie met homeopaten op basis van inhoudelijke argumenten te voeren?

Als je interesse hebt, kun je het verslag van 5 februari hier lezen.

Dit stuk is geschreven door Maarten Koller en Gert Jan van ‘t Land.

Supermoon richt geen rampen aan

by 1 Comment

Supermoon richt geen rampen aan 2
De maan (bron: pbs.org)

De ‘supermoon’ van 19 maart heeft geen onheil op aarde aangericht. De voorspellingen van angstige astrologen zijn gelukkig niet uitgekomen. Wat is eigenlijk die supermaan, en waar komt het begrip vandaan? En waarom verschijnt dit bericht precies 4 dagen na de supermaan?

Op 19 maart was het ‘supermaan’-dag. Op die zaterdag stond de maan net ietsje dichter bij de aarde dan gebruikelijk. Niet veel, maar toch. Astrologen waren bang dat die nabije stand voor rampen op aarde zou zorgen. Op 7 maart schreef kloptdatwel.nl er een stukje over. We vertelden dat er geen enkel verband was aangetoond tussen rampen op aarde en eerdere supermaan-momenten (die komen namelijk zeer regelmatig voor, meerdere keren per jaar). Onze boodschap was dat er geen reden was om te denken dat het einde van de wereld op 19 maart zou zijn. Direct na de aardbeving in Japan verschenen er berichten dat het ‘supermoon’-verschijnsel daarvoor verantwoordelijk zou zijn. Kloptdatwel schreef op 14 maart een stukje waarin dit idee werd ontkracht. Ondertussen was de verwoestende supermaan een enorme mediahype geworden.

Supermoon richt geen rampen aan 3
De maan van 20 december en 19 maart vergeleken (bron: wikipedia)

Waar komt het idee van de verwoestende supermaan eigenlijk vandaan? Het begrip is afkomstig van de Amerikaanse astroloog Richard Nolle. Hij bedacht het begrip in 1979 voor de situatie dat de maan in zijn maandelijkse omloop dichter bij de aarde staat dan gebruikelijk. Op één of andere manier is het begrip rond begin maart van dit jaar door kranten en websites opgepikt en werd het een mediahype. Het lijkt er op dat de eerste berichten ontstonden in Australië en Nieuw Zeeland.

Op zijn website geeft Nolle een overzicht van alle supermaan-gebeurtenissen in de 21e eeuw. En het zijn er veel, gemiddeld 4 tot 6 per jaar. Nolle voorspelt op zijn website dat de kans dat de aarde wordt getroffen door een ramp groter is dan gemiddeld is in de 3 dagen voor en na de supermaan. De zeven gevaarlijke dagen zijn vandaag voorbij en er is niets bijzonders gebeurd.

Er is nooit een verband aangetoond tussen de supermaanstand en rampen op aarde. De trieste werkelijkheid is dat de wetenschap er nog maar uiterst matig in slaagt om aardbevingen en andere rampen correct te voorspellen. Veel ernstige bevingen vinden volkomen onverwacht plaats in onbekende breuken. Was dat maar anders! Hier zijn drie bronnen die uitleggen dat de maanstand geen bewezen effect heeft op seismische activiteiten op aarde: een website van de Berkeley universiteit, een website van de Amerikaanse overheid en een populair geschreven artikel van de website lifeslittlemysteries.com. Als je meer wilt weten kun je ook dit artikel (‘5 things you need to know about the supermoon’) van de Amerikaanse publieke omroep PBS lezen. En je kunt natuurlijk ook onze eigen kloptdatwel berichten er op naslaan.

Lees vooral niet dit bericht van msn waarin wordt gesteld dat sommige astronomen vrezen voor rampen op aarde op 19 maart ( en andere niet). Eerlijk is eerlijk – msn corrigeerde het bericht later keurig.

Nolle lijkt zijn ideeën zelf ook met een korreltje zout te nemen:

“That said, there’s no harm in making sensible preparations for this year’s SuperMoons. The worst that can happen, if the worst doesn’t happen, is that you end up with a stock of fresh batteries and candles, some extra bottled water and canned goods, maybe a full tank of gas and an evacuation bag packed just in case. […] And maybe you’ll think twice about being in transit and vulnerable to the weather hazards and delays that are so common during SuperMoon alignments. These are the kind of sensible precautions that can make a big difference if the worst does come to pass”.

Hadden de media dat stukje van zijn website maar gelezen!

Heb jij psychic powers?

by 13 Comments

Heb jij psychic powers? 4
Zo ziet de test van psychic.com.au er uit

In de media is veel aandacht geweest voor een paper over ‘precognitie’ van de psycholoog Daryl Bem. Bem is een bekende psycholoog (emeritus hoogleraar van de bekende Cornell universiteit). Hij betoogt dat mensen in het heden kunnen worden beïnvloed door toekomstige ervaringen. Interessant! Ware het niet dat zijn onderzoek niet deugt. Dat toont het blad Skeptical Inquirer van maart/april 2011 aan. Het Amerikaanse zusterblad van Skepter brengt ernstige fouten in het onderzoek van Bem aan het licht. De conclusies van Bem worden daardoor onhoudbaar.

Maar  daarover binnenkort meer.

Test ondertussen eerst eens je eigen voorspellende gaven, je eigen ‘psychic powers’.  Op het internet zijn allerlei tests beschikbaar waarmee je dit kunt testen. Voor mij is de uitslag duidelijk – ik doe het gemiddeld niet beter dan de kansverwachting. Dat is dus zoals je het zou verwachten. Maar het geeft wél het idee dat de internettests die ik probeerde vermoedelijk min of meer correct zijn opgezet. Anders zou de uitkomst vermoedelijk anders zijn geweest.

Misschien heb je zin om zelf de tests ook eens te doen? Als de test oplevert dat je inderdaad ‘psychic powers’ hebt, dan zijn wij bij kloptdatwel natuurlijk geïnteresseerd om er meer over te weten. En vergeet niet de one million dollar challenge van de James Randi Educational Foundation. Lees voor de zekerheid de berekeningen in het commentaar van Jan Willem Nienhuys hieronder als je een inschatting wilt maken of je werkelijke bijzondere gaven hebt.

Hier zijn de tests die ik probeerde: test 1 en test 2. Er zijn ook een iPhone apps zodat je overal kunt oefenen. Zoals Jan Willem in het commentaar opmerkt werkt de tweede link inderdaad niet meer.

Bronwaterkuur springlevend in Tsjechië

by 2 Comments

Het lijkt een 19e eeuws tafereel – tientallen mensen met kopjes bronwater. Ze wandelen bedachtzaam van de ene naar de andere geneeskrachtige bron. Maar dit is niet de 19e eeuw. Het is 2011 en ik ben in Karlovy Vary (Karlsbad) in Tsjechië. De bronwaterkuur blijkt hier springlevend. De waterbronnen zijn deels te vinden in prachtig gerestaureerde gebouwen. Je kunt hier al sinds het begin van de 18e eeuw terecht voor een waterkuur.  Maar er zijn ook waterbronnen in moderne hallen van beton en glas, aangelegd in de tijd van het socialisme (1945-1989). Het water uit Karlsbad bevat veel mineralen (vooral natriumsulfaat, ook wel ‘Karlsbader zout’ genoemd) en zou goed zijn voor van alles en nog wat: spijsverteringsstoornissen, diabetes, jicht, overgewicht, paradontose, ziekten van het bewegingsapparaat, lever- en galziekten en zelfs zou het water ‘oncologisch lijden’ verlichten (bron: wikipedia.de). Klopt dat wel?

Ik besloot de proef op de som te nemen. De aanpak is simpel – je begint met het kopen van een kuurbekertje: een gat van boven voor het opvangen van water uit de bron en een slurfje waarmee je het water kunt opzuigen (zie de illustratie op voorpagina). Daarmee kun je langs de tientallen bronnen die door de binnenstad van Karlovy Vary verspreid liggen. Het water is warm en smaakt niet lekker, het doet denken aan een oplossing van roestige spijkers, zout en ei dat over de datum is.

Je hoeft het water overigens niet in alle gevallen te drinken. Er zijn ook vermeende positieve effecten bij andere toepassingen, zoals in de foto hiernaast is te zien.

Is er bewijs voor de werkzaamheid van bronwater? Volgens de Duitse vereniging van producenten van ‘heilwasser’ wel. In een brochure presenteren ze allerlei toepassingen voor het geneeskrachtige bronwater. In Duitsland heeft het geneeskrachtige bronwater zelfs een beschermde wettelijke status. Ook kom je makkelijk aan positieve testimonials van mensen die de waterkuur hebben gedaan. Ook artsen die mensen hebben doorverwezen melden positieve resultaten. Maar dat zegt eigenlijk niets – elke behandelwijze kent mensen die deze verdedigen met een gloedvol betoog. Maar het zijn natuurlijk wel deze verhalen die er voor zorgen dat gezondheidszoekers nog steeds in groten getale de waterkuur nemen.

De bottom line: er is geen wetenschappelijk bewijs voor het nut van de waterkuur. De Amerikaanse skepticus Joe Nickell heeft er in 2005 een serie artikelen over geschreven in de Skeptical Inquirer, het blad van de Amerikaanse skeptici. Nickell concludeert dat moderne medicijnen de waterkuur hebben ingehaald. Tegenwoordig heeft het zoute water geen meerwaarde meer voor het bestrijden van ziektes. Nickell wijst wel op het placebo-effect van de waterkuur (een placebo is een geneesmiddel zonder werkzame stoffen). Ook merkt hij terecht op dat veel mensen baat hebben bij een paar weken rust in de bergen. Ik voeg daar nog een eigen theorie aan toe. Het bronwater in Karlovy Vary smaakt zo vies, dat je er alles aan doet om weer snel beter te worden!

Joe Nickell concludeert in de Skeptical Inquirer:

‘Seemingly supportive of the sweeping grandiose claims made for mineral springs is the fact that many visitors offered testimonials in their favor. However, according to psychologist Terence Hines (1988, 236-237), ‘One can find testimonials attesting to the effectiveness of almost anything,’such as those given for ‘snake oils’ that allegedly cured even ‘consumption’ (tuberculosis). Hines adds: ‘It is safe to say that if testimonials play a major part in the ‘come on’ for a cure or therapy it is almost certainly worthless. If the promoters of the therapy had actual evidence for its effectiveness, they would cite it and not have to rely on testimonials.’ Even some spa advocates who touted the beneficial effects of various inclusions in the water conceded they were not solely due to them. Benefits were also attributed to the water’s mechanical and thermal effects on the body-hot- and cold-water applications being commonly prescribed for various therapeutic purposes-not to mention, of course, psychosomatic benefits, the so-called placebo effect (Swanner 1988, 32-37; Kršling 2002). Potential negative effects were rarely considered. For example, at Saratoga laws on radioactivity required the posting of signs warning that radium content might be harmful to health, while spa-advocate Swanner (1988, 37) found that ‘ridiculous,’ saying, “If the mineral waters have deleterious physiologic effects, they have yet to be demonstrated.’ This seems rather an attempt to shift the burden of proof and to suggest, counter intuitively, that a wide variety of positive effects could come from ingesting certain substances but never any negative effects. Nonetheless, quite obviously the spas-offering a change of scenery, rest, the distraction from one’s ills provided by almost any physical treatment, and the power of positive thinking-represented a successful, if temporary, prescription for many ailments’.

 

Wat hebben skeptici toch met sektes?

by 16 Comments

Wat hebben skeptici toch met sektes? 5
Avatar – ‘het meest krachtige, puurste zelfontwikkelingsprogramma’. bron: avatar.nl

Wat hebben skeptici toch met sektes? In de afgelopen dagen hebben we op kloptdatwel verschillende berichten gehad over bijzondere kerkgenootschappen en sektes. We schreven onder andere over Scientology (klik hier en hier), over de uitzending van SBS6 over Miracle of Love (klik hier) en gisteren kon je in een video zien hoe je sekteleider kunt worden (klik hier). Ook skeptici in andere landen winden zich op over sektes, de Vlaamse skeptici plaatsten een stuk over Avatar (klik hier) en ook de Amerikaanse SCICOP schrijft regelmatig over sektes en scientology (klik b.v. hier of hier).

Ik denk dat skeptici veel moeite hebben met vier dingen die je bij sektes vaak terugvindt: onzinnige claims, geldklopperij, machtsuitoefening en schade voor de volgelingen. Klopt dit beeld? En zo ja, wat kun je er aan doen. Daarover gaat dit stukje.

SBS6 liet zien dat Miracle of Love de eerste drie dingen uit het rijtje doet. Ze claimen dat ze je leven verbeteren als je aan een paar sessies meedoet, voor je het weet krijg je verzoeken om flink wat geld over te maken aan de sekte en er wordt druk op je uitgeoefend om je plek in te nemen in een haast militaristisch geleide organisatie. Mensen die niet sterk in hun schoenen staan worden geleidelijk meegenomen de sekte in zonder dat ze er voldoende greep op hebben, eigenlijk haast zonder dat ze er erg in hebben. De sekte gebruikt daarvoor bekende middelen –  je krijgt ineens veel aandacht die je eerder niet kreeg van aardige sekteleden (dat voelt natuurlijk lekker en daar wil je wel meer van), je moet dingen doen die in de wereld buiten de sekte nogal idioot zijn (zoals naakt dansen en seksuele bewegingen maken in het openbaar), je wordt afgezonderd (niet bellen en mailen) en je wordt uit je normale doen gehaald (geen kopje koffie, onvoldoende slaap). Zo wordt voor de sekte-‘novice’ een hele nieuwe werkelijkheid gecreëerd.

Wat hebben skeptici toch met sektes? 6
Psychiater Hanneman op Skepsis Congres 2008

Psychiater Peter Hanneman legde dit uit in de uitzending van SBS6 over de Miracle of Love sekte. Hanneman sprak ook op het Skepsis in 2008 over Landmark dat dure bewustzijnstrainingen organiseert (in enkele reacties op kloptdatwel wordt Landmark genoemd) en analyseerde daar dezelfde dingen:

De Landmarktrainingen komen voort uit de Erhard Seminars Training. EST werd in 1971 opgericht door Werner Erhard, die zijn carrière begon als handelaar in encyclopedieën. In de jaren 1960 maakte hij kennis met Zen, Scientology, encountergroepen en nog diverse andere alternatieve technieken en therapieën, waaruit hij zijn eigen methode ontwikkelde. Tijdens de zeer langdurige groepssessies noemde Erhard zijn studenten bij voorkeur assholes en verbood hij hen van hun plaats op te staan. Binnen drie jaar had hij al voor ruim 3 miljoen dollar aan trainingen verkocht en tien jaar later was de jaaromzet tot 30 miljoen gestegen. Erhard kreeg echter veel juridische problemen met de belastingdienst en met voormalige studenten die claimden dat ze psychische schade hadden opgelopen. In 1991 verkocht hij zijn bedrijf aan enkele medewerkers, waaronder zijn jongere broer, Harry Rosenberg (Erhard heette oorspronkelijk ook Rosenberg). De organisatie werd omgedoopt in Landmark Education en is in meerdere landen actief. De laatste jaren is het aantal vestigingen echter teruggelopen. Negatieve publiciteit zorgde er onder meer voor dat Landmark zich in 2004 zowel uit Frankrijk als uit Zweden terugtrok.

In het tijdschrift ESTA (‘elke twee weken serieus leuk’) beschrijft Hanneman 5 regels voor wie heelhuids uit een bewustzijnstraining wil komen:

  1. Zorg dat je stevig in je schoenen staat. Als je met essentiële vragen zit of je bent angstig en onzeker: niet doen.
  2. Blijf tijdens de trainingen kritisch en vorm je eigen oordeel.
  3. Laat anderen geen invloed op je krijgen, slaap en drink voldoende.
  4. Laat anderen geen invloed op je krijgen, zorg voor regelmatig contact met de buitenwereld.
  5. Zoek uit waar je aan begint. Het lijkt er soms wel op dat mensen meer nadenken over een nieuwe DVD speler dan over wie er met hun hoofd aan de gang mag gaan.

In dit artikel, maar ook in de hier aangehaalde stukken van de Vlaamse en Amerikaanse skeptici, keren steeds de drie hier genoemde pijnpunten terug: onzinclaims, geldklopperij en machtsuitoefening. Maar wanneer is er sprake van schade? Dat is natuurlijk overduidelijk in de schrijnende gevallen die de krant hebben gehaald, zoals de People’s Temple sekte die zich 1978 in Jonestown van het leven beroofde, of de Heavens’ Gate sekte die in 1997 hetzelfde deed. Ook is er regelmatig sprake van psychologische schade en gezondheidsschade. De rechter veroordeelde Scientology b.v. tot schadevergoedingen en de kerk kwam in de geruchtmakende zaak rond de dood van Lisa McPherson volgens berichten een schadevergoeding overeen (lees hierover in de wikipedia) (de kerk ontkent dit). Maar vaak ligt de schade subtieler. Natuurlijk is er vrijwel altijd sprake van verlies van geld en eigendommen. Maar de sekteleden zelf oordelen daar niet per se negatief over.

De vraag is dus –  wat kun je er aan doen? Hoe kun je voorkomen dat mensen in de sekte-valkuil vallen? Een van de middelen is natuurlijk voorlichting, zodat mensen psychisch gewapend worden. Daarom is het b.v. goed dat bekend wordt dat de FBI onderzoekt of Scientology kinderen aan het werk zet voor een belachelijk lage vergoeding en dat de kerk grote bedragen vraagt aan mensen die de kerk willen verlaten (de kerk ontkent deze zaken). Daarom is ook publiciteit over Avatar en Landmark goed. En dit blog probeert natuurlijk ook een steentje bij te dragen. Maar kun je er met de wet in de hand wat aan doen, zoals in de SBS6-uitzending over Miracle of Love werd gevraagd? Dat lijkt me best lastig. In principe maken volwassen mensen zelf een keuze om naar een meditatieweekend van een sekte te gaan of een cursus te volgen, ze tekenen zelf in voor een vervolgtraining en ze kiezen er zelf voor om een donatie te doen, ze bepalen zelf of ze lid worden van een kerkgenootschap. Ook bepalen ze zelf wat ze er aan hebben. Dat bleek bijvoorbeeld heel duidelijk uit de reactie van Gerrit op het bericht op kloptdatwel van 27 februari, het blijkt ook uit verschillende reacties die ik in mijn eigen omgeving heb gekregen van mensen die deelnamen aan trainingen van Landmark. Voor een skepticus niet makkelijk, wij vragen toch graag eerst om bewijzen, zeker als er veel betaald moet worden. Misschien is meer onderwijs en voorlichting toch de meest kansrijke aanpak.

Wie meer wil lezen over sektes kan terecht bij de wikipedia, daar vind je ook een literatuuroverzicht. Je kunt ook het uitstekende stuk van Rob Nanninga in Skepter nalezen. En hier is een website die veel informatie over Landmark heeft verzameld.