Leestip: De straaljager van Vrouwkje Tuinman

Een detective over aardstralendeskundige Jan Mieremet

In De straaljager vertelt Vrouwkje Tuinman het verhaal van Jan Mieremet (1885-1967), een twintigste-eeuwse magnetiseur die meende ziekten te kunnen verklaren – en genezen – door het opsporen van aardstralen. Als je het boek bestelt via bol.com dan krijgen wij een kleine bijdrage via het partnerprogramma van bol.com. 

Jan Mieremet werd bekend door zijn aardstralen-neutraliserende ‘Poverni-kastjes’, waarbij Poverni een acronym was voor POtentiaal VERschillen NIvelleren. De kastjes gingen als warme broodjes over de toonbank. Paleis Soestdijk stond er vol mee, evenals het Amsterdamse Concertgebouw.

Politici deden van harte mee. Minister Cals bestelde kastjes bij Mieremet voor een katholieke school in Twente en het gemeentehuis van Zandvoort werd aardstralenvrij gemaakt om de hoofdpijnklachten van de burgemeester te bestrijden. Je kunt een video bekijken over het kastje bij Omroep Twente. De inhoud: een paar metalen staafjes en een vierkant stukje koper (https://www.youtube.com/watch?v=foInxMD4CnI).

De straaljager is geschreven als detective. Rechercheur Peeters wordt midden in de nacht naar een plaats delict geroepen. Een brandkast blijkt gestolen – en daar zat meer in dan geld alleen. Jan Mieremet weet zeker dat het de dief te doen is om iets totaal anders: ‘Mijn hele leven zit in die kluis.’ Rechercheur Peeters hoort het hele verhaal over de aardstralen aan. De documenten uit de kluis en het leven van Mieremet worden gereconstrueerd. Peeters leeft door de zaak helemaal op: ‘je bent weer precies de jonge politieman die ik destijds leerde kennen’.

Vrouwkje Tuinman heeft een roman geschreven, geen biografie, en onderzoekt hoe overtuiging, hoop en autoriteit samen een wereldbeeld kunnen vormen dat volkomen plausibel lijkt. Dat voor de onzichtbare aardstralen geen enkel wetenschappelijk bewijs bestaat behoeft geen betoog. Artikelen op de website van Skepsis leggen uit dat aardstralen vooral op de portemonnee zijn gericht. Ze hebben geen enkel effect op ziektes en ander ongemak. Zie o.a. https://skepsis.nl/aardstralen en https://skepsis.nl/stralen. Een onderzoek van de Skeptische Werkgroep Groningen vond geen aanwijzing dat een digitale wichelroedeloper de lokatie van Poverni kastjes kon vinden. Zie dit artikel uit 2017 in het blad Skepter: Wichelen met Google Earth.

Vrouwkje Tuinman gebruikt haar roman voor een verhaal over een sociaal-cultureel fenomeen. Zij zet Mieremet niet neer als bedrieger of wappie avant la lettre, maar als iemand die oprecht geloofde in zijn missie. ‘Ook bacteriën kun je niet zien, maar als je merkt dat handen wassen helpt bij de afweer tegen besmetting, dan doe je dat toch?’ verdedigde Mieremet zijn pseudowetenschap.

De straaljager is besproken, onder meer bij Brabant Cultureel, Trouw en de NCRV Gids. Dat laat zien dat het boek een snaar raakt: de aantrekkingskracht van alternatieve verklaringen voor ziekte en tegenslag.

Op de foto zie je het Poverni kastje van het Openluchtmuseum.