Kloptdatwel?

Pepijn van Erp

Bontscanner

by 26 Comments

Bont voor Dieren ging in het afgelopen jaar Nederland rond met de campagne ‘Maak het niet te Bont’ om duidelijk te maken dat er veel meer echt bont wordt verwerkt in kleding dan je denkt. Zo blijken de op het moment trendy bontkragen op jassen, waarvan de dragers dachten dat het wel om nepbont zou gaan, tot hun grote schrik vaak van echte dieren afkomstig. Het campagneteam toont de herkomst aan met een speciaal voor Bont voor Dieren ontwikkelde bontscanner:

In de Facebookgroep ‘Skeptici der Lage Landen‘ wierp een van de leden de vraag op hoe die scanner eigenlijk zou werken? Niet alleen stelt die klaarblijkelijk vast of zo’n kraag van echt of namaakbont is, maar kan die ook bepalen van welk dier het vachtje afkomstig is als het onverhoopt om een echt bontje blijkt te gaan. Tamelijk sterk. Iets met een verschil in elektrostatische lading ofzo?

Ik mailde Bont voor Dieren voor opheldering. In eerste instantie stelden ze dat ze niet konden prijsgeven hoe het apparaat werkt, wel dat het speciaal voor hen ontwikkeld was. Ook waren ze erg nieuwsgierig waarom ik het eigenlijk wilde weten. Toen ik terugmailde dat ik van Skepsis ben en een dergelijk apparaat met van die sterke claims me enigszins deed denken aan de beruchte wichelroedes waarvan de verkopers beweren dat ze allerlei stoffen op afstand kunnen detecteren (van explosieven tot virussen), kwam de aap uit de mouw: het is allemaal maar een toneelstukje. In feite stellen de vrijwilligers visueel vast of het om echt of nepbont gaat en om welk dier het gaat. Dat is ook niet erg zo lastig, er staat een checklist voor op hun site.

Op mijn vervolgvraag of ze de deelnemers aan de test achteraf vertellen dat die scanner niet echt iets doet, bleef het vervolgens stil. Ik heb geen reden om te twijfelen aan de goede bedoelingen, noch aan de expertise van de vrijwilligers die de ‘meting’ verrichten, maar ik zie toch ook een klein risico in het ‘foppen’ van het publiek op deze manier. Men zou er aan kunnen gaan twijfelen of andere tests van Bont voor Dieren wel zo betrouwbaar zijn, bijvoorbeeld het onderzoek naar de gifstoffen in de bontkraag. Mij lijkt het verstandig om toch ergens duidelijk te maken dat de scanner geen echt detectieapparaat is, maar slechts wordt gebruikt als aandachtstrekker. Maak het niet te bont, dus!

Update (10:15): ik ontving vanochtend toch nog een mail, waarin Bont voor Dieren schrijft dat ze het geen toneelstukje vinden, maar ‘een vriendelijke manier om met mensen in gesprek te komen’. En dat ze uiteraard eerlijk vertellen hoe de vork in de steel steekt als mensen vragen hoe het werkt. Tsja, dat zal wel, maar dan is het toch een beetje vreemd dat ik in eerste instantie een ontwijkend antwoord kreeg op mijn mail.

Cammaerts en Johansson doen Deens tuinkersexperiment over – nog knulliger dan de scholieren

by 8 Comments

Engels - UK vlag 30x24Bijna twee jaar terug gingen de schokkende resultaten van het ‘Deense tuinkersexperiment’ het Internet over: middelbare schoolleerlingen lieten zien dat tuinkers die gekweekt werd in de buurt van Wi-Fi routers veel minder goed groeide. Vooral de foto’s waarin een fris groen, onbestraald, bakje tuinkers werd getoond naast een groezelig, bestraald, bakje leken boekdelen te spreken. Buitenlandse wetenschappers waren onder de indruk van het experiment en drongen aan op herhaling. Twee van hen publiceerden onlangs hun replicatie en die is nog knulliger is dan het experiment van de scholieren.

Wat er mis was met het oorspronkelijke experiment heb ik uiteen gezet in: Experiment met tuinkers en Wi-Fi – Wel prijs, maar niet zo’n best onderzoek. De belangrijkste problemen waren het gebrek aan blindering en de niet afdoende controle van de omstandigheden. Voor een scholierenonderzoekje helemaal niet zo’n probleem, maar de manier waarop in eerste instantie hun docent en vervolgens die ‘buitenlandse wetenschappers’ er mee aan de haal gingen om hun verhaal mee te ondersteunen (‘straling van mobiele telefonie en Wi-Fi is veel gevaarlijker dan de gevestigde wetenschap en overheden ons voorhouden’) is nogal stuitend.

Twee van die buitenlandse ‘experts’, de Belgische Marie-Claire Cammaerts en de Zweed Olle Johansson, hebben de handen ineengeslagen om dit experiment te repliceren. Zij hebben blijkbaar een artikel over hun experiment gepubliceerd weten te krijgen in het Argentijnse tijdschrift Phyton, International Journal of Experimental Botany onder de titel Effect of man-made electromagnetic fields on common Brassicaceae Lepidium sativum (cress d’Alinois) seed germination: a preliminary replication study (december 2015). Het staat nog niet op de website van het tijdschrift, maar daar kunt je wel zien dat de impactfactor van dit blad 0,117 is, bepaald niet indrukwekkend. U kunt het artikel al wel downloaden op diverse websites die angst voor straling verspreiden (bv. bij stopumts.nl).

Niet onverwacht vonden deze onderzoekers weer schokkende resultaten: de tuinkerszaadjes zouden helemaal niet ontkiemen bij hoge stralingsintensiteit. En natuurlijk horen er weer plaatjes bij als:

Fig 2: Uitgekozen plaatjes van het experiment: A zaadjes na 7 dagen; B: wortels na 10 dagen; C: tekeningen van zaadjes na 10 dagen; D: zaadjes verwijderd van oorspronkelijke locatie en onder strlingsniveau van 2µW/m2 gebracht. Elke keer, a = zaadjes onder 70-100 µW/m2, b = zaadjes onder 2-3 µW/m2.
Fig 2: Uitgekozen plaatjes van het experiment: A zaadjes na 7 dagen; B: wortels na 10 dagen; C: tekeningen van zaadjes na 10 dagen; D: zaadjes verwijderd van oorspronkelijke locatie en onder strlingsniveau van 2µW/m^2 gebracht. Elke keer, a = zaadjes onder 70-100 µW/m^2, b = zaadjes onder 2-3 µW/m^2.

Van professionele wetenschappers zou je mogen verwachten dat ze de fouten die zijn aangewezen met betrekking tot de opzet van het scholierenexperiment wel zouden kunnen vermijden – zo lastig is dat niet. Maar nee, Cammaerts en Johansson doen het zelfs nog veel beroerder. Ik noem maar een paar punten:

  • Ze noemen het zelf een preliminary replication study, maar meteen valt op dat ze helemaal niet met Wi-Fi werken, maar zeggen naar het effect van GSM-masten te kijken. Hoezo replicatie? Of is alle straling één pot nat voor deze ‘deskundigen’?
  • Ze gebruikten maar liefst twee (2!) kweekbakjes met zaadjes die ‘dichtbij’ de stralingsbron stonden en twee die er verder vandaan stonden. Twee per groep is een nog heel stuk minder dan de zes van de Deense scholieren, wat ook al niet indrukwekkend was.
  • Ze hielden op met meten na tien dagen, terwijl de scholieren er pas na dertien dagen genoeg van hadden.

Bij de bespreking van het scholierenexperiment heb ik aangegeven dat het ontkiemingsproces nogal gevoelig is voor omgevingsfactoren als temperatuur. Een kleine afwijking daarin kan al gauw een paar dagen schelen bij het ontkiemen. Om die omstandigheden goed te controleren (zodat ze precies gelijk zijn voor de experiment- en controlegroep), heb je eigenlijk een klimaatkamer nodig, zoals gebruikt in het Wagenings onderzoek naar de mogelijke invloed van straling op bomen. Wat zeggen Cammaerts en Johansson over hun opzet:

All the other environmental conditions were near-identical for each of the two double series of seeds (temperature = 20°C, humidity = 70%, luminosity ≈ 300 lux). The seeds were then observed after four, seven and ten days, and tap water was poured on the compost, equally for each series of seeds, at regular intervals.

Dat maakt bij elkaar bepaald geen geweldige indruk. Je krijgt de indruk dat ze die bakjes zo maar ergens neergezet hebben en om de paar dagen er eens een blik op hebben geworpen. Het resultaat, als we daarvan al kunnen spreken, is ook volstrekt ongeloofwaardig. In het abstract wordt dat deels omschreven als: “the first step of seeds’ germination ‒ e.g. imbibitions of germinal cells ‒ could not occur under radiation.”  En dat terwijl op talloze keukenvensterbankjes probleemloos tuinkers gekweekt wordt onder vergelijkbare of hogere stralingsniveaus als die van de experimentgroep. Die straling kwam volgens de onderzoekers namelijk hoofdzakelijk van twee GSM masten op zo’n 200 m afstand, wat een stralingsinsiteit van 70 – 100 μW/m2 (ongeveer 175 mV/m) zou hebben gegeven. Misschien was het ook slim geweest als de onderzoekers eerst eens het stralingsniveau bij diverse tuinkerskwekers hadden gemeten.

Cammaerts is werkzaam als onderzoeker aan de Université libre de Bruxelles en we kennen haar op Kloptdatwel onder andere van het frauduleus aandoende onderzoek naar mieren (zie Mieren gestoord door GSM?). Johansson, die door de Zweedse skeptici al eens tot misleider van het jaar werd uitgeroepen, werkt aan het fameuze Karolinksa Institutet, maar lijkt daar weinig steun te genieten – hij startte onlangs een petitie om bij zijn bazen te protesteren tegen het steeds verder inperken van zijn onderzoeksmiddelen.

Mysterieus object geïdentificeerd via Facebook: geen oud Joods reliek

by 7 Comments

Op een begraafplaats in Jerusalem vond de beheerder een merkwaardig object, een goudkleurig skepterachtig geval met diepe groeven. Hij bracht het ding naar de politie, die het puzzeltje doorschoof naar de oudheidkundige dienst. Het zou immers wel eens om een oud antiek object zou kunnen gaan, misschien zelfs wel gebruikt in oude Joodse tempels.

Er waren al meer oude objecten vanaf de Romeinse tijd op die begraafplaats gevonden, dus helemaal gek was de gedachte niet. Maar na zes maanden nadenken hadden de oudheidkundigen nog geen idee. Daarom besloot de directeur van de dienst een foto van het object op de website van de dienst te plaatsen en zo de hulp van internetgebruikers in te roepen.

energy-harmonizer

Uiteraard kwam de foto ook op Facebook (gisterochtend) en daar meldde iemand een paar uur later in de commentaren dat het moet gaan om een apparaat gaat dat bedoeld is om ‘energie te harmoniseren’, de Isis Weber Beamer van de Duitse firma Weber Bio (weberbio.de). Een apparaat dat maar heel snel aan de Rare Apparaten Database bij SKEPP moet worden toegevoegd. Voor een slordige paar honderd euro kunt u er ook eentje in bezit krijgen, de prijs hangt af van de grootte waar u voor gaat.

Weber-Isis-Beamer

De oudheidkundige dienst is nog wel benieuwd wie het ding begraven heeft op de begraafplaats en waarom.

Via The Guardian

Stop met Facilitated Communication!

by 8 Comments

Facilitated Communication wat was dat ook al weer? Het gaat om een methode die personen met een ernstige verstandelijke handicap in staat zou stellen om op een normaal niveau te communiceren. Een facilitator helpt de gehandicapte door meestal zijn arm ‘losjes’ vast te houden zodat die woorden en letters op een bord of toetsenbord kan typen. Sommige personen met een ernstige vorm van autisme, haalden met deze hulp zelfs academische titels. De methode deugt echter van geen kanten. In werkelijkheid is het de facilitator die volledig de inhoud van de communicatie bepaalt. En dat hoeft die zelf helemaal niet door te hebben, zo sterk is de illusie.

In deze korte TEDx talk legt Matthew T. Brodhead, assistant professor Educational Studies aan Purdue University, nog een keer duidelijk uit waarom deze waanzin moet stoppen.

Brodhead noemt in zijn praatje een bijzonder lezenswaardige artikel dat recent in The New York Times verscheen: The Strange Case of Anna Stubblefield. Stubblefield is schuldig bevonden aan aanranding van een 30-jarige man voor wie ze had opgetreden als facilitator en die waarschijnlijk de mentale capaciteiten van een tweejarig kind heeft. Zij had het stellige idee opgevat dat ze een gelijkwaardige liefdesrelatie hadden opgebouwd. Deze zaak laat zien dat zelfs hooggeleerde mensen, Stubblefield was associate professor ethiek, zichzelf enorm kunnen misleiden met dramatische gevolgen.

https://www.youtube.com/watch?v=bymWk1oftBE

In Nederland kwamen de casussen van Thiandi Grooff en Niek Zervaas in de publiciteit. Die eerste is wel illustratief voor hoe ver je het met Facilitated Communication in het onderwijs kunt schoppen: Thiandi haalde in 2013 een bachelordiploma aan het Amsterdam University College. En wat schadelijke kanten van deze onzinmethode betreft: bij Niek Zervaas was er sprake van dat hij zou hebben aangegeven te willen stoppen met zijn medicijnen, ondanks dat hij besefte dat dat ernstige risico’s voor zijn gezondheid met zich mee zou brengen. In de documentaire die over hem gemaakt was, leek het er sterk op dat men inderdaad gevolg had gegeven aan die wens. Maar na ophef over dit punt, verklaarden de ouders dat het stoppen met de medicijnen nog in het stadium van overleg was geweest met de neuroloog en dat het dus niet had bijgedragen aan zijn overlijden.