Kloptdatwel?

Cold reading bij ‘Dit Is Mijn Toekomst’

by 87 Comments

Dit Is Mijn Toekomst

Opnieuw is het RTL gelukt om een primeur in de geestenwereld op de buis te brengen. Na programma’s als Het Zesde Zintuig, Char & Derek Ogilvie is het deze keer de eer aan onze geniale paragnosten en spiritisten die Nederland rijk is van Dit Is Mijn Toekomst om voor een stelletje goedgelovige mensen de toekomst te voorspellen. Ten spijt moet ik zeggen dat de langslapers onder ons waarschijnlijk weinig van dit eclatante programma zullen meemaken want het wordt ‘s morgens van 6.00 uur tot 6.30 uur uitgezonden. Een uiterst boeiend programma waarbij iedere morgen 2 zeer ervaren paragnosten gewapend met pen en papier en een spel kaarten een uiterste poging ondernemen om een zo compleet mogelijke toekomstvoorspelling te doen. Het is fascinerend en indrukwekkend om te zien hoe het medium Cisca Metselaar zich inspant om de reading op een succesvolle missie te laten lijken. Ik heb grote bewondering voor haar inzet en gedrevenheid die zij uitstraalt in de richting van haar patiënten of volgelingen. Niet zelden gaat zij zo diep op haar eigen reading in dat het lijkt als of ze flauw dreigt te vallen, overmand door emoties lijkt het of ze het Spaans benauwd krijgt en steeds naar zuurstof moet happen. Het programma lijkt een succes te zijn en ik moet zeggen dat het aan RTL ook toe komt, na de ontmaskering van goeroe Char met haar letter gegoochel en de kinderfluisteraar Derek Ogilvie heeft RTL veel kritiek te verduren gehad. Nu lijkt het erop dat Nederland toe is aan een nieuwe rage waarbij ”helderzienden” in staat denken te zijn om iemands toekomst te voorspellen. Programma’s als Astro-tv of paranormaal begaafde kinderen van SBS 6 zijn voor de kijkers dan ook niet meer spannend genoeg ,  hoewel ik nog vaak met weemoed terug moet denken aan het programma ”paranormale kinderen”… wat mij daarvan altijd is bijgebleven is de professionele ondersteuning van medium Liesbeth van Dijk (winnares van het zesde zintuig) die op miraculeuze wijze de spoken en geestjes uit de slaapkamers van de kindertjes wist te verjagen. Ook lukte het haar altijd op een triomfantelijke wijze de overige gezinsleden mede te delen dat de situatie weer volledig onder controle was en men met een gerust hart kon gaan slapen.

http://youtu.be/if2xfDD9fq4

Ook paranormaal

Mede door de slechte economische tijden kon ook ik de verleiding niet weerstaan om medium Cisca te bellen voor een reading of toekomstvoorspelling, want zeg nou zelf… wat is er nou mooier om nog even met mijn overleden opa te praten om te vragen waar hij zijn gouden zakhorloge heeft verborgen… of om te horen dat men binnenkort de lotto zal gaan winnen. Commercieel is er niets mis met het programma, na eerst een half uur aan de lijn te hebben gehangen werd mijn wachten eindelijk beloond. Wonderwel kreeg ik direct Cisca aan de lijn geassisteerd door een, naar het mij liet aanhoren, Indische mevrouw luisterend naar de naam Inda. Uiteraard was het niet live op de televisie natuurlijk want de blunders die het medium per abuis zou kunnen maken kan men met live-uitzendingen natuurlijk niet maskeren. Al snel volgde een spervuur aan vragen die ik amper bij kon benen en zoals alle ”helderzienden” gokte men er met de cold reading methodieken lustig op los. Na wat algemene uitspraken en suggesties die standaard iedereen te horen krijgt wist Cisca mij te vertellen dat ik ook over paranormale krachten beschikte. Ik moet toegeven dat ik met de meest complimenteuze scenario’s rekening had gehouden, maar dat ik zelf ook paranormaal was had ik in de verste verte niet durven dromen! Ook Inda, die ik een paar dagen later op de tv zag met haar grijze sliertige haardos (het leek wel als of ze rechtstreeks uit het paradijs was gekomen), ondersteunde het verhaal van Cisca dat ik over nog niet eerder ontdekte paranormale krachten beschikte en dat ik zelfs al een keer eerder geleefd had, ze dacht zelf zo rond 1860 als ik het mij goed herinner. Niet alleen de dollartekens vlogen in een flits aan mij voorbij maar omdat ik al een leven achter de rug had moest ik in mijn opwinding nog snel aan het woord genverbrander denken, een hilarische uitspraak waar Robbert van den Broeke bijna de hele wereldpers mee naar Nederland wist te halen. Maar goed, als kersverse helderziende gaf ik aan totaal geen waarde te hechten aan hun opgevoerde toneelstukken, en bovendien liet ik doorschemeren dat ik sympathie had voor een stichting als Skepsis en Kloptdatwel. Deze laatste uitspraak stuitte nogal op wat weerstand en verzet bij de goeroe’s want kennelijk waren de dames bekend met namen als James Randi die in hun ogen een Satan was! Beide ”paragnosten’ konden mijn afkeer tegen dit soort programma’s niet echt waarderen en de verbinding werd op een erg onvriendelijk wijze beëindigd.

Wat ik mij wel steeds vaker afvraag is of paragnosten als de camera niet draait ze onderling zullen toegeven dat ze de boel aan het belazeren zijn? …of zal hun geloof in helderziendheid zulke paranoïde excessen met zich meebrengen dat hun een psychiatrische consult aan te bevelen is ?

Maatregelen

De kerken lopen leeg, en hoe de geestelijke leiders met hun fel gekleurde mantels ook hun best doen en proberen hun kudde volgelingen bij mekaar te houden lijkt deze strijd op voorhand verloren. Mede hierdoor zijn bovengenoemde programma’s een gat in de markt geworden want mensen willen nu eenmaal bedrogen worden en men wil blijven hopen op wonderbaarlijke boodschappen uit de kosmos. Het is dan ook te hopen dat de overheid strenger op gaat treden tegen deze malafide volksverlakkerij die alleen bakken met geld voor de paragnost oplevert. Met de doden valt niet te praten en ook niet met voorstanders van dergelijke flutprogramma’s! De paragnosten of gebedsgenezers hebben 24 uur per dag ”spreekuur” en dat boeit mij zorgen over de gezondheidstoestand van vele mensen, want bij mijn weten heeft hier alleen de spoedeisende hulp van de huisartsenpost een 24-uur dienst.

Doordat ik hooguit 10 minuten paranormaal begaafd was waag ik te voorspellen dat mevr. Metselaar zich om haar financiële toekomst waarschijnlijk geen zorgen hoeft te maken… al helemaal niet als men er niet in zal slagen om deze onzinnige programma’s de kop in te drukken!

Toch verborgen boodschap in Voynich manuscript?

by 14 Comments

Het Voynich-manuscript is een handgeschreven middeleeuwse tekst, geïllustreerd met  afbeeldingen van ondere andere planten en astronomische objecten. Het manuscript lijkt voor een belangrijk deel te gaan over recepten met kruiden, hun bereidingswijzen en toepassingen. Lijkt, want de enige aanwijzing daarvoor ligt in die afbeeldingen. De tekst is namelijk tot op heden een onkraakbare puzzel gebleken. Talloze wetenschappers en cryptografen hebben er iets van proberen te maken, maar tevergeefs. De mogelijkheid dat het hele werk een hoax is, werd steeds meer als waarschijnlijk aangenomen. Een maand geleden kwamen onderzoekers van de universiteit van Manchester echter met de resultaten van hun analyse van het intrigerende document: er zijn duidelijk aanwijzingen dat het geen willekeurige verzameling onzinwoorden en zinnen is en dat er dus wel degelijk een boodschap in de tekst verstopt kan zitten. Niet iedereen is echter overtuigd dat die conclusie getrokken kan worden.

voynich-fav-img
Een karakteristieke pagina uit het Voynich-manuscript

Kunsttaal …
Zelfs met een lekenoog valt het op dat de teksten in het Voynich-manuscript veel weg hebben van een echte taal. Er zijn woorden en zinnen van verschillende lengte, korte woordjes lijken vaker voor te komen dan lange en meer van dat soort kenmerken. Het is zeker niet uitgesloten dat hem om een kunsttaal zou gaan, zoiets als Esperanto, maar dan zonder enige relatie met bekende talen. Maar waarom zou iemand in de 15de eeuw die moeite doen voor één zo’n manuscript? Er is immers geen enkel ander document bekend dat in dezelfde ‘taal’ is geschreven. De geschiedenis van het manuscript laat echter zien dat er in de loop van de tijd door verschillende mensen toch behoorlijke bedragen voor zijn betaald om er eigenaar van te worden. Het is genoemd naar Wilfred Voynich die het document in 1912 kocht. De moeite die het gekost moet hebben om het te vervaardigen, kan best een lucratieve bezigheid zijn geweest. Het manuscript is nu eigendom van de Beinecke Rare Book and Manuscript Library of Yale University en kan in zijn geheel online worden ingezien.

voynich-03-astronomical
Een afbeelding uit een astronomisch gedeelte?

In hun recente artikel ‘Keywords and Co-Occurrence Patterns in the Voynich Manuscript: An Information-Theoretic Analysis‘ leggen auteurs Marcelo Montemurro en Damián Zanette (natuurkundigen) uit hoe ze hun analyse hebben uitgevoerd. In het kort komt het er op neer dat je heel precies kijkt naar de verdeling van woorden over de tekst en de onderlinge samenhang. Korte, niet zoveel betekenis hebbende woordjes (als lidwoorden, voorvoegsels e.d.) zullen regelmatig verspreid over de tekst voorkomen, maar woorden met ‘hoge informatiedichtheid’ zullen minder vaak optreden en meestal meer geconcentreerd, binnen een hoofdstuk bijvoorbeeld. De techniek was al gebruikt voor andere teksten en lijkt zinvolle resultaten te geven. In Darwins On the Origin of Species, werden bijvoorbeeld als belangrijkste woorden species,varieties, hybrids, forms en genera aangewezen. De woorden die in het Voynich manuscript als belangrijkste worden gevonden, lijken vaak specifiek bij de verschillende secties van het manuscript terug te vinden te zijn. Het lijkt er dus op dat de verschillende secties over verschillende onderwerpen gaan en dat wijst dus toch op een betekenis in de tekst. Want hoe zou een vervalser in de 15de eeuw met deze geavanceerde analysetechnieken rekening hebben kunnen houden?

… of hoax?
De conclusie van Montemurra en Zanette kreeg meteen stevige kritiek van Gordon Rugg, een onderzoeker die juist de theorie verdedigt dat het manuscript een hoax is. Op zijn weblog heeft hij inmiddels een aantal artikelen geplaatst waarin hij uiteenzet wat er niet aan het verhaal van de onderzoekers uit Manchester klopt. De belangrijkste kritiek komt er op neer dat ze te weinig kennis hebben genomen van wat er al eerder aan onderzoek is gedaan naar het manuscript en dat het feit dat de tekst geen willekeurige reeks woorden lijkt te zijn, niet automatisch hoeft te betekenen dat het dan ook een echte boodschap bevat. Rugg had nu juist laten zien dat met de methode die hij suggereert voor de vervaardiging van zo’n tekst, die eigenschappen als het ware vanzelf optreden.

De methode die Rugg geeft is inderdaad bijna een automatisch proces, er is weinig betekenisvols aan. Je start met een rooster gevuld met zelfverzonnen ‘lettergrepen’. Over dat rooster schuif je een mal en de vakjes die niet afgedekt zijn, vormen telkens je volgende woord. Je kunt nu variëren met diverse mallen en roosters. De vakjes moeten wel een bepaalde verdeling hebben. In de middeleeuwen was de cryptografische kennis wel zo ver dat ze kennis hadden van de meest basale statistische kenmerken van teksten. Dat talen een specifieke verdeling van letters hadden en dat woordlengte op een bepaalde manier varieert, is niet zo lastig te verwerken in zo’n rooster. De hoaxer moet er wel op letten om zijn mal niet op een systematische manier over zijn rooster te schuiven, anders ontstaan er alsnog duidelijke patronen die kunstmatig aandoen.

voynich-slide3
Een voorbeeld van het gebruik van rooster en mal, gebruikt door Rugg om Voynich achtige teksten te fabriceren.

Bij geheimschriften werden in die tijd dit soort roosters wel gebruikt, dus dat maakt het gebruik ervan bij het vervaardigen van zo’n tekst niet geheel onwaarschijnlijk. Het is wel lastig om er voor te zorgen dat de roosters volstrekt willekeurig worden ingevuld, zeker als je als middeleeuwer nog helemaal niet op de hoogte was van zoiets als ‘true randomness’.  Bij het wisselen van rooster verwacht je dan eigenlijk ook wel een verschil in de verdeling van de lettergrepen te kunnen zien. En dat blijkt zo te zijn in het Voynich-manuscript. Veel gebruikte lettergrepen komen door het document heen in verschillende blokken van dichtheid voor. Die toch niet zo willekeurige verdeling vertaalt zich ook in het vaker voorkomen van langere combinaties van die lettergrepen in bepaalde stukken tekst. Rugg stelt dat de effecten die Montemurro en Zanette vinden en toewijzen aan verschillende besproken onderwerpen in de tekst, in feite kunnen wijzen op het gebruik van die verschillende roosters zonder betekenisvolle inhoud. Hij schat dat de hoaxer tussen de zes en tien verschillende roosters heeft gebruikt.

De controverse kan beslecht worden door met de methode van Rugg langere stukken tekst te maken en dan te kijken met de methode van Montemurra en Zanette of je inderdaad hetzelfde soort ‘betekenisvolle’ woorden vindt. Een ander argument dat Rugg noemt, dat erop duidt dat het om een hoax gaat, is het feit dat er geen verbeteringen in de tekst zijn te vinden. Dat is merkwaardig als het om een echte taal zou gaan. Bij het schrijven van zoveel tekst, maakt iedereen wel eens een fout en in andere handschriften tref je die volop aan, vaak verbeterd. Een hoaxer zal echter niet zoveel reden hebben om een fout overgeschreven lettergrepencombinatie van zo’n mal te verbeteren, dat verandert immers niets aan de inhoud die er toch al niet inzat.

Links:

 

Consensus of nonsensus?

by 48 Comments

Consensus of nonsensus? 1
Cees Renckens schrijft columns voor Kloptdatwel. Van 1988 tot 2011 was hij voorzitter van de Vereniging tegen de Kwakzalverij. Foto: Vivian Oei.

Richtlijnen zijn in de geneeskunde niet meer weg te denken en zij vervullen een uiterst nuttige functie. Artsen kunnen er de stand der wetenschap in vinden en zullen vooral naar richtlijnen grijpen bij aandoeningen die niet direct hun speciale aandacht hebben of waarbij onzekerheid bestaat over de te volgen praktijk. De CBO-richtlijnen komen vrijwel steeds multidisciplinair tot stand, terwijl de huisartsen- en specialistenverenigingen ook hun eigen richtlijnen en standaarden maken.

De neiging om breed draagvlak te creëren leidt er bij de CBO-richtlijnen vaak toe dat ook vertegenwoordigers van patiëntenverenigingen mogen meedoen en ook werden alternatieve behandelaars meer dan eens toegelaten. Aangezien er door dit beleid niet meer alleen deskundigen in de voorbereidingscommissie zitten, dan liggen problemen echter op de loer. Twee voorbeelden.

Afgelopen februari verscheen de CBO-richtlijn over het chronischevermoeidheidssyndroom CVS en hoewel zij vertegenwoordigd waren in de commissie wezen de patiëntvertegenwoordigers de richtlijn direct af. De patiënten blijven van mening dat er een biologische oorzaak voor CVS bestaat, terwijl die in de wetenschappelijke literatuur niet te vinden is. Men denkt baat te hebben bij supplementen of schrijft chronische infecties toe aan hormonale of immuunstoornissen die nooit zijn gevonden. Dat de richtlijn alleen cognitieve gedragstherapie als behandeling adviseert, daarmee zijn de ME/CVS Stichting en de Steungroep ME en Arbeidsongeschiktheid het eveneens oneens en ze dienden al een protest in bij ZonMW die de totstandkoming van de richtlijn financieel ondersteunde.

Tweede voorbeeld betreft de Ketenzorgrichtlijn Aspecifieke Lage Rugklachten, die in 2010 door het CBO werd opgesteld. In de commissie zaten naast reguliere medici als orthopeden, neurologen, reumatologen en dergelijke ook twee patiëntenorganisaties en twee alternatieve clubs, de Nederlandse Chiropractoren Associatie en de Nederlandse Vereniging voor Manuele Therapie. Terwijl de wetenschappelijke literatuur nergens laat zien dat manipulatie van de rug of meer specifiek (zoek de verschillen!) chiropraxie een gunstig effect hebben op deze klachten, stond met de samenstelling van deze brede commissie al vast dat er toch naar een indicatie voor deze krakers gezocht zou moeten worden. De orthopeden en neurologen zullen zich verbeten hebben, maar de richtlijn stelt nu dat bij aspecifieke lage rugpijn, die na 2-3 weken nog niet over is, zowel oefentherapie als manipulatieve therapie kan worden ‘overwogen’, omdat het soms ’kan helpen’. Als lid van een eventueel ‘rugteam’ wordt ook de chiropractor genoemd, maar bij chronische lage rugklachten wordt manipulatie expliciet ontraden, samen met TENS, ruggordels, interferentie, ultrageluid, lasertherapie tractie en massage.

Tuchtrechters en burgerlijke rechters houden erg van richtlijnen, want daaraan kunnen zij makkelijk toetsen of bepaalde behandelingen conform de beroepsstandaard zijn uitgevoerd. En het was daarom hinderlijk dat de Vereniging tegen de Kwakzalverij, tegen wie de Amsterdamse chiropractor Adam Langweiler in mei jl. een kort geding had aangespannen, tegenover de rechter niet kon stellen dat chiropractie in geen enkele officiële richtlijn te vinden is. De advocaat van de chiropractor zwaaide – gelukkig tevergeefs – met voornoemde Ketenrichtlijn en wij wonnen wel, maar dat had – met een minder slimme rechter – ook zo maar anders kunnen aflopen.

MC-columnist en neuroloog Emile Keuter pleitte in Medisch Contact naar aanleiding van de heibel over de CVS-richtlijn tegen het opnemen van patiënten in richtlijncommissies en ik ben geneigd hem gelijk te geven. Ik zou mutatis mutandis ook willen pleiten tegen de toelating van alternatieve genezers in deze commissies: polderen is leuk, maar de negatieve gevolgen zijn beslist niet verwaarloosbaar. Met wetenschappelijke strengheid is uiteindelijk ook de patiënt en zij die risico lopen dat te worden het meest gebaat.