Deze voordracht gaf Harriet Hall tijdens het World Skeptics Congress 2012 in Berlijn.
Complementary and Alternative Medicine (CAM): Fairy Tale Science and Placebo Medicine
cam
Risico’s alternatieve geneeswijzen altijd afzetten tegen de voordelen
In discussies over reguliere versus alternatieve geneeswijzen hoor ik twee argumenten regelmatig terugkomen:
1: Alternatieve geneeswijzen zouden (per definitie) niet schadelijk zijn.
En wanneer je dan aangeeft dat ze wel degelijk schadelijk kunnen zijn hoor je vaak de volgende:
2: De reguliere geneeskunde kan ook schadelijk zijn.
Dat tweede argument is natuurlijk juist. Echter moet in het achterhoofd gehouden worden dat het risico’s van een geneeswijze altijd afgezet moet worden tegen de voordelen. Want wanneer een behandeling als bijwerking ‘de dood’ kan hebben, dan moet de behandeling wel heel duidelijke voordelen hebben.
Edzard Ernst heeft onlangs een overzicht gepubliceerd(1) waarin hij gedocumenteerde fatale gevallen na een behandeling bij drie alternatieve methoden beschrijft. De getallen lijken klein: 86 doden door acupuntuur sinds 1965, 9 door chelatietherapie sinds 1990, 26 door chiropraxie sinds 1936, maar volgens Ernst is dit slechts het topje van de ‘complicaties-bij-alternatieve-geneeswijzen’-ijsberg*.
De relatieve frequentie van fatale gevallen na CAM (Complementary and Alternative Medicine) is onbekend. Veel voorstanders van CAM zullen beargumenteren dat de doden die hier genoemd zijn de uitzonderlijke gevallen betreffen en dat de CAM behandelingen nog steeds veel veiliger zijn dan veel reguliere behandelingen. Dit kan waar zijn, maar het mist ook een belangrijk punt: therapeutische risico’s zouden nooit op zichzelf beoordeeld moeten worden maar altijd in relatie met de therapeutische voordelen. Als het voordeel klein is, onzeker of afwezig, dan zijn zelfs relatief kleine risico’s genoeg om een risico-voordeelanalyse negatief uit te laten komen.
Helaas vallen zowel acupunctuur, chelatietherapie én chiropraxie in de categorie “het voordeel is klein, onzeker of afwezig”.
* Daarover morgen meer.
Alternatieve zorggebruiker gebruikt meer reguliere zorg
In een onlangs gepubliceerd artikel tonen de onderzoekers aan dat militairen in actieve dienst die Complementary and Alternative Medicine (CAM) therapieën volgen, meer conventionele zorg gebruiken dan degene die geen CAM gebruiken. Er werden 44.287 Amerikaanse militairen gevolgd en tijdens de studie werd hun allemaal gevraagd:
“Behalve reguliere zorg, wat voor andere zorg heb je gebruikt in de afgelopen 12 maanden?” waarbij de volgende 12 mogelijkheden beschikbaar waren: acupunctuur, biofeedback, chiropractie, energy healing, volksremedies, kruidentherapie, hoge doses vitamines, homeopathie, hypnose, massagetherapie, relaxatietherapie en spiritual healing.
Van de ruim 44.000 militairen rapporteerde 39% het gebruik van minimaal één CAM-therapie. De verdeling was als volgt: massagetherapie (24.7%), relaxatietherapie (21.1%), spiritual healing (9.1%), chiropractie (8.1%), kruidentherapie (7.1%), megavitaminentherapie (3.2%), volksremedies (2.3%), energy healing (1.4%), acupunctuur (1.3%), homeopathie (1.3%), biofeedback (0.7%), en hypnose (0.5%).
Die 39% was verantwoordelijk voor 45.1% van de ambulante zorg en 44.8% van de ziekenhuiszorg.
Het hebben van een aandoening of een gezondheidsklacht (gebruikte lijst) zorgde voor een verhoging van respectievelijk 15% en 19% van de kans dat iemand CAM gebruikte.
De conclusie van de auteurs is echter niet dat het gebruik van CAM slecht zou zijn voor je gezondheid.
CAM-gebruikers lijken een grotere behoefte aan gezondheidszorg te hebben evenals de neiging zowel conventionele als onconventionele zorg te gebruiken. De auteurs raden aan verder onderzoek te doen naar de redenen achter deze grotere behoeften om zo de conventionele zorg te kunnen verbeteren.
Overigens gaven de ook auteurs aan dat er weinig verschil zou zijn tussen militairen en burgers qua zorgvraag.
Kinderen slachtoffer van alternatieve geneeskunde
In een onlangs verschenen artikel in Archives of Disease in Childhood werden de gevaren van alternatieve geneeskunde weer eens duidelijk: in Australië tussen 2001 en 2003 zijn er 39 gevallen bekend waar er negatieve gevolgen geassocieerd met ‘Complementary and Alternative Medicine’ (CAM) zijn gemeld bij de Australian Paediatric Surveillance Unit.
In 77% van de gevallen waren de negatieve gevolgen ‘hoogstwaarschijnlijk tot zeker’ het gevolg van CAM. 64% van de gevallen werden als ‘ernstig’, ‘levensgevaarlijk’ of ‘fataal’ bestempeld. Het ging om kinderen van baby’s tot 16-jarigen.
De grootste gebieden van bezorgdheid zijn: reguliere medicatie vervangen door CAM-therapieën, veranderingen in het medicatieregime door CAM-beoefenaars en dieetrestricties omdat er gedacht werd dat dit de symptomen zou verhelpen.
De gevolgen liepen uiteen van constipatie, bloeden en pijn tot allergische reacties, mondzweren, beroertes, braken, vertraagde groei, infecties, ondervoeding en overlijden. Vier van de 39 gevallen waren fataal.
De fatale gevallen waren een direct gevolg van het niet gebruiken van reguliere geneeskunde (zie bijvoorbeeld Baby Gloria dood door homeopathie en het vervolg hier). Volgens de auteurs is het grootste gevaar dan ook dat ouders de reguliere geneeskunde niet of te laat werd inzetten en vertrouwen op CAM. Een ander gevaar zou zijn dat sommige CAM’s in combinatie met reguliere geneesmiddelen o.a. een giftig effect hebben.
Zowel Physorg als de BBC Health bespreken het artikel wat uitgebreider. Ook Gezondheidsnet besteedde aandacht aan het artikel.
En dan te bedenken dat er mogelijk een HBO-opleiding tot CAM-therapeut komt…
Natuurgeneeskunde richt zich op het verergeren van ziekte
De natuurgeneeskunde richt zich van oudsher op het bevorderen van de gezondheid, het herstel van mentaal en lichamelijk evenwicht en het voorkomen of verergeren van ziekte.
Bovenstaande zin werd opgemerkt op de website van Saxion Next, de hogeschool met een opleiding CAM (complementary and alternative medicine). Een HBO-opleiding alternatieve geneeswijzen dus. Je kan veel van natuurgeneeskunde zeggen, maar ik had nooit gedacht dat ze zich van oudsher al zou richten op o.a. het verergeren van ziekte. Het zou natuurlijk een foutje kunnen zijn, maar het blijkt dat er wel meer alternatieve websites deze zin onderschrijven:
http://www.cursusmatch.nl
http://www.detherapeutengids.nl
Laten we wel wezen: de zin is vermoedelijk door een van de organisaties gepubliceerd en de rest heeft hem klakkeloos overgenomen. Daarnaast doelt men mogelijk op de zogeheten ‘beginverergering‘. Het idee van alternatievelingen dat wanneer een zieke beter wordt hun middelen zouden werken en dat als de zieke verslechtert dit komt omdat hun middelen beginnen te werken. Of wellicht hadden ze ‘voorkomen van verergering van ziekte’ willen zeggen. Hoe dan ook, grappig is het wel.
Met dank aan Agnes Tieben voor haar opmerkzaamheid.
Update: blijkbaar was het een jaar geleden ook al opgemerkt in de comments van dit blog van Bram Hengeveld, waar hij verbaasd schrijft over de CAM-opleiding van Saxion.
Update: Saxion Next was vanwege deze opleiding dit jaar een van de genomineerden voor de Meester Kackadorisprijs (stukje naar beneden scrollen). De prijs voor diegene die de kwakzalverij het meest bevorderen, van de Vereniging tegen de Kwakzalverij. (zin aangepast naar aanleiding van commentaar)