Kloptdatwel?

Wetenschap

SETI is niet meer…

by 13 Comments

Hoewel er mensen zijn die beweren dat buitenaardse wezens allang met hun UFO’s onze planeet bezoeken, vinden de meeste mensen dat de geleverde ‘bewijzen’ zo’n lage kwaliteit hebben dat ze niet serieus genomen kunnen worden. Een wetenschappelijke benadering in de zoektocht naar tekenen van buitenaardsen zou meer mensen overtuigen.

SETI, Search for ExtraTerrestrial Intelligence, is zo’n wetenschappelijke zoektocht naar buitenaardse intelligentie. Helaas is [een onderdeel van*] SETI onlangs stopgezet wegens geldproblemen. Het project dat al ruim 50 jaar radiogolven analyseert kost ongeveer 2,5 miljoen dollar per jaar en dat bedrag kon niet meer worden opgebracht. Hoewel mijn persoonlijke reactie direct: “neeee…” was, is het goed mogelijk vragen te stellen over het nut van SETI.

Neem bijvoorbeeld deze video van natuurkundige Michio Kaku waarin hij zijn ideeën over andere beschavingen en hun communicatie uit de doeken doet:

Stel dat de aliens duizenden of misschien zelfs miljoenen jaren verder ontwikkeld zijn dan wij, wie zegt ons dat ze gebruikmaken van radiosignalen? Want dat is juist waar SETI naar luistert.

Daarnaast is de hemel natuurlijk erg groot en als er niet specifiek geluisterd wordt, kan het zijn dat een eventueel signaal gemakkelijk gemist wordt. Maar daar kan iets aan gedaan worden, er worden namelijk steeds meer planeten ontdekt: ideale doelen om heel specifiek de aandacht van SETI op te richten.

Seth Shostak is van mening dat we door moeten gaan met het analyseren van radiosignalen, maar hij is als senior astronoom bij SETI natuurlijk niet geheel onbevooroordeeld. Toch is zijn voordracht van oktober 2010 getiteld New Strategies in the Search for Extraterrestrial Intelligence zeer interessant. Het blijkt bijvoorbeeld dat er nog maar naar ongeveer 750 sterren echt intensief is gekeken of daar signalen vandaan komen. Op minuut 3:45 is een plaatje te zien waarop duidelijk wordt hoeveel we precies onderzocht hebben (van de hemel, de diepte, maar ook op welke radiofrequenties) en zo wordt goed duidelijk hoeveel er nog af te zoeken valt. Het is volgens Shostak dus ook helemaal niet gek dat we tot nu toe nog niets hebben opgepikt.

Hij gaat verder in op allerlei aannames die gedaan moeten worden wil SETI succesvol zijn. Zoals het idee waar ook Kaku over sprak: de aliens moeten wel radiosignalen gebruiken. Maar ook waarom aliens ons zeer waarschijnlijk nog niet gevonden hebben: we zenden pas 60 jaar signalen uit die opgepikt zouden kunnen worden (daarvoor was de zendkracht te zwak) en we dus nog niet heel bang hoeven te zijn dat ze ons al zouden bezoeken.

Hoewel er dus wat op- en aanmerkingen mogelijk zijn betreffende de zoektocht van SETI vind ik Shostaks verhaal overtuigend genoeg. Daarnaast denk ik dat de mogelijke baten (het vinden van buitenaardse intelligentie) ruim opwegen tegen de kosten van 2,5 miljoen per jaar. SETI kan daar best wat hulp bij met de kosten gebruiken en daarom hebben ze ook een donatie pagina opgericht.

Zelf heb ik zojuist 5 dollar gedoneerd aan SETI via Paypal, dat is slechts 3.64 euro, dat moet eraf kunnen toch?

—————————————————

* Update 15-05-2011 – 13:26:
Bovenstaand bericht is niet helemaal correct, zie ook de comment van Jan Willem Nienhuys. Ik werd er ook al vriendelijk op gewezen door @setiathome:
SETI is niet meer... 1
SETI als zoektocht naar buitenaardse intelligentie omvat meer dan alleen de 2.5 miljoen dollar p/jr kostende Allen Telescope Array, die nu is stopgezet. Dat werd ook duidelijk in de video, maar stond inderdaad niet duidelijk in de tekst. Mijn excuses. Data analyse gaat gewoon door.  Het ontvangen van nieuwe signalen om te analyseren is alleen nogal bemoeilijkt nu. Het is daarvoor een stuk makkelijker om een ‘eigen’ radiotelescoop te hebben dan tijd te moeten lenen bij andere telescopen (zoals bijvoorbeeld de 4 uurtjes die ze mochten hebben bij de Nederlandse Westerborktelescoop, voornamelijk omdat in die periode eventuele problemen met de telescoop wel aan het licht zouden komen, zie video rond 39:00)

Theorie milieuramp Paaseiland doorgeprikt

by 3 Comments

Theorie milieuramp Paaseiland doorgeprikt 2
Moai op Paaseiland (wikipedia)

In zijn bekende boek ‘Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed‘ (2005) stelt Jared Diamond dat de bewoners van Paaseiland eeuwen geleden een ecologische ramp veroorzaakten die leidde tot de ineenstorting van hun samenleving. De theorie van Diamond is een bekende leerstelling van de milieubeweging en wordt veel gebruikt om te waarschuwen tegen het onheil dat we kunnen verwachten van een niet duurzame samenleving. Jan Boersema toont aan dat deze theorie niet klopt.

Paaseiland is een piepklein eiland (net zo groot als Texel) dat op 2000 kilometer afstand van Zuid-Amerika ligt, in de Stille Oceaan. De theorie van Diamond is dat de geïsoleerd levende Paaseilanders te veel bomen omhakten om beelden (‘moai’) te transporteren. Toen alle bomen op waren konden er geen boten voor de visvangst meer worden gebouwd. Honger sloeg toe en het eiland viel uiteen in oorlogvoerende facties. Het gevolg zou zijn geweest dat de bevolking werd gedecimeerd. Aldus de theorie van Diamond.

Theorie milieuramp Paaseiland doorgeprikt 3
Ligging van Paaseiland (google maps)

 

 

Jan Boersema toont in zijn recent verschenen boek ‘Beelden van Paaseiland, Over de duurzaamheid van een cultuur’ aan dat de theorie van Diamond niet klopt. De NRC besprak zijn boek op 23 april. Een korte samenvatting van de NRC-bespreking:

Boersema legt uit dat voor het transporteren van de 887 beelden op Paaseiland maximaal 15.000 bomen nodig zijn geweest (en waarschijnlijk minder omdat sommige bomen meerdere malen konden worden gebruikt). Vervolgens rekent Boersema voor dat op het eiland honderdduizenden bomen groeiden. Zijn conclusie is logisch – de mens kan niet achter het verdwijnen van de bomen zitten.  De oorzaak van de ontbossing is niet bekend, mogelijk is de boosdoener een soort rat die de zaden van de bomen kapot knaagde. Na het verdwijnen van de bomen toonden de Paaseilanders juist grote veerkracht door veel zaken over een andere boeg te gooien. De religie die tot dan toe op de voorouderbeelden was gericht werd verruild voor de ‘vogelman-cultus’. Er ontstonden nieuwe rituelen. Ook het dieet werd aangepast. Visvangst was immers niet meer mogelijk omdat er geen bomen meer waren om boten te bouwen. De Paaseilanders intensiveerden daarop de landbouw. Er is geen aanwijzing voor een ineenstorting van de samenleving op Paaseiland. Boersema in de NRC:

‘De eilandgeschiedenis voor de komst van de Europeanen is er eerder een van continuiteit en verandering dan van ineenstorting en verdwijning. De samenleving wist zich goed aan te passen aan de ontbossing en de gevolgen die deze had voor natuur en cultuur en wist daarbij een nieuwe balans te bereiken’.

De echte ineenstorting van de samenleving op Paaseiland voltrok zich pas in de 19e eeuw. De oorzaak kwam van buiten. Peru ontvolkte de eilanden. De bewoners werden in plantages aan het werk gezet. In 1877 waren er nog maar 111 Paaseilanders over.

 

 

 

Leven we in de matrix?

by 27 Comments

Hoe weten we eigenlijk of we in de echte wereld leven en niet in een computersimulatie? Die vraag werd in 2001 opgeworpen door Nick Bostrom. Hij schreef er in 2003 een artikel over in Philosophical Quarterly, ‘are you living in a computer simulation?’.

Zijn redenering gaat ongeveer als volgt. De rekenkracht van computers neemt exponentieel toe. Als we er van uitgaan dat deze ontwikkeling doorgaat, dan kunnen toekomstige computers ongekende prestaties verrichten. Het simuleren van de samenleving van een hele planeet zoals de aarde wordt dan mogelijk, tot in het meest minuscule detail. In feite wordt het mogelijk om veel verschillende samenlevingen te formuleren. Er zullen meer gesimuleerde samenlevingen zijn dan echte. De kans dat je in een gesimuleerde wereld leeft, is dus oneindig veel groter dan dat je in de echte wereld leeft. De gesimuleerde wereld wordt dus bestuurd (of is ten minste gecreëerd) door een opperwezen, de computerbouwer. We hebben het dan over een heel andere vorm van intelligent design!

Het artikel van Bostrom leidde in 2007 tot een levendige discussie in de New York Times. Ook het programma Horizon van de BBC besteedde er aandacht aan. Zie de clip hieronder.

Wat denk je er zelf van? Ik heb de discussie destijds met belangstelling gevolgd. Je kunt de redenering ook omdraaien, hetgeen leidt tot een verontrustende gedachte. Ik weet niet zeker meer of dit in de discussie en in het artikel van Bostrom aan de orde kwam of niet. Deze redenering gaat als volgt. Als we niet in een gesimuleerde wereld leven, maar in een echte, dan is blijkbaar de ontwikkeling van de rekenkracht van computers ergens in de toekomst tot een abrupte en onverwachte stilstand gekomen. Als dat klopt, zou dat niet veel goeds voorspellen voor de toekomst van de mensheid.

Is er een manier om er achter te komen of we in een simulatie leven of niet?

Significantie

by 1 Comment

De onderstaande XKCD comic geeft mooi wetenschappelijk onderzoek weer. Als je onzin* toetst op een significantieniveau van 0.05 (kans van 5% dat de uitkomst toeval is)* dan heb je gemiddeld eens in de 20 onderzoeken een valse positieve. De mouseover tekst is dan ook:

So, uh, we did the green study again and got no link. It was probably a–‘ ‘RESEARCH CONFLICTED ON GREEN JELLY BEAN/ACNE LINK; MORE STUDY RECOMMENDED!’

Significantie 4

Het is een van de redenen waarom skeptici vaak geen genoegen nemen met ‘wetenschappelijke’ onderzoeken uit alternatieve bronnen. In discussies worden vaak enkele onderzoeken met een positieve uitkomst afgestoft en van stal gehaald om als onderbouwing te dienen voor hun claims. Maar die onderzoeken bieden vaak geen antwoord op de resultaten van vervolgonderzoek, dat geen positieve uitkomst vond, en zijn daarom zeer waarschijnlijk een vals-positieve.

Laten we homeopaten als voorbeeld te nemen, want zij ‘medicaliseren’ alles wat los en vast zit en hebben een bijna oneindig repertoire aan middeltjes. Stel je hebt homeopathisch middel 1, een C200 verdunning van het ingrediënt zonlicht, je test het op effect tegen maagklachten en er komt niets uit. Dan verder met middel nummer 2, een C200 verdunning van bijvoorbeeld hyenaslijm, weer niets. Maar wacht, na nog meer testen geeft nummer 17, een C200 verdunning van licht van Venus, wél een positief resultaat. Je stuurt een persbericht de wereld in en wetenschappers over de hele wereld breken zich er het hoofd over: hoe kan in hemelsnaam een extreme verdunning (ver voorbij de waarschijnlijkheid dat er nog 1 molecuul van het originele ingredient in je verdunning zit… als je ingredient uit moleculen bestaan tenminste) van een ingrediënt wat je niet kan verzamelen werkzaam zijn voor wat dan ook?

Maar wetenschappers hoeven de werking niet te snappen om de werkzaamheid te ontdekken, de ‘hoe’ komt dan later wel. Dus wetenschappers over de hele wereld testen het nogmaals en vinden geen enkel effect. De juiste conclusie is dan: het blijkt toch niet te werken en je eerste resultaat was waarschijnlijk een vals-positieve, je persbericht de wereld insturen was dus voorbarig, je onderzoek moet zonder logische verklaring van de negatieve resultaten niet gebruikt worden als reden voor meer onderzoek en het toch blijven gebruiken als onderbouwing is intellectueel oneerlijk.

* Op aanwijzingen van Jan Willem Nienhuys aangepast, zie comment

Schieten de ogen stralen?

by 2 Comments

Schieten de ogen stralen? 5
Bron: improbable.com

Het is ongelofelijk maar waar. Veel mensen denken dat er iets uit de ogen schiet als we ergens naar kijken. Gerald Winer, psychologie-hoogleraar aan de Universiteit van Ohio, deed er onderzoek naar. Hij concludeerde geschokt dat circa eenderde van de studenten die meededen aan zijn onderzoek dacht de er stralen of golven  uit de ogen komen bij het kijken. Onder middelbare scholieren kwam deze gedachte nog veel vaker voor.

De ‘extramissie-theorie’ van het kijken werd al in de 17e eeuw weerlegd en ik ben uiterst verbaasd dat er überhaupt mensen zijn die er nog in geloven. Uit het aangehaalde artikel:

“The researchers have tested children in the first, third and fifth grades and college students. They find that belief in extramission generally does decline with age. Still, significant numbers of college students continue to believe that rays or waves leave their eyes during the act of seeing. In a study where the researchers asked a simple question about whether anything goes out of the eyes during vision, wrong answers came from 49 percent of the first graders, 70 percent of the third graders, 51 percent of fifth graders and 33 percent of the college students”.

Veel studenten bleken te geloven dat ze konden voelen of iemand naar hen keek. Deze overtuiging (die overigens lijkt toe te nemen met de leeftijd) wordt aangehaald als verklaring voor het geloof in ‘extramissie’ bij het kijken. De theorie vormt immers geen onderdeel van het lespakket van scholen en universiteiten. Aldus het aangehaalde artikel:

“We are trying to figure out where they got the idea that something comes out of their eyes during vision,” Cottrell added. “Nobody has ever been taught that — in fact, we understand that most children start learning in third grade about how the eye functions and how vision occurs.” One theory the researchers tested was that a belief in extramission was related to other superstitions about emanations from they eyes. For example, many people believe they can “feel” someone staring at them from behind. This belief may imply that something leaves the eyes of a person who is staring and can then be “felt” by another person. In one study, the researchers found that a belief in feeling stares actually increased between childhood and young adulthood. About 90 percent of college students tested said they believed in the ability to feel stares from others. But a belief in feeling stares increased with age, while a belief in extramission decreased, Winer said, and the two beliefs don’t seem to be related”.

Met dank aan j-walk blog, illustratie voorpagina k-walk blog.