Kloptdatwel?

Wetenschap

(Kool)stof tot nadenken

by 12 Comments

(Kool)stof tot nadenken 1Het lijkt niet uit te maken met welke argumenten je komt, de creationisten blijven bij hoog en laag beweren dat de aarde tussen de 5.700 en de 10.000 jaar oud is. Er zijn hele creationistische onderzoeksgroepen die verklaringen en theorieën hebben gevonden voor alles dat erop wijst dat de aarde ouder is, of het nu gaat om fossielen of geologisch onderzoek. De methodes die de creationisten gebruiken worden door de gevestigde wetenschap doorgaans betwist, hetgeen een nogal ongemakkelijk spanningsveld oplevert voor beide partijen. Er zitten dan ook nogal wat gaten in de theorieën van de creationisten, zoals eveneens op diverse plaatsen op het web kan worden gevonden.

Een van de grote problemen die de creationisten hebben is de C14-methode. Deze methode wordt gebruikt om relatief ‘jonge’ objecten te dateren (tot ca. 60.000 jaar oud) en dat past natuurlijk niet zo goed in de Young Earth-theorie dat de aarde pas 10.000 jaar bestaat. Er zijn dan ook de nodige websites waar ‘bewijs’ wordt geleverd dat deze methode onbetrouwbaar is. Zo meldt deze site dat “The shells of living mollusks have been dated using the carbon 14 method, only to find that the method gave it a date as having been dead for 23,000 years!” En dat is nog maar één van de voorbeelden op de site. Ook answersingenesis.com vindt dat er grote gaten zitten in de theorieën omtrent koolstofdatering. Alleen jammer dat de crux van hun argument lijkt te zijn dat de wetenschap de invloed van de genesisoverstroming niet heeft meegenomen. Bovendien kunnen we niet weten wat er in het verleden zich heeft afgespeeld, omdat we er niet bij waren. Tja, tegen dat laatste kan ik inderdaad weinig inbrengen. Ik was er inderdaad niet bij.

(Kool)stof tot nadenken 2Wie verder googlet op C14 en creationisme, komt vele sites tegen die allemaal met onderzoeken komen en bewijsmateriaal waarom koolstofdatering niet betrouwbaar is, met verwijzing naar wetenschappelijke journals en al. Genoeg om de skepticus zich toch eens achter zijn oren te laten krabben. Het kan toch niet zo zijn dat de methode toch niet betrouwbaar is?

Gelukkig is er altijd nog Potholer54. Oorspronkelijk alleen bekend onder dit pseudoniem (inmiddels is bekend dat het om journalist Peter Hadfield gaat) weerlegt hij op zijn youtube-kanaal op scherpe en humoristische wijze de zie-je-wel-het-werkt-niet argumenten van de Young Earth-aanhangers, inclusief de 8000 jaar oude pinguins. Dus voor wie er nog twijfel had: Potholer54 legt het in dit hilarische filmpje nog één keer uit…

 

 

SETI is niet meer…

by 13 Comments

Hoewel er mensen zijn die beweren dat buitenaardse wezens allang met hun UFO’s onze planeet bezoeken, vinden de meeste mensen dat de geleverde ‘bewijzen’ zo’n lage kwaliteit hebben dat ze niet serieus genomen kunnen worden. Een wetenschappelijke benadering in de zoektocht naar tekenen van buitenaardsen zou meer mensen overtuigen.

SETI, Search for ExtraTerrestrial Intelligence, is zo’n wetenschappelijke zoektocht naar buitenaardse intelligentie. Helaas is [een onderdeel van*] SETI onlangs stopgezet wegens geldproblemen. Het project dat al ruim 50 jaar radiogolven analyseert kost ongeveer 2,5 miljoen dollar per jaar en dat bedrag kon niet meer worden opgebracht. Hoewel mijn persoonlijke reactie direct: “neeee…” was, is het goed mogelijk vragen te stellen over het nut van SETI.

Neem bijvoorbeeld deze video van natuurkundige Michio Kaku waarin hij zijn ideeën over andere beschavingen en hun communicatie uit de doeken doet:

Stel dat de aliens duizenden of misschien zelfs miljoenen jaren verder ontwikkeld zijn dan wij, wie zegt ons dat ze gebruikmaken van radiosignalen? Want dat is juist waar SETI naar luistert.

Daarnaast is de hemel natuurlijk erg groot en als er niet specifiek geluisterd wordt, kan het zijn dat een eventueel signaal gemakkelijk gemist wordt. Maar daar kan iets aan gedaan worden, er worden namelijk steeds meer planeten ontdekt: ideale doelen om heel specifiek de aandacht van SETI op te richten.

Seth Shostak is van mening dat we door moeten gaan met het analyseren van radiosignalen, maar hij is als senior astronoom bij SETI natuurlijk niet geheel onbevooroordeeld. Toch is zijn voordracht van oktober 2010 getiteld New Strategies in the Search for Extraterrestrial Intelligence zeer interessant. Het blijkt bijvoorbeeld dat er nog maar naar ongeveer 750 sterren echt intensief is gekeken of daar signalen vandaan komen. Op minuut 3:45 is een plaatje te zien waarop duidelijk wordt hoeveel we precies onderzocht hebben (van de hemel, de diepte, maar ook op welke radiofrequenties) en zo wordt goed duidelijk hoeveel er nog af te zoeken valt. Het is volgens Shostak dus ook helemaal niet gek dat we tot nu toe nog niets hebben opgepikt.

Hij gaat verder in op allerlei aannames die gedaan moeten worden wil SETI succesvol zijn. Zoals het idee waar ook Kaku over sprak: de aliens moeten wel radiosignalen gebruiken. Maar ook waarom aliens ons zeer waarschijnlijk nog niet gevonden hebben: we zenden pas 60 jaar signalen uit die opgepikt zouden kunnen worden (daarvoor was de zendkracht te zwak) en we dus nog niet heel bang hoeven te zijn dat ze ons al zouden bezoeken.

Hoewel er dus wat op- en aanmerkingen mogelijk zijn betreffende de zoektocht van SETI vind ik Shostaks verhaal overtuigend genoeg. Daarnaast denk ik dat de mogelijke baten (het vinden van buitenaardse intelligentie) ruim opwegen tegen de kosten van 2,5 miljoen per jaar. SETI kan daar best wat hulp bij met de kosten gebruiken en daarom hebben ze ook een donatie pagina opgericht.

Zelf heb ik zojuist 5 dollar gedoneerd aan SETI via Paypal, dat is slechts 3.64 euro, dat moet eraf kunnen toch?

—————————————————

* Update 15-05-2011 – 13:26:
Bovenstaand bericht is niet helemaal correct, zie ook de comment van Jan Willem Nienhuys. Ik werd er ook al vriendelijk op gewezen door @setiathome:
SETI is niet meer... 3
SETI als zoektocht naar buitenaardse intelligentie omvat meer dan alleen de 2.5 miljoen dollar p/jr kostende Allen Telescope Array, die nu is stopgezet. Dat werd ook duidelijk in de video, maar stond inderdaad niet duidelijk in de tekst. Mijn excuses. Data analyse gaat gewoon door.  Het ontvangen van nieuwe signalen om te analyseren is alleen nogal bemoeilijkt nu. Het is daarvoor een stuk makkelijker om een ‘eigen’ radiotelescoop te hebben dan tijd te moeten lenen bij andere telescopen (zoals bijvoorbeeld de 4 uurtjes die ze mochten hebben bij de Nederlandse Westerborktelescoop, voornamelijk omdat in die periode eventuele problemen met de telescoop wel aan het licht zouden komen, zie video rond 39:00)

Theorie milieuramp Paaseiland doorgeprikt

by 3 Comments

Theorie milieuramp Paaseiland doorgeprikt 4
Moai op Paaseiland (wikipedia)

In zijn bekende boek ‘Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed‘ (2005) stelt Jared Diamond dat de bewoners van Paaseiland eeuwen geleden een ecologische ramp veroorzaakten die leidde tot de ineenstorting van hun samenleving. De theorie van Diamond is een bekende leerstelling van de milieubeweging en wordt veel gebruikt om te waarschuwen tegen het onheil dat we kunnen verwachten van een niet duurzame samenleving. Jan Boersema toont aan dat deze theorie niet klopt.

Paaseiland is een piepklein eiland (net zo groot als Texel) dat op 2000 kilometer afstand van Zuid-Amerika ligt, in de Stille Oceaan. De theorie van Diamond is dat de geïsoleerd levende Paaseilanders te veel bomen omhakten om beelden (‘moai’) te transporteren. Toen alle bomen op waren konden er geen boten voor de visvangst meer worden gebouwd. Honger sloeg toe en het eiland viel uiteen in oorlogvoerende facties. Het gevolg zou zijn geweest dat de bevolking werd gedecimeerd. Aldus de theorie van Diamond.

Theorie milieuramp Paaseiland doorgeprikt 5
Ligging van Paaseiland (google maps)

 

 

Jan Boersema toont in zijn recent verschenen boek ‘Beelden van Paaseiland, Over de duurzaamheid van een cultuur’ aan dat de theorie van Diamond niet klopt. De NRC besprak zijn boek op 23 april. Een korte samenvatting van de NRC-bespreking:

Boersema legt uit dat voor het transporteren van de 887 beelden op Paaseiland maximaal 15.000 bomen nodig zijn geweest (en waarschijnlijk minder omdat sommige bomen meerdere malen konden worden gebruikt). Vervolgens rekent Boersema voor dat op het eiland honderdduizenden bomen groeiden. Zijn conclusie is logisch – de mens kan niet achter het verdwijnen van de bomen zitten.  De oorzaak van de ontbossing is niet bekend, mogelijk is de boosdoener een soort rat die de zaden van de bomen kapot knaagde. Na het verdwijnen van de bomen toonden de Paaseilanders juist grote veerkracht door veel zaken over een andere boeg te gooien. De religie die tot dan toe op de voorouderbeelden was gericht werd verruild voor de ‘vogelman-cultus’. Er ontstonden nieuwe rituelen. Ook het dieet werd aangepast. Visvangst was immers niet meer mogelijk omdat er geen bomen meer waren om boten te bouwen. De Paaseilanders intensiveerden daarop de landbouw. Er is geen aanwijzing voor een ineenstorting van de samenleving op Paaseiland. Boersema in de NRC:

‘De eilandgeschiedenis voor de komst van de Europeanen is er eerder een van continuiteit en verandering dan van ineenstorting en verdwijning. De samenleving wist zich goed aan te passen aan de ontbossing en de gevolgen die deze had voor natuur en cultuur en wist daarbij een nieuwe balans te bereiken’.

De echte ineenstorting van de samenleving op Paaseiland voltrok zich pas in de 19e eeuw. De oorzaak kwam van buiten. Peru ontvolkte de eilanden. De bewoners werden in plantages aan het werk gezet. In 1877 waren er nog maar 111 Paaseilanders over.

 

 

 

Leven we in de matrix?

by 27 Comments

Hoe weten we eigenlijk of we in de echte wereld leven en niet in een computersimulatie? Die vraag werd in 2001 opgeworpen door Nick Bostrom. Hij schreef er in 2003 een artikel over in Philosophical Quarterly, ‘are you living in a computer simulation?’.

Zijn redenering gaat ongeveer als volgt. De rekenkracht van computers neemt exponentieel toe. Als we er van uitgaan dat deze ontwikkeling doorgaat, dan kunnen toekomstige computers ongekende prestaties verrichten. Het simuleren van de samenleving van een hele planeet zoals de aarde wordt dan mogelijk, tot in het meest minuscule detail. In feite wordt het mogelijk om veel verschillende samenlevingen te formuleren. Er zullen meer gesimuleerde samenlevingen zijn dan echte. De kans dat je in een gesimuleerde wereld leeft, is dus oneindig veel groter dan dat je in de echte wereld leeft. De gesimuleerde wereld wordt dus bestuurd (of is ten minste gecreëerd) door een opperwezen, de computerbouwer. We hebben het dan over een heel andere vorm van intelligent design!

Het artikel van Bostrom leidde in 2007 tot een levendige discussie in de New York Times. Ook het programma Horizon van de BBC besteedde er aandacht aan. Zie de clip hieronder.

Wat denk je er zelf van? Ik heb de discussie destijds met belangstelling gevolgd. Je kunt de redenering ook omdraaien, hetgeen leidt tot een verontrustende gedachte. Ik weet niet zeker meer of dit in de discussie en in het artikel van Bostrom aan de orde kwam of niet. Deze redenering gaat als volgt. Als we niet in een gesimuleerde wereld leven, maar in een echte, dan is blijkbaar de ontwikkeling van de rekenkracht van computers ergens in de toekomst tot een abrupte en onverwachte stilstand gekomen. Als dat klopt, zou dat niet veel goeds voorspellen voor de toekomst van de mensheid.

Is er een manier om er achter te komen of we in een simulatie leven of niet?

Significantie

by 1 Comment

De onderstaande XKCD comic geeft mooi wetenschappelijk onderzoek weer. Als je onzin* toetst op een significantieniveau van 0.05 (kans van 5% dat de uitkomst toeval is)* dan heb je gemiddeld eens in de 20 onderzoeken een valse positieve. De mouseover tekst is dan ook:

So, uh, we did the green study again and got no link. It was probably a–‘ ‘RESEARCH CONFLICTED ON GREEN JELLY BEAN/ACNE LINK; MORE STUDY RECOMMENDED!’

Significantie 6

Het is een van de redenen waarom skeptici vaak geen genoegen nemen met ‘wetenschappelijke’ onderzoeken uit alternatieve bronnen. In discussies worden vaak enkele onderzoeken met een positieve uitkomst afgestoft en van stal gehaald om als onderbouwing te dienen voor hun claims. Maar die onderzoeken bieden vaak geen antwoord op de resultaten van vervolgonderzoek, dat geen positieve uitkomst vond, en zijn daarom zeer waarschijnlijk een vals-positieve.

Laten we homeopaten als voorbeeld te nemen, want zij ‘medicaliseren’ alles wat los en vast zit en hebben een bijna oneindig repertoire aan middeltjes. Stel je hebt homeopathisch middel 1, een C200 verdunning van het ingrediënt zonlicht, je test het op effect tegen maagklachten en er komt niets uit. Dan verder met middel nummer 2, een C200 verdunning van bijvoorbeeld hyenaslijm, weer niets. Maar wacht, na nog meer testen geeft nummer 17, een C200 verdunning van licht van Venus, wél een positief resultaat. Je stuurt een persbericht de wereld in en wetenschappers over de hele wereld breken zich er het hoofd over: hoe kan in hemelsnaam een extreme verdunning (ver voorbij de waarschijnlijkheid dat er nog 1 molecuul van het originele ingredient in je verdunning zit… als je ingredient uit moleculen bestaan tenminste) van een ingrediënt wat je niet kan verzamelen werkzaam zijn voor wat dan ook?

Maar wetenschappers hoeven de werking niet te snappen om de werkzaamheid te ontdekken, de ‘hoe’ komt dan later wel. Dus wetenschappers over de hele wereld testen het nogmaals en vinden geen enkel effect. De juiste conclusie is dan: het blijkt toch niet te werken en je eerste resultaat was waarschijnlijk een vals-positieve, je persbericht de wereld insturen was dus voorbarig, je onderzoek moet zonder logische verklaring van de negatieve resultaten niet gebruikt worden als reden voor meer onderzoek en het toch blijven gebruiken als onderbouwing is intellectueel oneerlijk.

* Op aanwijzingen van Jan Willem Nienhuys aangepast, zie comment