Kloptdatwel?

Eén op de vijf Belgen is bijgelovig

by 15 Comments

Eén op de vijf Belgen is bijgelovig 1
Eén op de vijf Belgen is bijgelovig (oivo.be)

Belgen worden steeds bijgeloviger. Eén op de vijf Belgen loopt het risico ‘om uitgebuit te worden door de markt van de esoterie’. Dit is een stijging van 6% ten opzichte van 2007. Deze conclusies worden getrokken in een studie van het ‘Onderzoeks- en Informatiecentrum voor de Verbruikersorganisaties’ (OIVO). Het OIVO is een organisatie die bij onze zuiderburen de belangen van consumenten beschermt. Onze zusterorganisatie SKEPP wijdde er een artikel aan.

OIVO is bezorgd dat mensen steeds makkelijker slachtoffer kunnen worden van misleidende praktijken en roept de overheid op tot meer toezicht en bescherming voor de consument.

De studie geeft een paar interessante inkijkjes.

Geloof in genezers neemt sterk toe

Het geloof in alternatieve genezers werd in een paar jaar ongeveer vier keer zo groot (van 6% in 2007 tot 22% in 2011). Ook geloof in astrologie en horoscopen steeg flink van 10% tot 15%, evenals in helderzienden (van 6% naar 12%). 15% heeft wel eens een helderziende geraadpleegd (een stijging van 8% ten opzichte van 2007). Handlezen bleef vrijwel constant op 10%.

Ouderen en mensen uit lage sociale klasse minder gevoelig voor bijgeloof

De studie toont een aantal opmerkelijke en soms onverwachte verschillen tussen bevolkingsgroepen. Een paar interessante voorbeelden:

  • Mensen uit lagere sociale klassen zijn overwegend minder bijgelovig (9%) dan gemiddeld. Maar helderzienden zijn wel weer meer dan gemiddeld in trek bij lagere sociale groepen (22%).
  • 65+ ers zijn niet erg bijgelovig (8%).
  • Op het arme platteland van Wallonië is 35% bijgelovig. Bijna de helft gelooft daar in de praktijken van genezers. Het Vlaamse platteland is echter overwegend skeptisch (6% gelovigen).
  • Jongeren hechten weinig waarde aan astrologie, vrouwen (22%) meer dan mannen (6%). Hetzelfde geldt voor handlezen (vrouwen 20%, mannen 4%).
Rijken betalen meer voor helderziend consult
Eén op de vijf Belgen is bijgelovig 2
Helderziende uit internet-advertentie (psychicfriend.co.uk)

Opmerkelijk is wel dat veel mensen voorzichtig zijn. Zo is bijna 90% het eens is met de stelling dat ‘helderzienden misbruik maken van de naïviteit van de mensen’. Toch betalen de mensen grif. Een helderziende rekent gemiddeld 30 euro per consult (maar mensen uit hogere sociale klassen dokken 46 euro), genezers vragen ongeveer 40 euro per consult.

Agressieve verkoopmethoden

De studie geeft een inkijkje in de verkooppraktijken van helderzienden en genezers. Een paar voorbeelden:

  • Mensen laten zich blijkbaar gemakkelijk verleiden via kleine advertenties, banners op internetpagina’s of briefjes in brievenbus met een aanbod voor een gratis eerste consult.
    Eén op de vijf Belgen is bijgelovig 3
    Advertentie van helderziende (wikipedia)

    Als die stap eenmaal is gezet onder het motto ‘baat het niet dan schaadt het niet’ dan wordt de cliënt gemakkelijk verleid tot een vervolgconsult. Vage, onbegrijpelijke en dreigende taal helpt daarbij: “[u moet] uit die rampzalige kring van negativiteit […] stappen en dat negatieve mediamieke milieu helemaal uitschakelen … met behulp van een volledige, vertrouwelijke astrologische studie”. Kassa!

  • Ook worden mensen het slachtoffer van misleiding. Een gratis telefonisch consult blijkt bijvoorbeeld meer dan één euro per minuut te kosten.
  • Er wordt veel gebruik gemaakt van de ‘voet tussen de deur’-verkoopmethode: ‘deze techniek bestaat erin een reactie van de consument te vragen op een eenvoudig verzoek, om daarna die consument te bestoken met vragen om een heel arsenaal aan esoterische diensten en producten te kopen’.
  • De techniek van het ‘geruststellen’ door valse claims wordt veel gebruikt, bijvoorbeeld door middel van een foto van een sympatiek uitziende oma die belooft ‘directe voorspellingen te leveren die al meer dan 100 maal gecontroleerd werden’.
  • Vaak worden onbegrijpelijke esoterische termen gebruikt zoals ‘een gemagnetiseerde foto’, ‘een gouden kaart’, ‘de grote persoonlijke geluksstudie’, ‘een ritueel van personificatie dat toelaat om alles te zien’ of ‘de kaart van de goddelijke weg die uw astrale ziel in staat stelt om uit de zwarte kring van de centaur te stappen’ 

 

Motieven voor bijgeloof

De studie verdiept zich ook in de motieven om te geloven. Wat betreft astrologie levert dat een interessante bevestiging op van het effect dat we eerder op Kloptdatwel beschreven, namelijk dat mensen heel makkelijk de indruk krijgen dat een voorspelling hen op het lijf geschreven is. De studie legt uit en geeft een voorbeeld:

Eén op de vijf Belgen is bijgelovig 4
Voorbeeld van een voorspelling die altijd klopt (esquire.com)

‘De consumenten hebben vertrouwen in astrologen en andere helderzienden omdat ze overtuigd zijn van de waarheidsgetrouwheid van de astrologie aangezien hun persoonlijke horoscoop veel voor hen betekent. En daar zit al de eerste fout: hun horoscoop is voor die consumenten veelbetekenend omdat hij door hen (volgens hen) en niet voor hen zin heeft. De consument die zijn horoscoop leest, gelooft –behoorlijk naïef maar wel net zoals honderden andere mensen– dat die horoscoop voor hem bestemd is’.

“U hebt er behoefte aan door de anderen geliefd en bewonderd te worden. Maar u kunt toch kritisch zijn wat uzelf betreft. Hoewel u enkele zwakke punten in uw karakter hebt, slaagt u er over het algemeen in om die te compenseren. Soms bent u extravert, beminnelijk en sociaal; andere keren bent u introvert, voorzichtig en gereserveerd”. De consument die zulke zinnen leest, zal ze zonder voorbehoud aanvaarden door ze in scène te zetten en te interpreteren in een context die hem een betekenis geeft’.

Ook voor andere vormen van bijgeloof geeft de studie verklaringen. Zo kan een genezer onjuiste verklaringen aandragen voor ziektes (‘er rust een vloek op u’) en de illusie geven dat genezing mogelijk is (‘dit amulet brengt genezing’).

Onderzoeksvragen van invloed op resultaat

De exacte formulering van de onderzoeksvraag blijkt zoals gebruikelijk in dit soort studies een groot effect te hebben op de antwoorden. Zo is 40% het eens met de stelling dat ‘helderzienden een gave hebben’ terwijl slechts 12% ‘gelooft in praktijken van helderzienden’. Dat betekent dat we de absolute resultaten voorzichtig moeten interpreteren. Niettemin toont de studie een overtuigende toename van bijgeloof.  In 2007 en 2011 werden immers dezelfde vragen gesteld.

Ik zou het goed vinden als de consumentenbond in Nederland ook zo’n studie zou doen!

 

Frans minidorp overspoeld door 2012-gelovigen

by 6 Comments

Frans minidorp overspoeld door 2012-gelovigen 5
Bugarach ligt niet ver van Perpignan (google maps)

Het Franse Bugarach zou volgens 2012-gelovigen dé plek zijn om 2012 (het zogenaamde einde der tijden) te overleven.

De Volkskrant schreef op 27-06:

Bewoners van een klein Zuid-Frans gehucht worden belaagd door een groeiende groep mensen die menen dat het dorpje als enige overblijft bij het vermeende einde der tijden in 2012. Het dorpje bevat nu vele nieuwkomers die geheel in het wit zijn gekleed. Ze geloven dat een nabijgelegen rots een basis is voor buitenaards leven.

Ook de New York Times wijdde onlangs een artikel aan Bugarach:

Some French and international Web sites devoted to the apocalypse claim that the mountain of Bugarach is a sacred place that will protect them from the end of the world. Some even believe that, on doomsday, they will be spirited away by a group of aliens who live under the mountain. The date in question is when a 5,125-year cycle in the Mayan calendar supposedly comes to a close.

http://www.youtube.com/watch?v=BUjsKbuEg8E

De Times laat ook een gelovige aan het woord:

“The apocalypse we believe in is the end of a certain world and the beginning of another, a new spiritual world,” Jean said, refusing to give his last name because of the increasing local controversy. “The year 2012 is the end of a cycle of suffering,” he said. Bugarach is “one of the major chakras of the earth, a place devoted to welcome the energies of tomorrow.”

Op het internet wordt wild gespeculeerd over het Franse bergdorpje:

Frans minidorp overspoeld door 2012-gelovigen 6
De berg bij Bugarach – er zou een basis van aliens onder zijn (Wikimedia Commons)

Several reports circulating on the Internet even suggested that former President François Mitterrand visited the peak by helicopter, that there was often a halo of cloud shaped like a spaceship around the summit and that planes never flew over the mountain because of supposed magnetic waves.

The Telegraph meldt dat burgemeester Jean-Pierre Delord aan de bel heeft getrokken over alle aandacht die zijn dorpje nu krijgt. De burgemeester zou zelfs gevraagd hebben of het leger bijstand wil verlenen wanneer rond 21 december 2012 het dorpje overspoeld zou worden door mogelijk duizenden eindtijd-gelovigen. Iets wat het kleine dorpje van rond de 200 inwoners natuurlijk niet aan zou kunnen.

Mr Delord said people had been coming to the village for the past 10 years or so in search of alien life following a post in an UFO review by a local man, who has since died. “He claimed he had seen aliens and heard the humming of their spacecraft under the mountain,” he said.

(…)

Recently, (…),  interest in the site had skyrocketed, said the mayor, with online UFO websites, many in the US, advising people to seek shelter in Bugarach as the countdown to Armageddon commences.

“Many come and pray on the mountainside. I’ve even seen one man doing some ritual totally nude up there,” said Mr Delord.

Sigrid Benard, who runs the Maison de la Nature guesthouse, said UFO tourists were taking over. “At first, my clientele was 72 per cent ramblers. Today, I have 68 per cent ‘esoteric visitors’,” he said.

Volgens een inwoonster kan je niet eens meer rustig een wandeling maken zonder over mediterende mensen te struikelen.

Foto voorkant: Burgemeester Delord met enkele gevonden objecten die de gelovigen achter hebben gelaten.
Dit stuk is geschreven door Maarten Koller en Gert Jan van ‘t Land. 

Slimme Hans en het belang van dubbelblind onderzoek

by 3 Comments

Het paard Slimme Hans stond bekend om zijn rekenkundige vermogens. Wanneer zijn baasje hem het cijfer 4 en 2 liet optellen, sloeg Hans precies 6 keer met zijn been. Onderzoek wees echter uit dat zijn baasje onbewust al het rekenwerk deed.

Het filmpje laat ons weer eens zien dat iemand nog zo overtuigd (en overtuigend) kan zijn van een bijzonder fenomeen maar dat een wetenschappelijke benadering ervan de waarheid boven tafel krijgt. Als Hans echt had kunnen rekenen was dat ook boven water gekomen.

En daarnaast laat het ook mooi zien waarom dubbelblind zo onderzoek belangrijk is. Bij een dubbelblind onderzoek weten zowel de onderzoeker als de onderzochte niet wat voor behandeling (of middel, of wat je dan ook onderzoekt) er gegeven wordt. Als een van hen dat wel zou weten dan zou dit de uitkomst van het onderzoek kunnen beïnvloeden, precies zoals de eigenaar van het paard dit deed.

Daarom is een onderzoek wat dubbelblind is uitgevoerd ook veel betrouwbaarder dan onderzoeken die niet dubbelblind waren. Het moge duidelijk zijn dat ook onderzoek bij dieren dubbelblind uitgevoerd dient te worden. Straks krijg je nog het idee dat je paard kan tellen… (of beter is geworden, of helderziend is, of…)

Het woordenboek van de skepticus schreef ook over dit Slimme Hans fenomeen.

Eat that, Uri Geller!

by 4 Comments

Illusionisten Penn en Teller laten onder het motto ‘fool us’ zien hoe onze ogen bedrogen kunnen worden. Beide heren zijn niet alleen bekend door hun illusies, ze zijn ook bekende skeptici. In o.a. in ‘Penn&Teller: Bullshit‘ gaan ze pseudowetenschappen te lijf. We hadden hierover eerder een bericht op Kloptdatwel.

In de bekende ‘doorgezaagde dame-act’ hieronder lijken ze rustig uit te leggen hoe die truc precies werkt, en je denkt, logisch, dat ik daar niet eerder aan dacht. Maar wat er daarna gebeurt? Je vraagt je verbijsterd af of alles wel goed is gegaan…. Kijk naar deel 5 van Penn en Teller’s fool us. De eerste vier delen (waarin ook kandidaten hun act mogen opvoeren vind je bij videovolt.net). Veel plezier!

via videovolt

Wetenschappelijk bewijs voor voedingssupplementen?

by 16 Comments

Het weblog informationisbeautiful heeft een versie 2.0 gepubliceerd van het overzicht van nut en onzin van meer dan 100 voedingssupplementen. We hadden op 1 januari van dit jaar een bericht naar aanleiding van de eerste versie die het blog toen had gepubliceerd. Hieronder vind je de statische versie en onder deze link vind je een dynamisch versie*: je kunt op ieder bolletje klikken en informatie nalezen, ook kun je op de tab ‘show me’ per kwaal supplementen opzoeken. Het blog beschouwt de blauw en groen gekleurde supplementen als zinvol (boven de ‘worth it-line’). De omvang van het bolletje wordt bepaald door de populariteit van het supplement. In dit document op google docs kun je precies zien welke bronnen informationisbeautiful heeft gebruikt. Voor het verzamelen van de informatie hebben ze samengewerkt met de Cochrane Collaboration. Dit is volgens de wikipedia een groep van bijna 30.000 vrijwillige onderzoekers die effecten van interventies in de gezondheidszorg testen. De Cochrane Collaboration staat goed aangeschreven.

Ik ben natuurlijk geen deskundige op het gebied van voedingssupplementen en ik plaats deze post mede om discussie aan te moedigen. Skeptici zijn vaak niet snel te porren voor supplementen. Zo krijg ik regelmatig grapjes te verduren als ik betrapt wordt op m’n dagelijkse multivitamine-pilletje. Ik ben benieuwd.

Wetenschappelijk bewijs voor voedingssupplementen? 7
* De dynamische versie wordt constant bijgewerkt en is meer up-to-date dan deze afbeelding