Kloptdatwel?

Leestip: De Tijd van de Oligarchen van Aldous Huxley

by 1 Comment

Op 10 februari 2026 is de Nederlandse vertaling van Aldous Huxleys De Tijd van de Oligarchen verschenen, voorzien van een inleiding van Bas Heijne. Het boek verscheen oorspronkelijk in 1946 met als titel Science, Liberty and Peace. Met griezelige helderheid beschrijft Aldous Huxley een opkomend tijdperk waarin technologische vooruitgang de politieke macht centraliseert in de handen van een kleine groep ‘boy gangsters’. Toegepaste wetenschap perfectioneert manipulatie, propaganda en consumentisme om mensen tevreden te houden. Censuur en onderdrukking zijn niet nodig in een wereld waarin niemand verlangt naar de waarheid.

Kloptdatwel is affiliate partner van bol.com. Als je De Tijd van de Oligarchen koopt via onderstaande link dan ontvangen wij een kleine bijdrage.

Brave New World

In 1932 schreef Huxley zijn beroemde dystopie Brave New World (Heerlijke Nieuwe Wereld) met als thema onderdrukking door technologie. Niet met behulp van geweld zoals in Orwell’s 1984, maar met behulp van met amusement, consumptie, drugs en genot. Zo lang iedereen z’n Soma-pilletje neemt is er niets aan de hand. Toch gaat niet iedereen in de Brave New World hierin mee.

Aldous Huxley (bron: wikimedia)
Aldous Huxley (bron: wikimedia)

Sommige mensen blijven hechten aan boeken, vrije wetenschap, intellectuele nieuwsgierigheid en open gesprek. Zij zijn een bedreiging voor de sociale orde en moeten weg uit de samenleving. Mustapha Mond, een van de tien World Controllers, brengt zijn zorgen onder woorden in een gesprek met een groepje dissidenten, vlak voordat hij ze verbant – “Words can be like X-rays, if you use them properly—they’ll go through anything”.

Time of the Oligarchs: On Science, Liberty and Peace

Het zojuist opnieuw uitgegeven essay is in feite de non-fictie begeleiding van Brave New World. Huxley analyseert in dit essay uit 1946 dezelfde thema’s, maar dan analytisch en vanuit historisch perspectief. Huxley voorspelt met verbluffende precisie hoe nieuwe technologie in handen van een kleine groep oppermachtigen tot een instrument van manipulatie en onderdrukking wordt.

De ‘Oligarchs’ in Huxley’s wereld zijn geen wrede dictators. Tegengeluiden worden met zachte hand gesmoord. Om de samenleving in goede banen te leiden vertrouwt de overheid in het essay van Huxley vooral op afleiding, manipulatie, massapsychologie, reclame en propaganda. ‘Tegenwoordig kan een welbespraakte dictator zijn emotioneel geladen evangelie in de oren van tientallen miljoenen mensen gieten’ merkt Huxley op.

Wetenschap of geluk?

Huxley staat in het essay stil bij de rol van wetenschap. Die werkt bevrijdend in een open en vrije samenleving maar wordt een instrument van onderdrukking in de onvrije samenleving van de oligarchen. De wetenschap als waarheidssysteem wordt omgekat naar een machtstechnologie. De oligarchen waarderen toegepaste wetenschap en gedragswetenschap als controle-instrument. Massacommunicatie en propagandatechniek zijn instrumenten. Waarheidszoekend onderzoek en onafhankelijk academisch debat – nergens voor nodig. Het essay van Huxley kan voor een deel worden gelezen als een pleidooi voor onafhankelijke, door feiten gedreven wetenschap. Huxley laat zien dat bescherming van de democratie vraagt om rationele discussie, vrijheid en onafhankelijke kennisproductie. Een gepolitiseerde wetenschap ontwikkelt zich tot een instrument van de elite.

Ik zou graag hebben geschreven dat Aldous Huxley de social media voorzag. Huxley vreesde massamanipulatie via technologie, emotionele communicatie, afleiding, en “onzichtbare” beïnvloeding van het denken. Dat is toch al wel voldoende akelig vooruitziend. Als je gelukkig wilt zijn in de dystopische wereld van Aldous Huxley dan moet je niet teveel geven om onderzoek, feiten en kennis. En wie wil nu niet gelukkig zijn?

 

Ondanks kritiek op hun twijfelachtige enquête blijft NSCR erbij dat jaarlijks 20.000 Nederlandse mannen zich in het buitenland schuldig maken aan seksueel kindermisbruik

by 1 Comment

Ondanks kritiek op hun twijfelachtige enquête blijft NSCR erbij dat jaarlijks 20.000 Nederlandse mannen zich in het buitenland schuldig maken aan seksueel kindermisbruik 1
Het onderzoek is uitgevoerd door NSCR in opdracht van WODC.

Het haalde de zomer van 2025 alle kranten en andere media: per jaar zouden 20.000 Nederlandse mannen zich aan kindersekstoerisme bezondigen. In de woorden van de onderzoekers van het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR) zelf:

Voor het eerst kan een schatting worden gegeven van het aantal Nederlandse mannen dat transnationaal seksueel kindermisbruik (TSK) heeft gepleegd. Uit een representatieve steekproef blijkt dat 2,3% van hen ooit in het buitenland seks heeft gehad met een minderjarige terwijl zij zelf volwassen waren. Twee derde deed dit nog in de afgelopen vijf jaar, wat neerkomt op minstens 20.000 Nederlandse mannen die jaarlijks afreizen naar het buitenland en zich daar schuldig maken aan seksueel kindermisbruik.

Het getal is schrikbarend hoog, en als je er even wat langer over nadenkt, ongeloofwaardig hoog. Toch werden er maar heel weinig kritische kanttekeningen bij geplaatst; de onderzoekers zelf spraken uit dat het zelfs nog om een onderschatting zou gaan. Intussen is het cijfer een eigen leven gaan leiden, onterecht volgens mij.

[Read more…] about Ondanks kritiek op hun twijfelachtige enquête blijft NSCR erbij dat jaarlijks 20.000 Nederlandse mannen zich in het buitenland schuldig maken aan seksueel kindermisbruik

Leestip: De Donkere Kamer van Damokles – W.F. Hermans

by 1 Comment

Een Nederlandse klassieker en een superspannend verhaal uit 1958, meer dan een miljoen keer verkocht. Ook meer dan 60 jaar na het verschijnen kun je dit boek moeilijk wegleggen. W.F. Hermans stelt indringende vragen: wat is eigenlijk een feit, en wie heeft de waarheid in pacht? Daarom blijft het boek relevant, zeker in een tijd waarin de waarheid soms nauwelijks meer lijkt dan een mening. Als je het boek bestelt via bol.com dan krijgen wij een kleine bijdrage via het partnerprogramma van bol.com. 


Een spannend verhaal

Henri Osewoudt snakt naar avontuur. Hij zit gevangen in een beklemmend huwelijk met zijn nicht Ria van der Laag en runt het sigarenwinkeltje van zijn moeder in Voorschoten. Saaier kan nauwelijks. Dan staat ineens zijn dubbelganger Dorbeck in de winkel. Dorbeck is zelfverzekerd, doelgericht en sterk. Later in het boek verzucht Osewoudt: ‘Toen ik hem voor het eerst zag, dacht ik: zoals deze man is, zo had ik moeten zijn.’ Dorbeck neemt onmiddellijk de leiding en geeft Osewoudt opdrachten alsof dat vanzelfsprekend is. Osewoudt stelt geen vragen en doet wat hem gevraagd wordt. Dorbeck vraagt Osewoudt om een foto van hen samen te maken. Die foto blijkt later het enige mogelijke bewijs van Dorbecks bestaan.

Vanaf de ontmoeting met Dorbeck voert Osewoudt allerlei gevaarlijke opdrachten uit. Hij brengt berichten over en voert sabotagehandelingen uit, zonder overzicht of controle. In juli 1944 krijgt hij de opdracht om de gevaarlijke NSB-er Lagendaal en diens vrouw in Lunteren te liquideren. Osewoudt voert de moord uit, waarbij ook een leidster van de Jeugdstorm om het leven komt.

Na de oorlog wordt Osewoudt opgepakt op verdenking van allerlei misdaden. Zijn beroep op Dorbeck als opdrachtgever wordt door justitie als een verzinsel gezien. Osewoudt krijgt de kans de foto te tonen waarop hij samen met Dorbeck zou staan — maar dat bewijs faalt.

Wat zijn feiten?

Interview met Hermans in De Bijenkorf (1985). Bron: Wikimedia.
Interview met Hermans in De Bijenkorf (1985). Bron: Wikimedia.

Het verhaal wordt volledig verteld vanuit het perspectief van Osewoudt. Tijdens het lezen lijkt er geen speld tussen te krijgen: de ontmoetingen met Dorbeck en de opdrachten die hij uitvoert presenteren zich als feiten. Maar bij nader inzien zijn er nauwelijks bewijzen dat Dorbeck daadwerkelijk bestaat. Heeft Osewoudt zijn opdrachten verzonnen? Dat lijkt onwaarschijnlijk — de geheime informatie waarover hij beschikt blijkt telkens angstaanjagend precies te kloppen. Wordt hij bespeeld door de Duitse inlichtingenofficier Obersturmführer Ebernuss, die opvallend goed op de hoogte blijkt van Osewoudts activiteiten? Hermans dwingt de lezer zelf positie te kiezen. Wel voorspelt Ebernuss Osewoudt met akelige precisie: ‘als wij elkaar in de steek laten, hebben wij geen van tweeën lang meer te leven.’

Wie bepaalt de waarheid?

Niet alleen de feiten worden in twijfel getrokken. De Donkere Kamer stelt ook de vraag wie in oorlogstijd het morele gelijk aan zijn kant heeft. De nietsontziende verzetsstrijder die zonder proces afrekent met echte en vermeende verraders? De bevrijders die Osewoudt op basis van mager bewijs in het cachot gooien? Of de bijzondere rechtspleging na de oorlog, die hem onderwerpt aan langdurige geestelijke druk (anderen zouden zeggen: marteling) in het Kamp Achstse Exloërmond in Drenthe? Hermans maakt in het boek geen keuze. De verteltechniek van het boek ‘bezit geen alwetendheid en staat niet boven het standpunt van Osewoudt’ aldus commenator Frans A. Janssen in 1983. Hermans vraagt hierdoor om begrip voor de waarheid van de grootste verliezer in dit verhaal: Henri Osewoudt.

De Donkere Kamer roept verzet op

Als notoire onruststoker zal Hermans vermoedelijk met genoegen kennis hebben genomen van het verzet dat De Donkere Kamer van Damokles opriep. Hermans was een van de eersten die de reputatie van het verzet ter discussie stelden. Ben Stroman schreef in 1959 in het Algemeen Handelsblad (een voorloper van NRC): ‘Dit is een van de knapste romans die de laatste tijd in ons land zijn geschreven. Maar evenzeer de meest perfide roman. […] Hermans heeft zijn verhaal in de bezettingstijd gesitueerd ten einde zijn levensbeschouwing vorm te kunnen geven. En die levensbeschouwing is moedwillig cynisch, moedwillig negatief. Juist die moedwil, het opzettelijke, maakt dit boek tot een weerzinwekkend product.’

Mijn advies: oordeel zelf. Het minste wat je ervoor terugkrijgt is een bijzonder spannend verhaal — en een verontrustende inkijk in een verleden dat hopelijk nooit meer terugkeert.