Kloptdatwel?

Uit het nieuws

Stralingsangst: RSG Enkhuizen gooit duizenden euro’s overboord voor onzinnig advies

by 27 Comments

Een bizar bericht uit het Noordhollands Dagblad van 28 maart 2013: ‘ENKHUIZEN – Stickers met daarop ‘Avé Maria’, flesjes water met zilver en platina, ‘harmonizers’ en ‘nulpuntspoelen’. Een alternatief onderzoek naar de gezondheidseffecten van straling op de Regionale Scholen Gemeenschap in Enkhuizen heeft het personeel van de school in twee kampen verdeeld. Het 7500 euro kostende onderzoek is uitgevoerd in de voorjaarsvakantie en richtte zich vooral op de straling van mobiele telefoons en andere draadloze apparaten. Toen docenten en leerlingen na de vakantie weer op school kwamen, werden zij op veel plekken geconfronteerd met diverse alternatieve ‘oplossingen’ om het stralingsniveau te verminderen. Lang heeft dit niet geduurd.’ 

Op meer scholen speelt de angst voor schadelijke gezondheidseffecten van straling op. Eerder op Kloptdatwel schreef ik over de hogeschool Windesheim waar een docent actie voert tegen allerlei stralingsbronnen (Wi-Fi, GSM). Daar lijkt het bestuur zich niet gek te laten maken door de anti-stralingsactivisten. Maar op deze school in Enkhuizen is er iets grondig misgegaan. Natuurlijk met de beste bedoelingen (verbeteren van het werk-  en leefmilieu) wilde de RSG Enkhuizen wat doen aan het mogelijke gevaar. Dat risico wordt door wetenschappers als zeer laag ingeschat, alleen al vanwege het feit dat de straling waar het hier om gaat niet voldoende energie levert om chemische verbindingen te verbreken (zie “Bang voor GSM-straling“ op de Skepsis-site). Uit de berichtgeving maak ik echter op dat er ook allerlei ‘reguliere’ leveranciers zijn die stralingsabsorberende materialen leveren aan scholen. Dat is op zich al iets om je zorgen over te maken. Maar de directie van RSG besloot het in wat minder conventionele hoek te zoeken.

Luc van der Lee
Luc van der Lee

Ene Luc van der Lee werd ingehuurd. Die ging met een pendel door het schoolgebouw en bracht op de plekken waar de straling gevaarlijk zou zijn, stralingswerende materialen aan. En wat voor materialen! Er wordt gesproken van stickers met de tekst ‘Avé Maria’, flesjes water met zilver en platina en ook met nulpuntspoelen. De school kwam via de site nulpuntenergie.net in contact met Van der Lee. Die site staat vol met onzin over onderzoek naar vrije energie. Veel van die onderwerpen zijn al eens op Kloptdatwel of het Skepsis-blog aan de orde gekomen.

Verontrustend vind ik dat rector Bram Sluis van de RSG Enkhuizen nog steeds achter het onderzoek lijkt te staan. Hij heeft wel spijt van de wijze waarop dit is uitgevoerd. “We waren enthousiast geworden door positieve resultaten op scholen in Amsterdam en Den Haag. Daar was zelfs sprake van verbeterde leerprestaties en beter gedrag van lastige leerlingen.” Er zijn dus waarschijnlijk meer scholen die in de praatjes van Luc van der Lee zijn getrapt. Om een indruk te krijgen van die praatjes kun je het interview bekijken dat mede-zwever Willem de Ridder met hem had. Teveel onzin om er een zinnige samenvatting van te maken, spoel vooruit naar 33 minuten als je wat wil horen over hoe hij op scholen te werk gaat:

http://vimeo.com/24295808

Uiteindelijk lijken de Ave Maria-stickers net de druppel te zijn geweest. Die horen natuurlijk niet op een openbare school thuis, dat ziet zelfs de rector nu in. En alle spullen hingen in het zicht. Dat was natuurlijk ook niet de bedoeling, want veel docenten begonnen te vragen waar die eigenlijk goed voor waren. Hoewel de directie van RSG Van der Lee nog steeds ‘aboluut integer’ noemt, gaat ze de rekening nog maar even niet betalen. Ze hebben alles weggehaald en hopen dat Van der Lee zijn spulletjes terugneemt en de kosten daarvan van de rekening aftrekt.

Je zou willen dat het allemaal een 1 april grap blijkt te zijn.

Zie Noordhollands Dagblad, online versie van het bericht: Docenten RSG Enkhuizen verdeeld over ‘stralingsonderzoek’

 

Over de Yildiz motor – interview met Jorge Duarte

by 98 Comments

Dr. Jorge L. Duarte
Dr. Jorge L. Duarte

Op 15 maart schreef ik hier op Kloptdatwel over de nieuwe ontwikkelingen rond de magneetmotor van Yildiz en kondigde aan erop terug te komen na een gesprek met dr. Jorge Duarte. Duarte is universitair docent aan de Technische Universiteit Eindhoven en was nauw betrokken bij de presentaties van de motor op de TU/e in 2009 en in 2010 op de TU Delft. Al eerder onderzocht hij een ander apparaat van Yildiz, een soort koffer die energie zou opleveren.
Het geplande gesprek in persoon of telefonisch kwam niet tot stand, maar Duarte was bereid om een aantal vragen te beantwoorden die ik hem per e-mail stelde. Hieronder heb ik die met zijn toestemming integraal overgenomen: ‘aan de sceptici’.

1. Hoe kwam je in contact met Yildiz? 

In 2005 probeerde Yildiz in contact te komen met een Philips dochter-bedrijf waarvoor ik toen een dag per week als adviseur werkte. Zijn voorstel was om iets met de beroemde “koffer” te doen. Ik was in eerste instantie verbijsterd door de waardeloze octrooiaanvraag die hij meestuurde en gaf hem het advies verder geen geld meer te stoppen in die onzin. Na enig heen en weer werd duidelijk dat hij op zijn minst iets zeer opmerkelijks in handen had (de exacte toedracht is een te lang verhaal om hier te vertellen).
 Ondanks een schriftelijk verzoek van het Philips bedrijf kreeg Yildiz geen visum van het Nederlandse Consulaat in Ankara om in Eindhoven gedurende twee weken gecontroleerde experimenten uit te voeren. Nee, geen MIB complot, gewoon vreemdelingenbeleid. (Ik kan je in contact brengen met twee betrokken Philips medewerkers die dit zullen bevestigen.)

Een voorloper van de motor, de "koffer" van Yildiz
Een voorloper van de motor, de “koffer” van Yildiz

2. Je onderzocht ook een eerder apparaat van Yildiz (die ‘koffer’). Wat is er van dat apparaat geworden en waarom horen we daar niets meer van? Heb je indertijd een conclusie getrokken over de werking?

Na de mislukte poging van Yildiz naar Nederland te komen is de “koffer” uiteindelijk in Dortmund aan een groep belangstellenden getoond (voor Duitsland kon Yildiz wel een visum krijgen). Toentertijd heb ik op Yildiz’ verzoek die presentatie gegeven. Het doel was een erkend laboratorium bereid te vinden dat het apparaat kon certificeren. Gewoon: één week laten werken zonder stoppen, uitgangsvermogen meten, verslag schrijven met handtekening en stempel, met alle kosten voor het gebruik van de faciliteiten door de uitvinder zelf te betalen. Een (jonge) medewerker van een gerenommeerd instituut die de presentatie gezien had was bereid dat werk uit te voeren. Een paar dagen voor het afgesproken begin van de test ontving Yildiz een fax van de directeur van het instituut die er op neer kwam dat alleen niet-controversiële zaken gemeten en gecertificeerd konden worden. (Op verzoek breng ik u in contact met de betreffende medewerker, en de uitvinder heeft wel een kopie van de fax). Waarschijnlijk was de directeur bang voor de reputatie van zijn instituut, mocht de test positief uitvallen. Naar mijn mening demonstreert dit waarom het niet simpel is om een laboratorium een experiment te laten doen waarmee een eenduidig antwoord kan worden gegeven — zeker niet als er indicatie is (de enthousiaste reactie van de jonge medewerker) dat de claims niet direct ontkracht zullen worden.
 De “koffer” had een groot nadeel: er was een externe stroompuls uit een accu nodig om het proces op gang te brengen. Omdat dit maakte dat het apparaat altijd kon worden afgeschreven door sceptici, vroeg ik aan de uitvinder of het niet anders kon. Yildiz ontwierp daarop een prototype dat zonder accu  werkte, alleen maar met magneten. Vandaar dat u niet meer hoort over de “koffer”, zonder accu zijn de demonstraties eenvoudiger te geven en overtuigender.

 3. Mijn kernvraag die ik in mijn eerste mail al stelde: waarom zou je gaan speculeren over ingewikkelde verklaringen (kwantumveldentheorie ed. ) als het goed mogelijk is dat het allemaal een scam is. Is het niet verstandiger om te wachten tot er een meer overtuigende test is gedaan? Wat is je motivatie om er zo in mee te gaan?

U moet begrijpen dat ik ondertussen veel experimenten met de machine heb mogen doen en alle onderdelen heb geïnspecteerd. Met die kennis vallen de eenvoudige verklaringen weg. Mijn inzicht na al deze jaren dat het geen oplichting kan zijn is uiteraard niet zomaar de uwe, want uitzonderlijke resultaten vragen om uitzonderlijke controles waarbij geloof of overtuiging absoluut geen rol spelen. Het doet wel een beetje pijn dat een mede-academicus mij speculatie verwijt, want “In questions of science the authority of a thousand is not worth the humble reasoning of a single individual”(Galilei). Mag ik in academisch gezelschap geen hypothese (een beschaafde gok) meer wagen? Nogmaals, ik wil niet op mijn woord geloofd worden.“Bewijsmateriaal van horen zeggen”gaat tegen het wetenschappelijk protocol in en alleen meetresultaten tellen hier.

 Overigens, zelfs zonder de machines volledig te openen zijn bevreemdende waarnemingen gedaan en door derden bevestigd: geen warmteontwikkeling, aluminium onderdelen die draaien in de buurt van magneten zonder dat remkoppel ontwikkeld wordt, het ontbreken van borstels, een abnormaal grote luchtspleet, geen deskundigheid van de uitvinder met elektronische schakelingen (zodat truukjes op dat gebied uit te sluiten zijn).

4. Krijg je reacties van collega’s op je bemoeienis met Yildiz’ motor? En van welke aard zijn die? Ward van der Houwen vertelde me dat hij van verschillende kanten bijna boze reacties kreeg en de waarschuwing dat hij zo zijn academische carrière wel eens zou kunnen schaden. Heb je soortgelijke ervaringen?

Aangezien ik geen academische carrière ambieer (ik ben en blijf een gewone UD in hart en nieren, gelukkig wel met een vast aanstelling), zijn waarschuwingen op dat gebied geen probleem. Academisch vrijheid om over hypothesen te praten en schrijven heb ik zeker. Boze reacties komen vooral via internet, maar na een paar e-mails over en weer bereiken we uiteindelijk altijd het stadium van een constructieve discussie. Het is een prachtig spel om  beargumenteerd over waarnemingen en resultaten te discussiëren met oprecht geïnteresseerde mensen. En wanneer ik de mogelijkheid heb om met collega’s (ook de cynische, het blijft toch een soort humor) hierover te praten, is – meestal — het vooroordeel snel verdwenen (wat niet wil  zeggen dat ik zomaar een budget krijg om onderzoek met de machines te mogen doen).

 5. Heb je een idee hoeveel er al geïnvesteerd is in al die prototypes die Yildiz gemaakt heeft? En door wie is dat geld opgebracht?

Dat zijn zaken van de heer Yildiz.

Hoeveel energie de ventilator vraag, is niet zo duidelijk
Hoeveel energie het laten draaien van de ventilator kost, is niet zo duidelijk

6. Vraagt Yildiz je wel eens om advies? Bijvoorbeeld hoe zijn demonstraties (die in Genève?) zo in te richten dat ze overtuigend kunnen zijn voor de sceptici, maar toch zonder zijn geheim prijs te geven. Ik kan me voorstellen dat zou kunnen door mee te denken over de belasting van de motor, die duidelijker zou kunnen zijn dan die draaiende ventilator.

Ja, wij zijn goede vrienden geworden. Genève is een enerverende situatie omdat het eerst de bedoeling  was om een universiteit de testen met de machines te laten uitvoeren en bevestigen. Dat is niet doorgegaan om waarschijnlijk dezelfde soort reden als ik hierboven onder 2 al noemde. Daarom moet er nu in Genève van alles tegelijkertijd gebeuren. De Expo Hall is niet geschikt om wetenschappelijke experimenten uit te voeren, en onvermijdelijk blijft er voldoende reden tot twijfel over voor de sceptici die niet van ventilatoren houden. (Overigens, de ventilator methode is volledig draadloos en er zijn geen (elektronische) instrumenten bij nodig. Knoeien met de luchstroom is direct waarneembaar en dat er echt mechanische energie opgewekt wordt is visueel en auditief zelfs voor leken duidelijk. Het enige minpunt is dat voor sommigen de kwantitatieve hoeveelheid opgewekte energie niet intuïtief duidelijk zal zijn, en dat dat moet worden uitgelegd.)

 7. Als we even van het scenario uitgaan dat het om een scam gaat: kan je betrokkenheid dan niet zo uitgelegd worden dat je geloofwaardigheid hebt gegeven aan het hele verhaal? Vind je dat je voldoende een neutrale houding aanneemt? Houdt je rekening met mogelijke schadeclaims in jouw richting van investeerders als alles een (technisch knappe) truc blijkt te zijn?

Tegen kandidaat-investeerders die met mij contact opnemen vertel ik altijd met klem dat ze een gekwalificeerde deskundige (en dan bedoel ik een techneut, niet een advocaat) mee moeten nemen, en eerst een werkende machine in een afgesloten kamer minstens één week moeten laten draaien. In mijn ervaring zijn rijke investeerders niet zo onnozel als ze zich proberen voor te doen en uitzonderlijk goed op de hoogte van alles wat op oplichtingsgebied mogelijk is.

Tot zover voor nu. Er zijn nog veel meer vragen te stellen, dat komt wellicht later nog een keer. Ik denk dat er tot de demonstratie in Genève niet zoveel nieuws te melden is. Hier nog wel de trailer van de documentaire die Ward van der Houwen met René van der Woude aan het maken is:

Verder lezen:

  • Op de site Pure Energy Systems News (PESN) staat veel over Yildiz. Het is wel een handige verzameling van filmpjes en nieuwtjes omtrent de motor. Duarte gaf ook een interview aan  Sterling Allen. En hier staat ook het in mijn ogen speculatieve stuk waarin Duarte een mogelijke verklaring zoekt voor de werking van de motor: Modeling the Yildiz Motor.
  • Informatie over de  “koffer”  van Yildiz.
  • Een interessant draadje uit een forum, waarin een geluidsanalyse van de demonstratie in Delft aan de orde komt. Uit die analyse zou je kunnen opmaken dat de motor gedurende de demonstratie al iets langzamer ging draaien, wat zou kunnen wijzen op de aanwezigheid van een batterij, die langzaam minder vermogen levert. Misschien kan iemand die analyse overdoen.

 

Ziek door windmolengeluid. Of door propaganda?

by 29 Comments

Windenergie mag dan volgens velen een mooie groene technologie zijn, als zo’n windmolen vlakbij je huis wordt gezet, denken opeens velen er heel anders over. Dan passen die molens echt niet in het landschap of zouden er teveel vogels op die plek het slachtoffer worden van de ronddraaiende wieken. Een ander argument is dat je ziek zou kunnen worden van het geluid. In augustus vorig jaar verscheen een stuk in Spits! (Doodziek zijn van de windmolens), waarin een studie werd gepresenteerd van de Universiteit Utrecht. Op grond van een uitgebreide literatuurstudie was de onderzoeker tot de slotsom gekomen dat omwonenden inderdaad ziek kunnen worden van het geluid van de windmolens. Een recente Australische studie toont een heel andere kant van het verhaal: er is een duidelijke relatie tussen de gemelde gezondheidsklachten en de activiteiten van groepen die ageren tegen windenergie.

windmolensInvloed actiegroepen in Australië
Onderzoekers van de universiteit van Sydney analyseerden de historie van de klachten over gezondheid en geluidsoverlast, die gemeld waren door mensen die in de buurt van een windmolenpark wonen. Wat bleek? Uit de omgeving van 63% van die parken waren nooit klachten ontvangen en een groot deel van de klachten (68%) hadden betrekking op slechts vijf parken (van in totaal 49 in heel Australië). En net de bevolking in omgeving van deze vijf was bestookt met informatie over mogelijke gezondheidseffecten van windmolenlawaai door anti-windenergie-actiegroepen.
Tot 2009 focusten deze actiegroepen zich vooral op de veronderstelde schadelijke effecten van de windmolens op de ongerepte natuur en speelden gezondheidsaspecten nauwelijks een rol (op de achtergrond waarschijnlijk wel een behoorlijke dosis klimaatopwarmingscepticisme). Opvallend is dat het merendeel (82%) van de klachten werd ingediend, nadat die groepen de ‘gezondheidskaart’ begonnen te spelen. Ook op plekken waar al jaren windmolenparken zonder noemenswaardige problemen draaiden, begonnen opeens dergelijke klachten binnen te komen.

Conclusie van het rapport (pdf):

In view of scientific consensus that the evidence for wind turbine noise and infrasound causing health problems is poor, the reported spatio-temporal variations in complaints are consistent with psychogenic hypotheses that health problems arising are “communicated diseases” with nocebo effects likely to play an important role in the aetiology of complaints.

Het lijkt behoorlijk veel op de toestand rond elektrosensitivieit en de angst voor schade door elektromagnetische straling, bijvoorbeeld afkomstig van zendmasten voor mobiel telefoonverkeer. Belangrijke tekenen daarvoor zijn ook de benamingen die gehangen worden aan deze nieuw ‘ziekte’: Wind Turbine Syndrome, Vibro Acoustic Disease en Visceral Vibratory Vestibular Disturbance en het feit dat de meest genoemde klachten, als misselijkheid, duizeligheid en hoofdpijn, ook voorkomen bij die andere modeziekten met een belangrijk psychisch aspect.

Onderzoek van Universiteit Utrecht?
Maar hoe zat het dan met dat Utrechtse onderzoek? Uit het stuk van Spits! viel al op te maken dat het hier ging om een literatuurstudie van Kinanya Pijl, een studente van de faculteit Rechtsgeleerdheid. Verder uitzoeken door de Groene Courant leerde hoe de vork in de steel stak: Pijl deed het onderzoek als stagiaire op een advocatenkantoor. Dat kantoor, Amice Advocaten, bleek ook het advocatenkantoor te zijn dat een rechtszaak voert namens de Stichting Gigawiek. Die stichting protesteert tegen de plaatsing van een aantal windmolens aan het Amsterdam-Rijnkanaal in de gemeente Houten, zelfs tot aan het Europese Hof voor de Rechten van de Mens. Het rapport van Pijl zit nagenoeg compleet bij de stukken die ten behoeve van die zaak zijn ingediend bij het hof.

Een woordvoerder van universiteit bevestigde dat het niet gaat om een onderzoek van Utrechtse wetenschappers:“Het is hartstikke fout in de krant gekomen. Misschien omdat het komkommertijd is.” 
Misschien door die komkommertijd nam een aantal kranten het bericht in Spits! in ieder geval klakkeloos over en de commotie leidde ook tot vragen  in de Provinciale Staten (PVV). De Volkskrant en Trouw plaatsten uiteindelijk wel een corrigerend naschrift, maar bij Spits!, De Telegraaf of Elsevier zag ik het niet.
Het onderzoek van Pijl staat online: Wind Turbine Noise Effect on Human’s Health and Well-being – The European Human Rights Perspective. Zij schrijft dat er onderzoeken zijn die een relatie laten zien tussen ergernis over windmolengeluid en de afstand tot de molens, maar de directe vertaling naar gezondheidseffecten is niet overtuigend. Dat blijft toch hangen bij het verhaal dat ergernis (maar ook verstoorde slaap) zich vertaalt in stress en dat weer in andere gezondheidsklachten. En zoals de Australische studie laat zien, moet je andere veroorzakers van die stress niet uitsluiten.

Meer lezen over de studie uit Australië (met reactie van een actiegroep) in The Guardian.

Later toegevoegde links:

  • Een van de Australische onderzoekers, professor Simon Chapman, schreef in juli 2012 al een stuk waarin hij vooruitloopt op de conclusie.  Hierin staat ook meer over de achtergrond van de actiegroepen.
  • De windenergielobby (NWEA) in Nederland heeft een webpagina over gezondheid en windenergie. In de factsheet staan ook de onderzoeken besproken die Pijl meenam in haar rapport, alleen wordt bijvoorbeeld aangegeven dat het RIVM op een onderzoek, dat belangrijk is voor de tegenstanders van windenergie (van N. Pierpont, die de term ‘Wind Turbine Syndrome’ bedacht) veel kritiek heeft. Te klein, zelfrapportage van klachten en zo meer. De RIVM-rapportages worden niet genoemd in het stuk van Pijl. Toch een beetje raar als je bedenkt dat bij een rechtszaak over de plaatsing van een windmolenpark de gemeente Zwolle zich beriep op dat RIVM standpunt. En de Raad van State vond dat redelijk.

Ontwikkelingen rond magneetmotor van Yildiz

by 67 Comments

In 2009 en 2010 demonstreerde de Turkse uitvinder Muammer Yildiz zijn magneetmotor op de Technische Universiteiten van Eindhoven en Delft. Dat veroorzaakte nogal wat rumoer: waarom zouden deze universiteiten aandacht schenken aan de zoveelste knutselaar die meent een perpetuum mobile te hebben gebouwd? Op het Skepsis-blog schreef Martin Bier er een uitgebreid artikel over naar aanleiding van de demonstratie aan de TU Delft. Daarna was het een tijdlang rustig.

Maar op websites die zich bezig houden met alternatieve nieuwe vormen van energiewinning als koude kernfusie, nulpuntsenergie en dit soort magneetmotoren was af en toe iets te lezen over een aanstaande proef aan een Europese universiteit. Een serieuze test dit keer, waarin de motor  30 dagen continu zou gaan draaien. Er blijven ook Nederlandse connecties met het verhaal van Yildiz’ magneetmotor. Assistant professor Jorge Duarte aan de TU/e doet pogingen een theoretisch model voor de werking van de motor te geven en ontwerper/wetenschapper/kunstenaar Ward van der Houwen is bezig met het maken van een documentaire. Wat is hun motivatie om zich bezig te houden met iets dat door de meeste natuurkundigen meteen afgedaan wordt als onmogelijk? Vandaag eerst over die documentaire die gemaakt wordt. Een korte teaser staat inmiddels al twee maanden op Internet, Van der Houwen op bezoek bij Yildiz:

Techniek en controverse
Van der Houwen presenteert zich op zijn website als ontwerper, wetenschapper & kunstenaar. Ik sprak hem over zijn motivatie om aan de documentaire mee te werken en probeerde natuurlijk uit te vinden hoe hij er echt over denkt. Hij is vooral bezig met de rol van techniek in de maatschappij en probeert via allerlei activiteiten het publiek te laten zien hoe mooi techniek kan zijn. Tot nu toe is hij vooral bekend van zijn producten die een medische toepassing hebben, maar vaak wel met een apart verhaal eraan verbonden. Het spannendste is het om onverwachte combinaties van mensen met verschillende achtergronden te vormen, waaruit heel verrassende nieuwe technische toepassingen komen. Maar het is beter om zijn website te bekijken om een indruk te krijgen hoe hij over techniek denkt (dit filmpje bijvoorbeeld).
Van der Houwen vertelde dat hij al een tijdje geïnteresseerd was in al die websites waarover gesproken wordt over free energy, cold fusion en dat soort zaken, die zich een beetje buiten het blikveld van de gevestigde wetenschap ophouden. Het is niet meteen duidelijk dat het alleen maar onzin is, maar wel opvallend is dat er weinig interactie is tussen ‘serieuze wetenschappers’ en deze ‘alternatievelingen’. Ze maken soms wel technisch fascinerende apparaten, zoals die motor van Yildiz. En het enthousiasme waarmee veel mensen er mee bezig zijn is natuurlijk mooi om te zien voor iemand die techniek als zodanig graag onder de aandacht brengt.
Van der Houwen valt het wel op dat er heel heftig gereageerd wordt op iedere belangstelling van wetenschappers voor  zoiets als Yildiz’ motor, als die wat anders inhoudt dan een resolute afwijzing (omdat het immers niet kán volgens de thermodynamica wetten). Dat ervaart hij zelf ook en hij heeft veel meer dan bij andere projecten het gevoel dat hij heel voorzichtig moet optreden. De motor zelf is natuurlijk al een interessante puzzel, maar ook die controverse over dit technisch vernuftig apparaat, hoax of niet, vindt hij interessant genoeg om er zich mee bezig te houden; in de rol van neutrale ‘host’ of presentator van de documentaire. Hij raakte erbij betrokken na de aankondiging begin dit jaar dat er een test van 30 dagen aan een vooraanstaande Europese universiteit zou plaatsvinden.

Een inkijkje in het binnenwerk van de motor
Een inkijkje in het binnenwerk van de motor

Doorbraak of hoax?
Maar hoe zit het nu met die motor van Yildiz? Van der Houwen weet niet hoe het apparaat werkt. Hij heeft het gezien en geconstateerd dat er geen spoelen in de bewegende rotor zitten en ook niet in de ringen daar direct om heen. Ook zijn er geen aansluitpunten voor stroomtoevoer naar die onderdelen en de motor wordt niet merkbaar warm als die draait. Dus blijft het vooralsnog voor hem een raadsel hoe de aandrijving plaatsvindt. Maar ook hij heeft natuurlijk de essentiële onderdelen niet mogen onderzoeken.
Wel is duidelijk dat Yildiz en mensen rondom hem in Turkije niet zo goed weten hoe het normaal gesproken in zijn werk gaat met patenten. Het cultuurverschil van de Turken en ‘wij’ uit het Westen vormt een boeiend element in het verhaal. De communicatie verloopt bijvoorbeeld niet zo gemakkelijk. Yildiz is vaak lastig te volgen, omdat hij zelf geen Engels spreekt en niet altijd standaardtermen voor natuurkundige zaken gebruikt. Van der Houwen was het, geloof ik wel wel eens met de drie mogelijke scenario’s die ik hem voorlegde over wat er nu aan de hand kan zijn:

1) het apparaat werkt echt zoals Yildiz beweert en er moeten wat natuurkundige theorieën op de schop;

2) het is een technisch bijzonder knap in elkaar gezette hoax én

a) Yildiz is een slimme oplichter, van begin af aan op groot geld uit en gokt op een grote investeerder;

b) of het is een uit de hand gelopen hobby/grap waar Yildiz zich niet meer zo goed uit kan praten  zonder gezichtsverlies (en mogelijk boze investeerders).

Waar en wanneer precies die test aan de universiteit zou gaan plaatsvinden bleef onduidelijk, totdat deze week het bericht kwam dat het helemaal niet doorgaat! Van der Houwen weet niet om welke universiteit het zou gaan en óf er wel echt gesprekken waren. Yildiz en de mensen om hem heen zijn uiterst terughoudend in het verschaffen van informatie daarover. Het kan natuurlijk goed onderdeel uitmaken van de totale maskerade als we uitgaan van oplichting. Mij komt optie 2b nog zeer wel mogelijk voor; het heeft er nog niet zo de schijn van dat Yildiz op enorme geldbedragen uit is. Daarvoor betracht hij iets te veel geduld in mijn ogen, maar misschien onderschat ik hem. Intussen zullen wel een aantal mensen uit Yildiz’ omgeving geld geïnvesteerd hebben en de vraag is of hij nog wel met goed fatsoen terug kan uit de fuik waar hij mogelijk in is gezwommen. Dat is een niet zo ongebruikelijk scenario voor uitvindingen die zo  revolutionair claimen te zijn, dat je op grond van de huidige kennis moet vaststellen dat het ‘niet kan’.

Yildez bij zijn uitvinding
Yildiz bij zijn uitvinding

Een serieuze test?
In plaats van de uitgebreide test op een universiteit gaat Yildiz nu op een expo in Geneve (10-14 april) zijn motor vier dagen continu laten draaien om de sceptici te overtuigen. Dat kan alleen niet zomaar in de expo hal, omdat die ‘s nachts afgesloten wordt vanwege veiligheidsredenen. Daarom zal Yildiz zijn opstelling op een trailer installeren, telkens voor sluitingstijd naar buiten rijden en op de parkeerplaats stallen. Alles vastgelegd door een webcam die continu zal aanstaan. Het zal lastig zijn om met die test echt te overtuigen; teveel is daarvoor gecontroleerd door Yildiz.
Met Van der Houwen heb ik het nog gehad over een test die begeleid zou worden door Skepsis of andere skeptische organisaties. Op zich zou dat niet zo’n gek idee zijn. Een goede test zou meteen veel duidelijkheid kunnen geven, wat in bijna ieders voordeel is. Behalve dan misschien voor Yildiz als het in feite om een hoax gaat. De bal ligt daarom, denk ik,  in eerste instantie toch bij Yildiz. Maar misschien staat hij wel open voor suggesties om een wat overtuigender demonstratie te geven dan we tot nu toe gezien hebben. In de eerste plaats moet die lang genoeg duren om uit te sluiten dat er een batterij in het apparaat verborgen is en als tweede zou ik graag die herrie makende ventilator vervangen zien door een dynamo met daaraan een simpel meetinstrument. Misschien hebben de lezers nog wel meer goede suggesties.

Het verhaal vertoont veel parallellen met de kwestie rond de Nederlandse uitvinder Jan Sloot, die eind jaren ’90 van de vorige eeuw, claimde op een geheugenchip van 64 Kb meerdere DVD’s te kunnen zetten door een nieuwe vorm van compressie. Wiskundig gezien is de zaak klip en klaar, dat is onmogelijk. Toch wist Sloot met een werkend prototype zoveel indruk te maken op mensen als Roel Pieper dat er miljoenen guldens ingestoken werden. Net toen het product eindelijk in een patent zou moeten worden beschreven, overleed Sloot aan een hartstilstand. Nooit werd zijn ‘broncode’ aangetroffen. De geïnteresseerde verwijs ik naar het boeiende boek ‘De Broncode‘ van Eric Smit over deze kwestie.

In een volgend blog wil ik verder ingaan op de vraag hoe je hier als wetenschapper mee om moet gaan. Is het al zinnig om te gaan speculeren over mogelijk exotische verklaringen? Of is het verstandiger om eerst maar eens een serieuze test af te wachten? Loop je niet het risico dat elke serieuze interesse verkeerd uitgelegd wordt en mogelijk misbruikt voor het verkopen van iets wat zeer goed mogelijk niet meer is dan een knap gemaakt fopding? Volgende week hoop ik ook Duarte te spreken om zijn kijk op de zaak te horen.

[Interview met Duarte op 23 maart 2013 gepubliceerd: Over de Yildiz motor – interview met Jorge Duarte]

Meer afbeeldingen op de site van Yildiz: www.bsmhturk.com

Indiase politici promoten Tri-Vortex armband met patriottistisch sausje

by 17 Comments

In een land als India is het wat gebruikelijker dan bij ons, dat zakenlieden hun zakelijke activiteiten combineren met een politieke carrière. Naveel Jindan is een industrieel, zit onder andere in de handel in metalen, multimiljonair en lid van het parlement voor de Congres-partij. Een aantal jaar terug won hij ‘voor alle Indiërs’ het recht om de nationale vlag, de Tiranga,  op elke dag te laten wapperen, niet alleen op nationale feestdagen. Al deze hobbies komen mooi bij elkaar in zijn laatste product: de Tiranga Bangle. Een koperen armbandje dat allerlei gezondheidsbevorderende effecten zou hebben en verkocht wordt via de door hem opgerichte Flag Foundation of India. De presentatie was op 25 januari jl., op de verjaardag van de overwinning in de rechtszaak rondom het gebruik van de Tiranga. 

Naveel Jindan (r) presenteert op 25 januari de Tiranga armband, samen met Shashi Tahroor (l)
Naveel Jindan (r) presenteert op 25 januari de Tiranga armband, samen met Shashi Tahroor (l)

De armband werd mede gepresenteerd door Shashi Tahroor, nu Minister of State for Human Resources Development. Dat hij een belangrijke meneer is, blijkt ook wel uit het feit dat hij in 2006 runner-up was bij de keuze voor de opvolger van Kofi Annan als Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties (Ban Ki-Moon kreeg toen de post). Tahroor liet optekenen: “I wear the national flag everyday, thanks to the court case Naveen fought. This bangle initiative by him is good for health and also advertises his loyalty for the tricolour” en feliciteerde de stichting dat ze met dit therapeutische product was gekomen.

Weer zo’n bandje?
Dit armbandje deed sceptici natuurlijk meteen denken aan soortgelijke wonderarmbanden als de Q-ray en de Bioregulator, die in Nederland vooral bekendheid geniet vanwege volkszanger Nico Haak. Die maakte er reclame voor, totdat hij op 51 jarige leeftijd aan een hartaanval overleed. Nog steeds een aanleiding voor wrange grappen over de effectiviteit van die armbanden. Op de website NHS Choices staat ook een artikel dat waarschuwt voor deze onzin en alle positieve ervaringen toeschrijft aan placebo-effecten. Aan dat artikel refereerde dr. Rita Pal toen ze Naveen Jindal via Twitter om opheldering vroeg:


De Tri-Vortex technologie
Deze fantastische technologie werd ontwikkeld door Brian David Anderson (in de VS) and Anton Ungerer (in Zuid Afrika). De organisatie van Naveen Jandil verwijst naar ‘Dr.’ Ungerer als degene die de bandjes levert. Op de website van de Flag Foundation of India staan een aantal presentaties waarin diens ideeën zijn samengevat. Een paar citaten en afbeeldingen daaruit (pdf):

Tri-Vortex™ technology combines 20 years of experience with nature’s key components of creation (advanced geometry, sound and light) in order to create the exclusive Tri-Vortex treatment facilities. The Tri-VortexTM chambers utilize advanced computer programs to convert nature’s coherent patterns into sound frequencies. The name Tri-Vortex™ hasn’t much to do with a physical vortex motion per se (vortex motion is similar to a tornado spinning or how water runs down a drain). Having said that, we do use a mechanism and a “trick” to emulate how energy moves in a left spin direction – of course this is in the form of sound vibration.

Dit is het soort pseudowetenschappelijke prietpraat, dat je wel meer tegenkomt. ‘Vortices’ zijn nu in bij pseudowetenschappers, waar voorheen nano-deeltjes en nog eerder kwantumdingetjes populair waren. Die vortices zullen in 2013 wel een enorme ‘boost’ krijgen door serieus onderzoek dat onlangs Nature haalde: Physicists twist water into knots. Ungerer stelt dan wel dat we het bij zijn Tri-Vortex niet direct gaat om zo’n fysische vortex beweging, maar wat hij beweert is nog onbegrijpelijker.

Hoe je die producten die zijn behandeld in zo’n Tri-Vortex kamer moet gebruiken?

When products that are treated in the Tri-VortexTM Chambers come into contact with water it helps to return the water to a structured natural state – water in this state aids optimal hydration at a cellular level. This is one of the main reasons why Tri-VortexTM has such a beneficial effect on life froms.

Ah, je moet het dus in contact brengen met water. Ik las echter nergens dat de Tiranga Bangle alleen werkt als je ‘m bij het baden of onder de douche omhoudt. Maar ja, het gaat natuurlijk om het idee. Op de volgende afbeeldingen is te zien hoe geavanceerd de apparatuur eruit ziet en wat voor heilzame kracht er van behandeld water uitgaat. Indrukwekkend, vindt u ook niet?

De Tri-Vortex Chamber, dit is 'where the magic happens'
De Tri-Vortex Chamber, ‘where the magic happens‘

zeer overtuigende (uche, uche) experimenten die het voordeel laten zien van Tri-Vortex water
zeer overtuigende (uche, uche) experimenten die het voordeel laten zien van Tri-Vortex water

Kritiek van skeptische bloggers en twitteraars
Tahroor kwam wat terug op zijn steun na de kritiek die loskwam in blogs en op Twitter. Hij beweert nu slechts dat hij uit beleefdheid een vriendendienst leverde door Naveen Jindal bij de presentatie terzijde te staan en dat het hem vooral ging om zijn buitengewone inspanningen om de nationale vlag te promoten. Het feit dat zijn partijgenoot uit eigen middelen makkelijk een eigen verkiezingscampagne kan financieren, zal er wel niets mee te maken hebben. Naveen Jindal blijft echter van het armbandje overtuigd, getuige een blog op zijn website. Een citaat:

The objections raised over the past few days are based on comments posted on a Blog published by a few individuals in South Africa. Neither the publisher nor the website represents any competent authority. Further, there are no tests/trials cited that negate the effectiveness of Trivortex.

Met die kritische blogs die nauwelijks autoriteit zouden hebben, doelt hij waarschijnlijk op de Zuid Afrikaanse website CAMcheck. Op die site zijn een aantal artikelen te vinden die het Tri-Vortex verhaal doorprikken, geschreven door Dr. Harris Steinman, die op een ander blog reageert:

It is therefore with dismay to read Mr Naveen Jindal’s response to the Tri-Vortex issue. I can appreciate that he may not have a scientific background in order to fully appreciate the nonsense of this product. However, it would have been imperative to consult with credible scientists who would have pointed out that the scientific process requires proof of effect, not the opposite – proof of no effect. Therefore Mr Jindal’s comment that “.. there are no tests/trials cited that negate the effectiveness of Trivortex” is simply unacceptable. If one follows this fallacy of logic, then one can claim that sea sand cures AIDS/HIV for there are no tests/trials cited that negate the effectiveness of sea sand.

Ik ben bang dat we nog lang niet af zijn van dit soort bandjes. In Nederland waren het de laatste paar jaar de Power Balance bandjes die de toon aanvoerden. In de Verenigde Staten heette de basketbalhal in Sacramento, Californië, zelfs een tijdje Power Balance Pavillion. Maar sinds oktober afgelopen jaar heeft die een andere naam heeft gekregen. Dat zal ook wel te maken hebben met het feit dat het bedrijf eigenlijk failliet wilde gaan nadat rechters een vergoeding toewezen aan iedereen die ontevreden was over het product. Dit soort onkruid vergaat echter niet zo snel en intussen gaat het verder onder iets andere naam (zie wiki).
Nieuwe varianten duiken ook weer op. Op een site voor golfartikelen kwam ik de Trion:Z Magnetic Ionic Sports Bracelet tegen. Deze heeft als voordeel ten opzichte van de Tiranga Bangle dat je ‘m niet na drie jaar weer moet opladen, ook al schiet ie per seconde maar liefst 600-800 negatieve ionen af! Ook leverbaar in oranje/zwart combinatie, misschien iets om hier met de koningswissel te marketen als patriottistisch orangistisch product?

 

Verder lezen
De al eerder aangehaalde dr. Rita Pal (voormalig psychiater, nu journalist) schreef een drietal uitgebreide blogs over deze zaak, die ik zeer lezenswaardig vond:

Ook op het weblog van de JREF is er aandacht voor en daar wordt ook verwezen naar de petitie die gestart is om Naveen Jindal op te roepen te stoppen met deze onzin.

De Tiranga Bangle gepromoot door de Flag Foudantion of India
De Tiranga Bangle gepromoot door de Flag Foudantion of India