Kloptdatwel?

Wetenschap

Presidentskandidaat neemt ‘verstandelijke handicap door vaccinatie’ serieus

by 9 Comments

Michele Bachmann, presidentieel kandidaat in Amerika, sprak onlangs een huilende vrouw die beweerde dat haar dochter na een HPV-vaccinatie  (dat baarmoederhalskanker kan voorkomen) een verstandelijke handicap kreeg. Aangezien er al miljoenen meisjes zijn gevaccineerd die als voornaamste bijwerkingen pijn en spierpijn rapporteerden lijkt het erg onwaarschijnlijk dat het verhaal van de vrouw klopt. Helaas nam mevrouw Bachmann haar wel serieus.

Zie video vanaf 0:50.

Hoewel Bachmann de anekdote voor politiek gewin lijkt te gebruiken (niet geheel onverwacht) is door het serieus nemen van het verhaal van de vrouw de impliciete boodschap helaas dat de vaccinatie zeer schadelijk zou kunnen zijn en dat klopt natuurlijk niet. Ik hoop dat de verplichte inenting, die de gouverneur van Texas wil instellen, hierdoor geen vertraging oploopt of niet doorgaat.*

Voor meer informatie over bijwerkingen van het vaccin (die vaak voorkomen maar over het algemeen mild zijn en vanzelf verdwijnen) klik hier (algemeen en korte risico informatie – pdf), hier (situatie NL – pdf) en hier (situatie internationaal).

* Deze zin bevat teveel onjuistheden om te laten staan. Ten eerste blijkt deze inenting niet verplicht te zijn zoals Bachmann me deed geloven (vanaf 1:46 “the requirement, that all innocent little twelve /eleven year old girls would be forced by the government to take an injection etc”), er is namelijk een ‘opt-out’-mogelijkheid. Ten tweede gebeurde dit allemaal in 2007 al. Zie ook deze wikipedia aantekening en de daar aangehaalde bronnen, en de comments van Jan Willem Nienhuys en Magnolia hieronder. Mijn excuses voor deze onzorgvuldigheid.

Toponderzoeker bekent fraude

by 23 Comments

Voor wie de krant de afgelopen dagen mocht hebben gemist – de Tilburgse toponderzoeker Diederik Stapel heeft aan de baas van de Universiteit van Tilburg bekend dat hij onderzoeksgegevens heeft verzonnen. Rector Magnificus Philip Eijlander heeft Stapel daarop direct op non-actief gesteld.

Toponderzoeker bekent fraude 1
Diederik Stapel presenteerde zich actief in de media en niet alleen als wetenschapper. Hier op de website van de Universiteit Tilburg.

De Universiteit van Tilburg maakte op 7 september bekend dat Stapel op non-actief is gesteld omdat hij ‘een ernstige inbreuk gemaakt [heeft] op de wetenschappelijke integriteit door in zijn publicaties gebruik te maken van gefingeerde data’. Prof. dr. Diederik Stapel is hoogleraar Cognitieve Sociale Psychologie en tevens decaan van Tilburg School of Social and Behavioral Sciences. Rector Eijlander heeft een vertrouwenscommissie ingesteld met de opdracht om volledig in kaart te brengen bij welke publicaties van prof. dr Stapel gefingeerde data zijn gebruikt. Volgens De Telegraaf heeft Stapel al langere tijd onderzoeksgegevens verzonnen.

Uit media-artikelen van gisteren (o.a. een voorpagina-artikel in NRC Handelsblad) wordt duidelijk wat er gebeurd is. Wikipedia citeert Omroep Brabant:

‘Eind augustus 2011 meldden enkele jonge medewerkers uit Stapels onderzoekgroep zich bij de rector van de Universiteit van Tilburg, Philip Eijlander met het vermoeden van frauduleuze handelingen bij het onderzoek. Ongeveer een week later gaf Stapel toe dat er in sommige publicaties sprake was van gefingeerde data. Vrijwel onmiddellijk hierop werd Stapel op non-actief gesteld. Een commissie onder leiding van de psycholoog Willem Levelt werd verzocht te onderzoeken welke publicaties er precies gebaseerd waren op gefingeerde data’.

Toponderzoeker bekent fraude 2
NRC Handelsblad neemt de fraude van Stapel zeer serieus en wijdt er vrijwel de gehele voorpagina aan

Diederik Stapel is volgens NRC-redacteur Bart Funnekotter een zeer succesvol wetenschapper. Funekotter op de webpagina van de NRC:

‘Hij promoveerde cum laude en kreeg diverse beurzen van NWO en de KNAW. Hij doet onderzoek naar hoe bij mensen hun zelfbeeld en het beeld van anderen ontstaat. Eerder dit jaar kwam hij overal in het nieuws, ook bij NRC, met zijn onderzoek waaruit bleek dat mensen die in een rommelige omgeving leven, eerder een hekel hebben aan buitenlanders. Dat onderzoek is gepubliceerd in Science, de absolute top van de wetenschappelijke tijdschriften’.

Een paar dagen geleden kwam Stapel nog uitgebreid in het nieuws met zijn onderzoek waaruit zou blijken dat ‘vleeseters egoïstischer en minder sociaal zijn dan mensen die geen vlees eten’. Ook dit onderzoek is vermoedelijk geheel gebaseerd op verzonnen gegevens, zo meldt medeonderzoeker prof. Roos Vonk.

Juist vanwege het grote zichtbaarheid van Stapel (hij was regelmatig te zien op tv) maakt prof. Roos Vonk zich grote zorgen over de reputatieschade voor de wetenschap. In NRC Handelsblad zegt ze: ‘het is denkbaar dat dat deze omvangrijke misstap van één enkele collega effecten heeft op de reputatie van ons gehele vakgebied’. Ook Robbert Dijkgraaf, president van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, maakt zich hierover grote zorgen, zegt hij in het weekblad Elsevier. Op haar website toont Vonk zich verbijsterd:

‘Op 25 augustus j.l. presenteerde ik, samen met collega’s Diederik Stapel en Marcel Zeelenberg, een onderzoek naar de psychologie van vlees. Dit onderzoek hadden we gezamenlijk bedacht en het was uitgevoerd door een assistent van Diederik. Dacht ik. … Vandaag (7 september) hoorde ik dat collega Stapel op grote schaal fraude heeft gepleegd. … Ik moet aannemen dat ook de ‘vlees-data’ berusten op fraude. Bij het bespreken van de resultaten vond ik het wel vreemd dat Diederik de naam van de assistent niet noemde, maar de gedachte aan fraude is geen moment in me opgekomen. Diederik Stapel was een van de beste sociaal-psychologen van Europa. Hij had een vlekkeloze reputatie, … Dat uitgerekend hij dit gedaan heeft maakt het extra schokkend en laat zien hoezeer ook wij als psychologen ons volstrekt kunnen vergissen in mensen’. 

Volgens de website Universonline van de Universiteit Tilburg begrijpt Stapel dat wat hij heeft gedaan niet door de beugel kan:

‘Of de universiteit nog actie onderneemt om de schade voor Stapel te beperken, is onduidelijk. Eijlander geeft aan dat hij het volstrekt verwerpelijk vindt wat Stapel heeft gedaan. “Diederik begrijpt dit ook.” Binnen de wetenschap zal Stapel moeilijk ergens anders aan de slag komen, maar hij zal weer de kracht vinden om verder te gaan, aldus de rector. De drie klokkenluiders zijn sterke mensen aldus Eijlander. “Ik vind het top dat ze dit gedaan hebben, het is het enige juiste geweest. De wetenschap heeft zichzelf gezuiverd”.

Hier vind je een overzicht van publicaties van Diederik Stapel (bron: wikipedia). Hier vind je zijn curriculum vitae (googledocs document, via Wikipedia).

Voorpagina: een deel van de voorpagina van NRC Handelsblad van 8 september 2011

Wetenschap op basis van intimidatie?

by 25 Comments

Steven Novella van het invloedrijke blog ‘neurologica’ ziet een trend: wetenschappers krijgen steeds meer en ook steeds hardere druk uit de samenleving. Het doel is steeds hetzelfde. Onwelgevallige onderzoeksresultaten moeten van tafel en worden vervangen door conclusies die bepaalde belangen dienen. Dat bedreigt de vrije wetenschap.

Wetenschap op basis van intimidatie? 3
Steven Novella (wikimedia commons, Sgerbic)

Steven Novella schreef hierover op 1 september 2011 een blogpost. Hier een korte samenvatting.

De Engelse krant The Observer onthulde op 21 augustus 2011 onder de kop ‘Chronic fatigue syndrome researchers face death threats from militants’ dat onderzoekers van het Chronisch Vermoeidheidssyndroom (CVS, ook wel ME) bloot staan aan een ‘campaign of intimidation, attacks and death threats … by activists who claim researchers are suppressing the real cause of Chronic Fatigue Syndrome’.  Volgens de Engelse politie zijn de CVS-activisten nu net zo gevaarlijk als extreme dierenrechtenactivisten:

‘One researcher told the Observer that a woman protester who had turned up at one of his lectures was found to be carrying a knife. Another scientist had to abandon a collaboration with American doctors after being told she risked being shot, while another was punched in the street. All said they had received death threats and vitriolic abuse’.

In Engeland lijdt ongeveer 1 op iedere 250 mensen aan CVS. CVS kan ernstige gevolgen hebben, sommige patiënten zijn volledig verlamd en kunnen niet meer zelfstandig eten en drinken. Al 20 jaar wordt gezocht naar de oorzaak van CVS, tot nu toe zonder resultaat.

Er is een groep mensen die er diep van overtuigd is dat CVS gewoonweg geen psychologische oorzaak kán hebben. Deze mensen voelen zich bedreigd door elke suggestie die niet bij hun overtuiging past. Zij bouwen een vijandbeeld en complottheorieën op – iedereen die het niet met hen eens is, is slecht en zal wel worden betaald door de verzekeringsmaatschappijen of de ‘big pharma’. En dat moet bestreden worden.

Wetenschap op basis van intimidatie? 4
CVS-patiënt (website VtdK)

De bron van dit samenzweringsdenken is volgens Novella de neiging van mensen om patronen te zien in onsamenhangende feiten – en het versterkende effect hierop van internet en de sociale media. Hierover hebben we op Kloptdatwel ook al regelmatig geschreven (je vindt hier een aantal artikelen). Novella:

‘This type of thinking speaks to the more primitive, emotional, pattern-seeking part of the brain. It probably will also tend to attract those in the community who have a predisposition to conspiracy thinking. Social media can further be used to magnify these effects, creating a self-reinforcing feedback loop. A specific manifestation of this is the comment section of blogs, or in forums. In these forums people can get each other worked up, and confirmation bias takes over with each person giving their supporting anecdotes. Dissenters may be chased away, or even censored. The conspiratorial jihad group mentality then takes on a life of it own. And that’s how you end up with mild-mannered honest researchers receiving death threats from the very people they are trying to help’.

Novella haalt ook andere voorbeelden aan. Hij staat uitvoerig stil bij de druk die op klimaatonderzoekers wordt uitgeoefend. Hun onderzoeksinstellingen worden overstroomd met klachten en informatieverzoeken, hun e-maildiscussies worden uit verband gerukt en neergezet als ‘bewijs’ van vooringenomenheid.

Novella stelt vast dat het natuurlijk enorm onproductief is om op deze manier druk uit te oefenen op de wetenschap:

‘Whenever someone puts their thumb on the scale, to try to coerce scientific research in a predetermined direction (or away from an unwanted direction), the process of science suffers’.

Natuurlijk zijn wetenschappelijke instellingen niet perfect en wetenschappers trekken geen perfecte conclusies – maar het is de enige manier van kennisverzameling die we hebben, betoogt Novella. Daar moeten we zuiniger mee om gaan vindt hij.

 

Meer lezen over CVS: hier het artikel uit de encyclopedie ‘Tussen Waarheid en Waanzin’ van de website van de Vereniging tegen de Kwakzalverij, en hier vind je een aantal artikelen uit de Skepter.

Voorpagina: demonstrant vraagt aandacht voor theorie dat CVS wordt veroorzaakt door XMRV-virus. Hiervoor is geen bewijs – XMRV onderzoeksresultaten blijken niet te kloppen. Hierover kun je hier meer lezen op kloptdatwel. Foto:  peggymunsonblog op myspace.

TED Talk: hebben we invloed op onze beslissingen?

by 6 Comments

Gedragseconoom Dan Ariely, auteur van ‘Volmaakt onvoorspelbaar’, gebruikt klassieke visuele illusies en zijn eigen tegen-intuïtieve onderzoeksresultaten om aan te tonen dat we niet zo rationeel zijn als we denken bij onze waarneming en bij het nemen van beslissingen. Natuurlijk een belangrijk gegeven voor iedere skeptische denker.

De lezing (met NL ondertitels) begint met enkele interessante visuele illusies, daarna staat Ariely stil bij de vraag hoe het kan dat er twee soorten landen in Europa zijn: landen waar veel mensen bereid zijn om orgaandonor te worden en landen waar maar weinig enthousiasme is voor orgaandonatie. Buurlanden vertonen grote verschillen. Hoe kan dat? Daarna bespreekt hij een paar intrigerende wetmatigheden in de menselijke besluitvorming: corrigeren we een eenmaal genomen beslissing in het licht van nieuwe informatie? Beoordelen we of we iemand anders aantrekkelijk vinden wel zo rationeel als we hopen? Ariel sluit af met een tip voor mensen die op zoek zijn naar een date.

Wie hieronder geen scherm ziet kan hier klikken.

Enjoy!

Jomanda’s tsunami en de cognitieve dissonantie

by 47 Comments

Op Kloptdatwel schreven we al over de voorspelling van Jomanda: in de week van 22 augustus zou een tsunami Noord-Holland treffen. Via deze link is de video met de voorspelling te bekijken (hier met transcript).

Jomanda's tsunami en de cognitieve dissonantie 5
Dit bord ooit in Nederland? Zeer onwaarschijnlijk.

Enige tijd later schreven we dat dit zeer onwaarschijnlijk is. Kort samengevat: in de Atlantische oceaan komen de forse aardbevingen die nodig zijn voor een tsunami weinig voor. Daarnaast wordt Nederland door Engeland en Ierland goed beschermd, een tsunami moet om die landen heen voordat hij ons raakt, waardoor hij kracht verliest. Vervolgens moet hij door de ondiepe Noordzee en daardoor verliest hij nog veel meer kracht. Komt de tsunami hier aan dan hebben we niet veel meer te vrezen. Toch zijn er aanwijzingen dat Nederland in de afgelopen 30.000 jaar toch zeker 4 keer is getroffen door een tsunami (gemiddeld 1x per 7500 jaar). Lees hier meer.

Hier op Kloptdatwel denken we het volgende: een tsunami zou zo maar kunnen gebeuren, maar wij denken dat de kans dat deze op 22 augustus plaatsvindt net zo groot is als de kans dat deze op 1 januari, 21 mei of 21 oktober (of in de week ervan) plaatsvindt, oftewel de kans is nihil.

Uit eerdere einde-van-de-wereld-of-een-gedeelte-ervan-voorspellingen weten we één ding zeker: tot nu toe zijn ze nooit uitgekomen. Voor ons reden genoeg om te zeggen “resultaten behaald in het verleden bieden in dit geval wél garantie voor de toekomst”: iedereen die tot nu toe zo’n voorspelling deed had het mis. Iedereen.

Wat je heel vaak ziet nadat de dag van de voorspelling zonder noemenswaardige gebeurtenis voorbij is gegaan, zijn smoesjes door de voorspeller. Onlangs konden we dit nog meemaken toen de Amerikaan Harold Camping voorspelde dat op 21 mei de Dag des Oordeels zou plaatsvinden.

Er gebeurde toen helemaal niets.

smoes de; v(m) smoezen (m.n. als verklw) 1. onbenullig praatje 2. uitvlucht, voorwendsel

Een dag of wat later kwam Camping met een verklaring: de Dag had toch plaatsgevonden, maar dan op spiritueel niveau.

En nu is het moment waarop we dan toch echt iets gaan merken volgens Camping opeens 21 oktober. Ik ben dus erg benieuwd welke datum we van Camping te horen zullen krijgen op 22 oktober.

Wat er eigenlijk gebeurt met mensen zoals Camping (en zijn volgelingen) is wat we in de psychologie beschrijven als cognitieve dissonantie. Deze cognitieve dissonantie treedt op wanneer je twee met elkaar onverenigbare ideeën hebt (deze Wikipedia pagina geeft goede uitleg met een mooi voorbeeld van mensen die geloven dat buitenaardsen hen komen redden van een ramp, maar wanneer beide gebeurtenissen niet plaats vinden ervaren zij cognitieve dissonantie). De theorie beschrijft ook dat het geloof juist kan toenemen wanneer een voorspelling niet uitkomt. Hoe meer men in het geloof (en dus de voorspelling) heeft geïnvesteerd (door de voorspelling te promoten, mensen erbij te betrekken, publiekelijk uitspraken te doen etc.), hoe sterker dit effect kan zijn.

Voor buitenstaanders is dit natuurlijk erg vreemd. Iemand voorspelt iets, dat blijkt niet uit te komen, en toch houdt de persoon vol gelijk te hebben. Meestal is dat dan op een andere manier dan van tevoren werd beweerd, zoals Camping met zijn ‘spiritueel niveau’.

Waarschijnlijk zullen de mensen die in de tsunami geloven zo rond volgende week cognitieve dissonantie gaan ervaren. De verwachting is dat de mensen die er echt in hebben geïnvesteerd, door bijvoorbeeld te verhuizen of tijdelijk een ander onderkomen te gaan zoeken, anderen te waarschuwen of publiekelijk te zeggen dat zij de voorspelling delen (hem ook hebben gedroomd o.i.d.), voor zichzelf een reden zullen vinden waarom de investering toch echt een goed idee was.

Ik voorspel dat we o.a. de volgende redenen zullen gaan horen, de tsunami:

– komt nog (een andere datum).
– heeft toch plaatsgevonden maar op een ander (spiritueel?) niveau.
– vond plaats maar was gelukkig onmerkbaar. (Een klein foutje kan gebeuren toch?)
– vond plaats maar op een andere manier, bijvoorbeeld door veel regen waardoor er hier en daar wateroverlast ontstond.
– heeft niet plaatsgevonden omdat er voldoende gemediteerd was of men is op een andere manier spiritueel genoeg geweest zodat het universum ‘zag’ dat een tsunami toch niet nodig was.
– etc.

Bij deze nodig ik iedereen uit die in de tsunami gelooft om volgende week hier terug te keren en te delen hoe zij er dan over denken. Ik ben benieuwd wat zij vinden van het verhaal dat ik hier geschreven heb. Ik hoop op een constructieve dialoog/discussie, in het vorige artikel over dit onderwerp vond iemand blijkbaar dat ik een pak slaag verdien, laten we dat soort opmerkingen achterwege laten.

——————————–

Meer weten over cognitieve dissonantie? Gert Jan van ‘t Land schreef al eens op Kloptdatwel over het boek When Prophecy Fails. In dit boek wordt de groep gevolgd die gelooft door buitenaardsen gered te worden van een ramp. Ik ben dit boek nu zelf aan het lezen en hoop er na mijn vakantie een uitgebreide review over schrijven. Tot nu toe erg interessant, maar mogelijk wat traag. Als je geïnteresseerd bent in het boek kan je het via de onderstaande link bij Bol.com aanschaffen. Daarmee steun je tegelijkertijd Kloptdatwel.