Kloptdatwel?

Wetenschap

Jomanda’s tsunami en de cognitieve dissonantie

by 47 Comments

Op Kloptdatwel schreven we al over de voorspelling van Jomanda: in de week van 22 augustus zou een tsunami Noord-Holland treffen. Via deze link is de video met de voorspelling te bekijken (hier met transcript).

Jomanda's tsunami en de cognitieve dissonantie 1
Dit bord ooit in Nederland? Zeer onwaarschijnlijk.

Enige tijd later schreven we dat dit zeer onwaarschijnlijk is. Kort samengevat: in de Atlantische oceaan komen de forse aardbevingen die nodig zijn voor een tsunami weinig voor. Daarnaast wordt Nederland door Engeland en Ierland goed beschermd, een tsunami moet om die landen heen voordat hij ons raakt, waardoor hij kracht verliest. Vervolgens moet hij door de ondiepe Noordzee en daardoor verliest hij nog veel meer kracht. Komt de tsunami hier aan dan hebben we niet veel meer te vrezen. Toch zijn er aanwijzingen dat Nederland in de afgelopen 30.000 jaar toch zeker 4 keer is getroffen door een tsunami (gemiddeld 1x per 7500 jaar). Lees hier meer.

Hier op Kloptdatwel denken we het volgende: een tsunami zou zo maar kunnen gebeuren, maar wij denken dat de kans dat deze op 22 augustus plaatsvindt net zo groot is als de kans dat deze op 1 januari, 21 mei of 21 oktober (of in de week ervan) plaatsvindt, oftewel de kans is nihil.

Uit eerdere einde-van-de-wereld-of-een-gedeelte-ervan-voorspellingen weten we één ding zeker: tot nu toe zijn ze nooit uitgekomen. Voor ons reden genoeg om te zeggen “resultaten behaald in het verleden bieden in dit geval wél garantie voor de toekomst”: iedereen die tot nu toe zo’n voorspelling deed had het mis. Iedereen.

Wat je heel vaak ziet nadat de dag van de voorspelling zonder noemenswaardige gebeurtenis voorbij is gegaan, zijn smoesjes door de voorspeller. Onlangs konden we dit nog meemaken toen de Amerikaan Harold Camping voorspelde dat op 21 mei de Dag des Oordeels zou plaatsvinden.

Er gebeurde toen helemaal niets.

smoes de; v(m) smoezen (m.n. als verklw) 1. onbenullig praatje 2. uitvlucht, voorwendsel

Een dag of wat later kwam Camping met een verklaring: de Dag had toch plaatsgevonden, maar dan op spiritueel niveau.

En nu is het moment waarop we dan toch echt iets gaan merken volgens Camping opeens 21 oktober. Ik ben dus erg benieuwd welke datum we van Camping te horen zullen krijgen op 22 oktober.

Wat er eigenlijk gebeurt met mensen zoals Camping (en zijn volgelingen) is wat we in de psychologie beschrijven als cognitieve dissonantie. Deze cognitieve dissonantie treedt op wanneer je twee met elkaar onverenigbare ideeën hebt (deze Wikipedia pagina geeft goede uitleg met een mooi voorbeeld van mensen die geloven dat buitenaardsen hen komen redden van een ramp, maar wanneer beide gebeurtenissen niet plaats vinden ervaren zij cognitieve dissonantie). De theorie beschrijft ook dat het geloof juist kan toenemen wanneer een voorspelling niet uitkomt. Hoe meer men in het geloof (en dus de voorspelling) heeft geïnvesteerd (door de voorspelling te promoten, mensen erbij te betrekken, publiekelijk uitspraken te doen etc.), hoe sterker dit effect kan zijn.

Voor buitenstaanders is dit natuurlijk erg vreemd. Iemand voorspelt iets, dat blijkt niet uit te komen, en toch houdt de persoon vol gelijk te hebben. Meestal is dat dan op een andere manier dan van tevoren werd beweerd, zoals Camping met zijn ‘spiritueel niveau’.

Waarschijnlijk zullen de mensen die in de tsunami geloven zo rond volgende week cognitieve dissonantie gaan ervaren. De verwachting is dat de mensen die er echt in hebben geïnvesteerd, door bijvoorbeeld te verhuizen of tijdelijk een ander onderkomen te gaan zoeken, anderen te waarschuwen of publiekelijk te zeggen dat zij de voorspelling delen (hem ook hebben gedroomd o.i.d.), voor zichzelf een reden zullen vinden waarom de investering toch echt een goed idee was.

Ik voorspel dat we o.a. de volgende redenen zullen gaan horen, de tsunami:

– komt nog (een andere datum).
– heeft toch plaatsgevonden maar op een ander (spiritueel?) niveau.
– vond plaats maar was gelukkig onmerkbaar. (Een klein foutje kan gebeuren toch?)
– vond plaats maar op een andere manier, bijvoorbeeld door veel regen waardoor er hier en daar wateroverlast ontstond.
– heeft niet plaatsgevonden omdat er voldoende gemediteerd was of men is op een andere manier spiritueel genoeg geweest zodat het universum ‘zag’ dat een tsunami toch niet nodig was.
– etc.

Bij deze nodig ik iedereen uit die in de tsunami gelooft om volgende week hier terug te keren en te delen hoe zij er dan over denken. Ik ben benieuwd wat zij vinden van het verhaal dat ik hier geschreven heb. Ik hoop op een constructieve dialoog/discussie, in het vorige artikel over dit onderwerp vond iemand blijkbaar dat ik een pak slaag verdien, laten we dat soort opmerkingen achterwege laten.

——————————–

Meer weten over cognitieve dissonantie? Gert Jan van ‘t Land schreef al eens op Kloptdatwel over het boek When Prophecy Fails. In dit boek wordt de groep gevolgd die gelooft door buitenaardsen gered te worden van een ramp. Ik ben dit boek nu zelf aan het lezen en hoop er na mijn vakantie een uitgebreide review over schrijven. Tot nu toe erg interessant, maar mogelijk wat traag. Als je geïnteresseerd bent in het boek kan je het via de onderstaande link bij Bol.com aanschaffen. Daarmee steun je tegelijkertijd Kloptdatwel.

Wetenschap(pers) – het einde van de verwondering?

by 17 Comments

Volgers van de wetenschappelijke methode, zogenaamde ‘wetenschappers’, worden er weleens van ‘beschuldigd’ koud en kil te zijn. Dit zou komen omdat ze meestal precies willen weten hoe iets werkt en geen genoegen nemen met minder. Ze zouden daarmee de verwondering uit zaken halen. Zo kon men vroeger nog verwonderd zijn om donder en bliksem (de verklaring in bepaalde landen was toen dat een god die men Thor noemde met zijn hamer aan het slaan was, en dan krijg je een klap en vonken (zoals ook een smid dat doet wanneer hij op een aambeeld slaat)). Tegenwoordig weten we dat het simpel gaat om een plotselinge ontlading (bliksem) die de lucht zo snel verwarmt dat deze uitzet = trilling van de lucht = geluid = donder.

De onderstaande strip van XKCD geeft denk ik erg duidelijk de echte positie van wetenschappers weer.

Wetenschap(pers) - het einde van de verwondering? 2
Klik voor een vergroting.

De verwondering gaat juist veel verder, tot ver voorbij het punt waar het de meeste mensen nog interesseert.

Zoektocht naar buitenaardse intelligentie gaat door (eventjes)

by 2 Comments


Zoektocht naar buitenaardse intelligentie gaat door (eventjes) 3
Jodie Foster (SETI-wetenschapper in de film Contact) betaalt ook mee aan de SETI-telescopen (commons.wikimedia.org)

Voor de 42 telescopen van het SETI-institute was eerder dit jaar het doek gevallen. Het geld was op. We schreven er over op Kloptdatwel op 15 mei. Inmiddels hebben 2.300 supporters in een paar maanden tijd 200.000 dollar bij elkaar geschraapt om de antennes in bedrijf te houden. Nog lang niet genoeg natuurlijk, maar het is een begin.

De 42 SETI-telescopen met de naam Allen Telescope Array zoeken naar tekenen van buitenaards leven. Tot op heden zijn die nog niet gevonden. De telescopen werden gefinancierd door het SETI Institute en door het Astronomy Laboratory at the University of California, Berkeley. Maar de universiteit moest door bezuinigingen afhaken en het SETI-institute wordt door bijdragen van particulieren en bedrijven in leven gehouden, daar was de rek ook uit. De telescopen kosten circa 2,5 miljoen dollar per jaar. De giften zijn dan ook genoeg voor enkele maanden verder onderzoek.

De New York Times schrijft:

‘An array of 42 radio telescopes seeking signs of intelligent life in the universe will continue that work after private donors raised enough money to keep it operating. The Search for Extraterrestrial Intelligence Institute received more than $200,000, including donations from the actress Jodie Foster, who starred as a SETI scientist in “Contact.”

Meer weten over SETI? Lees ons eerder bericht op Kloptdatwel. Ook kun je het Scientias Blog van april 2011 er op naslaan (toen net bekend was geworden dat de Allen Array telescopen moesten worden uitgeschakeld):

Zoektocht naar buitenaardse intelligentie gaat door (eventjes) 4
Een foto van de Allen Array telescopen (commons.wikimedia.org)

‘De organisatie SETI luistert al sinds de jaren zestig van de vorige eeuw naar signalen uit de ruimte, in de hoop buitenaardse beschavingen te vinden. Het paradepaardje van SETI is de Allen Telescope Array. Wegens geldgebrek zijn de schotels uitgeschakeld en ligt de zoektocht naar buitenaards leven stil. In 2007 is de Allen Telescope Array gebouwd voor 50 miljoen dollar. De 42 schotels produceren 100 tot 200 TB gegevens per dag, die vervolgens geanalyseerd worden door computers en door medewerkers van SETI. De 42 schotels staan op dit moment in de slaapstand. Om de Allen Telescope Array te gebruiken heeft SETI drie miljoen euro per jaar nodig. Dit geld komt binnen via budgetten en donateurs. Maar aangezien minder donateurs geld geven aan SETI en ook de budgetten flink zijn geslonken, kan de organisatie de 42 schotels niet meer betalen’.

Iedereen kan bijdragen aan SETI door zijn computer beschikbaar te stellen (SETI@home).

 

Foto voorzijde: de Allen Array Telescopen (commons.wikimedia.org).

Sterrenbeeld geen invloed op relatiezoekers

by 12 Comments

Relatiebemiddeling website OkCupid heeft een grote userdatabase (7 miljoen actieve gebruikers) en daar distilleren ze soms zeer interessante data uit. Voor geïnteresseerden in feitjes en statistiekjes over sociale fenomenen is hun blog een ware goudmijn. Zo kunnen we leren dat het hebben van een gezicht dat niet iedereen aantrekkelijk vindt, toch voor meer berichten zorgt. Dat iPhone gebruikers de meeste seksuele partners hebben en profielfoto’s zonder flits succesvoller zijn. Je meer respons krijgt wanneer je het woord ‘atheïst’ in je eerste bericht gebruikt. Maar ook dat sterrenbeelden geen invloed hebben op de mate van respons op gestuurde berichten.

Op OkCupid maak je je eigen unieke matching systeem en dat betekent dat een goede matches iemand is waar je daadwerkelijk mee wilt praten. Hieronder staat een grafiek die het matchpercentage laat zien, uitgezet tegen het responspercentage van een willekeurige steekproef (500.000 personen). Zoals je kan zien is het over het algemeen te stellen dat hoe beter je met iemand matcht, hoe waarschijnlijker het is dat je reageert wanneer je voor het eerst een berichtje ontvangt.

Sterrenbeeld geen invloed op relatiezoekers 5

Dat matchen werkt door antwoord te geven op vragen zoals: “geloof je in een menselijk energieveld?”. Vervolgens kan je aangeven welk antwoord je accepteert van een ander en hoe belangrijk je de vraag vindt. Het moge duidelijk zijn dat ik daar ‘nee’ heb geantwoord, alleen ‘nee’ als antwoord accepteer en dat ik deze vraag belangrijk vind. Mensen die ‘ja’ antwoorden matchen dus slecht met me.

OkCupid heeft gekeken hoe goed mensen matchen wanneer je ze indeelt naar sterrenbeeld. De tabel links laat zien dat ieder sterrenbeeld ongeveer even goed matcht met ieder ander sterrenbeeld. Het gaat overigens niet zozeer om de getallen maar om de egaliteit van de tabel. Aan de rechterkant zien we de tabel met responspercentages. Ook hierin is er geen duidelijk verschil te zien (het is onbekend of er nog significante verschillen tussen zaten).

Sterrenbeeld geen invloed op relatiezoekers 6

Het idee: “Waterman past niet (of juist wel) bij Kreeft” om maar wat te noemen, klopt dus niet: op basis van interesses is er geen enkel verschil (iedereen matcht even goed) en mensen houden er zelf ook geen rekening mee.

Lees de rest van het OkCupid artikel (dat eigenlijk de vraag stelt of je ras van invloed is op het terugschrijven door anderen) hier.

De boeken top-5 van Richard Wiseman

by 4 Comments

De boeken top-5 van Richard Wiseman 7
Wiseman is zijn werkzame leven begonnen als goochelaar, daarna volgde hij een opleiding als psycholoog en op dit moment werkt hij bij de Universiteit van Hertfordshire als onderzoeker van onder andere paranormale claims. Zijn meest recente boek is 'Paranormality, Why We See What Isn't There'. Hij is regelmatig te zien op de Engelse TV. (richardwiseman.com)

Op thebrowser.com stond een paar dagen geleden een interessant interview met de skepticus Richard Wiseman. Het ging over zijn boeken top-5. Het hoeft niet te verbazen dat hij 5 klassieke skeptische boeken heeft uitgekozen.

In het begin van het interview vertelt Wiseman over zijn motivatie: ‘I think it’s enormously important to be sceptical, particularly in psychology because we’re very good at leading ourselves astray’. De relevantie van skepticisme is nog steeds groot. Wiseman wil met zijn onderzoek en boeken oproepen om eerst na te denken voordat je paranormale overtuigingen omarmt:

‘” … at least give it [kritisch denken] a try before you decide this stuff definitely exists.” I think that’s really important, because certainly when it comes to psychics and mediums people allow them to have a massive influence over their lives’. 

De interviewer vraagt of het geloof in het paranormale afneemt in ‘the era of modern science’. Wiseman:

‘It would be nice if that were the case. If anything it looks the opposite way round. As science and technology grow, so too does belief in the paranormal. At the moment in the UK around 50% of people believe in some sort of paranormal phenomenon. In the US it’s about 80 or 90%. So it’s a massive industry. And unfortunately, science isn’t getting rid of it’.

Zo weten we waar we staan.

En nu zijn boeken top-5. In het interview wordt uitvoerig stilgestaan bij ieder boek, hier de highlights.

De boeken top-5 van Richard Wiseman 8Flim-flam van James Randi. Wiseman:

Flim-Flam! had a huge impact on me when I first came across it, because it was the first time I’d seen a whole volume which wasn’t taking any nonsense, which wasn’t saying “maybe this stuff is true”. It’s a hardline approach that looks at a whole range of issues. … What impressed me was that he got out into the field, he did the research, and it wasn’t a “maybe some of this stuff is true” approach. He was simply saying, “None of it is true and here’s what’s really going on.”

 

De boeken top-5 van Richard Wiseman 9

The Psychology of Superstition van Gustav Jahoda. Wiseman:

‘It’s a great book. It’s fairly old now, but a readable introduction to a psychological take on the whole of the paranormal. … Jahoda looks at our own everyday psychology. Why is it that we touch wood and cross our fingers? Why are we superstitious thinkers? It’s a very early but very important treatise on that topic’.

 

 

De boeken top-5 van Richard Wiseman 10

The Psychology of the Psychic van David Marks. Wiseman:

‘The Psychology of the Psychic, along with Flim-Flam! was one of the first sceptical books that I came across. David is a very good psychologist and his is a more detailed approach, focusing on parapsychological research – laboratory based research into ESP – and really dismantling some of those experiments. He said, this is what you’ll read in the journals and newspapers but this is what’s actually going on’. 

 

 
De boeken top-5 van Richard Wiseman 11

Why People Believe Weird Things van Michael Shermer. Wiseman:

‘This is a more recent book. He takes a wider perspective on the paranormal, looking at UFOs and conspiracies. His argument is that we’re very good at finding patterns – that’s one of the reasons why science has been so successful – but sometimes that mechanism goes into overdrive. If you take something like finding a face in the environment, the brain would rather see a few faces that aren’t there than not see one that is. So you can look into the darkness of the bushes and see a face that isn’t there, and convince yourself that it’s a spirit or ghost’.


De boeken top-5 van Richard Wiseman 12Spook van Mary Roach. Wiseman:

‘I like Mary Roach as an author, she makes me laugh. What I like about Spook is that it’s a rather fun, light-hearted tour through all the weirdness that researchers have tried to examine. She talks about near-death experiences, seances, experiments where they weighed dying animals in order to weigh the soul as it left the body. All these strange experiences are the kind of quirky psychology which I love. The psychology of the field is quirky too. It is a deeply weird field populated by deeply weird people’.

 

Deze boeken zijn deels verkrijgbaar via bol.com (zie hieronder). In het aangehaalde artikel vind je ook links naar bestelmogelijkheden. Koop je via de links hieronder, dan steun je Kloptdatwel.

De foto op de voorzijde: foto van Antje M. Pohsegger via richardwiseman.com.