Kloptdatwel?

Factchecking

Dubieuze marketingtruc van Herbalife-distributeurs

by 6 Comments

In een week waarin ik overspoeld werd met e-mails van bedrijven die me informeerden over hun aangepaste privacybeleid in het kader van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG), was het enigszins bevreemdend om dit briefje aan te treffen dat iemand door mijn brievenbus (met NEE/JA sticker) had geduwd:

Dubieuze marketingtruc van Herbalife-distributeurs 1

Even een enquête invullen van een wereldwijd actief bedrijf dat verder niet met name genoemd wordt, maar me wel verzekert dat mijn gegevens in veilige handen zijn? Ehum. Ook op die website trof ik alleen de naam aan van de persoon die ook op het briefje staat, zonder contactmogelijkheid als een emailadres of telefoonnummer. Wel een invulformulier (op de onbeveiligde website) waarop ik het liefst ook mijn telefoonnummer moet invullen, zodat ik teruggebeld kan worden. Ehum, ehum. Dat komt allemaal niet bepaald betrouwbaar of professioneel over.

Even zoeken leerde al snel dat het hier hoogstwaarschijnlijk om verkapte marketing van een Herbalife-distributeur ging. Zo iemand die ‘lid’ is geworden van deze leverancier van supplementen, die verdacht veel weg heeft van een piramidespel (zie een eerder bericht op Kloptdatwel). Via Facebook nam ik contact op met de persoon, die ik als meest waarschijnlijke afzender had geïdentificeerd en zij bevestigde dat zij de afzender was. En ook dat het inderdaad om Herbalife ging.

Wie even googlet met zinsneden uit het briefje of van die website vindt wel meer vergelijkbare websites waar zo’n enquête staat, vaak letterlijk hetzelfde op de naam na, maar ook lang niet altijd meer actief. Het ontbreken van de informatie dat om een marketingactie gaat van een Herbalife-distributeur en/of duidelijke contactinformatie is eerder regel dan uitzondering. In 2015 tikte de Reclamecodecommissie iemand op de vingers die op deze manier reclame had gemaakt: “De Commissie acht de reclame-uiting in strijd met het bepaalde in artikel 11.1 NRC. Zij beveelt adverteerder aan om niet meer op een dergelijke wijze reclame te maken.” Bij een eerdere vergelijkbare zaak was ook Herbalife zelf aangeklaagd. Daar ging het als ik het goed begrijp wel om een iets uitgebreidere flyer waarin ook (kans op) producten in het vooruitzicht gesteld werden als tegenprestatie voor het invullen van de enquête. Alleen de distributeur werd voor de actie verantwoordelijk gehouden, Herbalife ontsprong de dans.

Niet alleen is dit allemaal in strijd met de reclamecode, maar is het volgens mij nu ook heel duidelijk in strijd met de nieuwe AVG. Die staat namelijk wel toe dat je gegevens verzamelt, die op vrijwillige basis aan jou verstrekt zijn, maar het moet volstrekt duidelijk zijn waarvoor de informatie verzameld wordt en wat de identiteit is van de organisatie die ze verzamelt. Alleen je naam geven, zoals hier gebeurt, lijkt me volstrekt onvoldoende. In het briefje wordt daarnaast gesproken over een wereldwijd onderzoek en op de website gaat het over ‘onze database’. Het is van tweeën één: ofwel worden de gegevens verzameld in een database die uiteindelijk onderdeel uitmaakt van zo’n wereldwijd onderzoek van Herbalife, ofwel de distributeur doet verder hooguit zelf iets met die enquêtegegevens. In beide gevallen is er mijns inziens sprake van misleiding.

Ik ga er vanuit dat het om fopenquêtes gaat, dat het hele idee uit de koker van Herbalife komt en dat het bijvoorbeeld in de opleidingen voor hun ‘leden’ aangedragen wordt als een van de mogelijkheden om potentiële klanten en/of nieuwe ‘leden’ te werven. Dat heb ik ‘mijn’ distributeur ook nog gevraagd, maar daar kreeg ik (nog) geen expliciet antwoord op. Wel dat ze haar enquête zou gaan aanpassen zodanig dat die binnen de wet blijft. We zullen zien.

Ander recent nieuws over Herbalife? U kunt kiezen uit deze advertorial die ik tot mijn grote verbazing aantrof op de website van de Volkskrant, door Herbalife zelf geschreven ter gelegenheid van 25 jaar aanwezigheid van het bedrijf in Nederland, maar interessanter zijn een stuk uit Knack van vorig jaar: “Over de (il)legaliteit van Herbalife: iedereen verkoper, niemand consument” (waarover Herbalife ging klagen bij de raad voor de Journalistiek, en deels gelijk kreeg, omdat de journaliste Herbalife niet voor publicatie om de kans had gegeven om te reageren), en een artikel over de ontknoping van het gevecht tussen twee grote investeerders die tegengestelde posities innamen met de aandelen van Herbalife.

PS. de identiteit van de afzender van het briefje dat ik ontving, is waarschijnlijk ook voor de lezer makkelijk te achterhalen, maar die is verder niet echt van belang. De Herbalife-distributeurs die deze enquêtes uitzetten zijn natuurlijk zelf verantwoordelijk, maar het is mijns inziens toch Herbalife dat hierop het beste aangesproken kan worden.

Ronald Bernard van De Blije B over kinderoffers en de Protocollen van de wijzen van Sion

by 362 Comments

Het huidige bankwezen kan niet iedereen bekoren. Regelmatig duiken daarom initiatieven op die beogen een alternatief te bieden, des te meer sinds de bankencrisis van 2008. De Blije B  is er zo een. Een “coöperatieve fairtrade pro-life bank” in oprichting sinds 2012. Grondlegger Ronald Bernard gaf onlangs een bizar interview. Daarin beweert hij dat hij als fondsbeheerder voor de machtigen der aarde, getuige was van hun satanistische missen en zelfs gevraagd werd deel te nemen aan kinderoffers. Ook moeten we allemaal de Protocollen van de wijzen van Sion lezen, de bekende antisemitische hoax!

Bernard lijkt niet iemand met wie een weldenkend mens geassocieerd wil worden. Wat doen Jan Rotmans, hoogleraar aan de Erasmus Universiteit, en Marleen Janssen Groesbeek, lector aan de Avans Hogeschool, dan nog in zijn Raad van Aanbeveling? 

Interview Ronald Bernard

Bernard gaf dit interview aan Coöperatie De Vrije Media, een nog niet zo lang draaiende website vol complottheorieën van Ad Broere en Irma Schiffers. Het interview is in vijf delen geknipt, waarvan er nu twee online staan. Het is meteen in een aantal talen ondertiteld verspreid en de aluhoedjes op deze planeet smullen ervan.

De bizarste uitspraken van Bernard zitten tot nu in deel 1. Kijk vanaf van 22:50 voor het krankzinnige verhaal over de Luciferianen met hun kinderoffers en vanaf 29:15 over de Protocollen.

Iemand stelde Bernard op zijn Facebook-pagina de vraag waarom hij eigenlijk nog in leven is ondanks zijn uit de school klappen over de praktijken van deze machtige elite. Bernard heeft zelf het idee dat hij onder bescherming van Jehéuwah staat.

Lezing op Earth & Beyond

Ronald Bernard van De Blije B over kinderoffers en de Protocollen van de wijzen van Sion 2
Afbeelding via Geheugen van Nederland

Op zijn weblog KritischeMassa.be schreef Frank Verhoft een verslag van zijn bezoek op 17 juni dit jaar aan Earth & Beyond, een evenement in Houten waarop diverse complotdenkers een podium kregen. Bernard gaf er een lezing over De Blije B. En ook hier doken de Protocollen weer op. Bernard toonde bij zijn lezing een afbeelding van een Nederlandse vertaling, zonder erbij te vermelden dat die uitgegeven was in een serie van De Misthoorn, “wellicht het meest virulente antisemitische scheldperiodiek dat ooit in Nederland verscheen” volgens Wikipedia.

Een lezing uit 2016 die nog maar net online staat, bevat ook al antisemitische elementen. Onder andere de ‘Waterloo legende’ rondom de bekende Joodse bankiersfamilie Rothschild. En op 29:35 komt een cartoon langs die uit extreemrechtse hoek afkomstig is. Het is een ietwat gekuiste versie van een overduidelijk antisemitische cartoon, waarover een paar jaar terug ophef over ontstond toen de leider van de Oostenrijkse FPÖ ‘m deelde.

De lezing en het interview zitten vol complottheorieën en naïeve kritiek op het geldsysteem dat we kennen, maar expliciet antisemitisch taalgebruik kwam ik er niet in tegen. Maar om de Protocollen als leesvoer aan te raden zonder te wijzen op het antisemitische karakter daarvan is mijns inziens al behoorlijk laakbaar. En Bernard doet bijvoorbeeld op zijn Facebook-pagina ook niet echt zijn best om het stuk bijvoorbeeld alleen maar als een metafoor te duiden.

Met Verhoft ben ik er verbaasd over dat Bernard niet kritischer bevraagd wordt over zijn denkbeelden, en over zijn geclaimde achtergrond in het financiële wereldje, waar online niets van terug te vinden is. In een interview in De Volkskrant met hem van januari dit jaar kwam helemaal niets van deze kwalijke zaken naar boven (grappig genoeg geeft complotdenkerssite Infowars dat artikel als argument om Bernard serieus te nemen). Goed, toen was het boven aangehaalde interview met De Vrije Media nog niet verschenen, maar een blik op de social media accounts van Ronald Bernard had ook wel kunnen leren dat deze meneer diep in het complotdenkerskamp verkeert. Hij is o.a. medeoprichter van de website Familieblij.nl en ook de site GozoGreenCoop staat op zijn naam (onder alias Ronald Blij). Op beide sites tieren antivaccinatiepraatjes en andere kwakzalverij welig.
Of werp anders een blik op de mensen met wie hij De Blije B voor elkaar denkt te boksen.

Ronald Bernard van De Blije B over kinderoffers en de Protocollen van de wijzen van Sion 3Het team van De Blije B

Al sinds eind 2012 zoekt De Blije B, of B of Joy, zoals het vehikel internationaal genoemd wordt, deelnemers die zich willen verbinden aan het initiatief. Dat kan o.a. door voor honderd euro een certificaat te kopen. Als er 10.000 certificaathouders zijn, zou een bankvergunning aangevraagd kunnen worden, want daarvoor is iets van anderhalf miljoen euro nodig. Om dit project te runnen, heeft Bernard hulp van een aantal met name genoemde vrijwilligers die op de website worden voorgesteld.

We komen er een ‘energetisch healer’ tegen, een meneer die ons liet weten de Protocollen niet als hoax te zien, omdat er al zoveel van is uitgekomen, een verdwaalde oud-CDA’er, en bijvoorbeeld Peter Toonen, bekend van allerhande astrologische onzin.
In de Raad van Aanbeveling ook ene Alfred Gerits, die je kunt inhuren om te komen vertellen over “Bewustzijnsmanipulatie (Chemtrails, Codex Alimentarius, mindcontrol, HAARP)”. Anderen op het lijstje medewerkers delen op hun Facebook accounts wel erg gemakkelijk berichten van antivaccinatieclubjes en andere complotdenkers.

Ronald Bernard van De Blije B over kinderoffers en de Protocollen van de wijzen van Sion 4Het zijn bijna zonder uitzondering zelfstandigen, waarvan iedereen hun expertise maar zelf moet beoordelen. Opvallende namen in de Raad van Aanbeveling zijn echter Jan Rotmans, hoogleraar transitiekunde aan de Erasmus Universiteit, en Marleen Jansen Groesbeek, lector Sustainable Finance & Accounting aan de Avans Hogeschool. Wat doen deze personen hiertussen? En wat vinden ze van dat bizarre verhaal van Bernard? Al een tijdje (sinds juni) hebben Frank Verhoft en ik via Twitter geprobeerd om een reactie aan hen te ontlokken. Erg communicatief waren ze niet via dat kanaal, maar ze hebben onze pogingen zeker wel opgemerkt.

Voor het publiceren van dit artikel heb ik Rotmans en Janssen Groesbeek begin deze week nog per e-mail benaderd. Ik vroeg ze of ze het verhaal van Bernard, dat hij werkzaam was voor een geheime elite, die zich schuldig maakt aan kinderoffers, geloofwaardig vinden, en wat ze vinden van zijn advies om de Protocollen te lezen. Rotmans is nog tot volgende week op vakantie liet zijn personal assistant weten en van Janssen Groesbeek ontving ik een out-of-office reply die ook suggereert dat ze afwezig is (op Twitter was ze echter nog wel actief deze dagen). [zie update 20-8-2017]

Rotmans reageerde echter woensdag alsnog. Hij legt in zijn e-mail uit dat hij begin dit jaar op verzoek van een ander lid tot de Raad van Aanbeveling is toegetreden, omdat hij zich kan vinden in de achterliggende principes van De Blije B: “een burgerinitiatief voor een cooperatieve bank, die streeft naar een duurzaam, integer financieel systeem”. Bernard heeft hij alleen dit voorjaar kort gesproken, pas daarna vernam Rotmans dat hij “enkele controversiele uitspraken had gedaan, die ik [Rotmans] ook ongelukkig vind”. Rotmans gaf aan persoonlijk een aversie voor dit soort complottheorieën te hebben en weigert om zich daarin te verdiepen, omdat hij het “groteske onzin” vindt. Maar het gaat Rotmans te ver om een initiatief als De Blije B nu al af te rekenen “op een paar ongelukkige uitspraken van de initiatiefnemer” en wil eerst een gesprek aangaan met Bernard alvorens conclusies te trekken. Overigens liet hij mij ook weten het maar zonde van de tijd te vinden dat ik deze ongelukkige, controversiële uitspraken serieus neem en daar zoveel energie en aandacht aan besteed. [zie update 21-8-2017]

Tot slot

Iedereen is wat mij betreft vrij om te kiezen voor welke geldbeheerder dan ook, als die zich maar aan de wettelijke regels houdt. En eenieder moet het volstrekt zelf weten of hij voor minstens 100 euro een ‘Eeuwig Ledencertificaat’ koopt, dat je niet kan terugverkopen aan United People Foundation (de stichting achter De Blije B) en waar je, als onverhoopt de gezochte bankvergunning niet wordt afgegeven, waarschijnlijk niets van terugziet.
Ik hoop alleen dat niemand zich laat overhalen aan iets als De Blije B mee te doen, omdat het initiatief gesteund lijkt door mensen als Rotmans en Janssen Groesbeek. Die zouden er op grond van hun positie in de gevestigde wetenschappelijke wereld misschien verstand van kunnen hebben, maar wat stelt hun betrokkenheid eigenlijk voor? Bij een bank draait het voor een belangrijk deel om vertrouwen. Als de initiatiefnemer een volstrekt bizar en ongeloofwaardig verhaal vertelt, dat zonder enige distantie op de website van De Blije B onder de aandacht wordt gebracht, dan zou je mijns inziens toch een wat meer inhoudelijke reactie mogen verwachten van leden van de Raad van Aanbeveling. Het afdoen als ‘enkele controversiële uitspraken van één persoon’ is mij echt te gemakkelijk.

Aan het eind van het tweede deel van het interview met Bernard zit al een voorproefje van wat we in deel 3 kunnen verwachten. Hij benadrukt nogmaals dat het allemaal waar is wat hij heeft verteld en dat hij dus een ‘topcrimineel’ is. Enig bewijs voor zijn beweringen ontbreekt vooralsnog. [update 22-8-2017]

Update 20 augustus 2017
Janssen Groesbeek reageerde ook op mijn mail. Ze had eerst bij Bernard om opheldering gevraagd en dat duurde blijkbaar even. Zij gelooft niet in de verhalen die hij vertelt in het interview en heeft hem dat ook laten weten. Bernard heeft haar verteld zeker geen anti-semiet te zijn en blijkbaar zal dat duidelijk worden als deel 3 van het interview naar buiten komt. Ondanks dit alles is volgens haar blijkbaar “het initiatief van een Blije B het waard om te volgen en waar nodig te ondersteunen met advies en inzicht.”

Update 21 augustus 2017
Jan Rotmans liet via Twitter weten: “Journalisten hoeven mij niet meer te bellen.Heb mij terug getrokken uit de Adviesraad van de Blije B na alle controverse rond dit initiatief”

Update 22 augustus 2017
Deel 3 staat inmiddels online. Bernard gooit er nog een schepje bovenop, organenhandel, en iedereen die kritische vragen stelt over zijn ontbrekende cv is een ‘hufter’.

Hoe Pauline Bijster haar twijfels over vaccinaties verloor

by 6 Comments

In augustus 2016 schreef journaliste Pauline Bijster in het blad Happinez een blog over de twijfel die ze had om haar vierde kind te laten vaccineren. Ze twijfelde over de werkzaamheid en noodzakelijkheid van bepaalde vaccinaties in het Rijksvaccinatieprogramma omdat ze niet genoeg informatie kreeg van de artsen maar wel veel verontrustende informatie had gevonden op internet. Vreemd, want met een paar extra zoektermen had ze toch de site van het RIVM kunnen vinden zou je zeggen. Heel weldenkend Nederland viel uiteraard over haar heen. Haar slordige denken over vaccinatie werd door zelfbenoemde ‘gesel der kwakzalvers’ Annabel Nanninga in een komisch stukje aan de kaak gesteld. In het stuk sprak Nanninga ook de Happinez zelf aan op het verspreiden van deze gevaarlijke denkdwalingen. Ook Skepsis Pyramidependel winnaar Arjen Lubach vond de ophef aanleiding om een bijlesje vaccinaties (vanaf 8:20) te geven.

RTL Late Night haakte in op de discussie en zette Pauline aan tafel met kinderarts Jan Peter Rake. Deze kinderarts zei in de uitzending dat als ouders hun kinderen echt willen beschermen dat ze dan voor vaccinaties zouden moeten kiezen. Hij nodigde Pauline uit om eens langs te komen in het ziekenhuis en in de praktijk te zien dat de ziektes waarvoor ingeënt wordt, geen onschuldige ziektes zijn. De kinderarts wilde laten zien dat sommige kinderen tijdens het doormaken van besmetting in plaats van ‘een groeimoment’, een ernstige complicatie krijgen en dat kinderartsen soms moeten vechten voor het leven van dit soort kinderen.

Hoe Pauline Bijster haar twijfels over vaccinaties verloor 5

 

Begin april was het zover: Pauline Bijster ging op bezoek bij dokter Rake in Groningen. Hij gaf haar uitleg over de noodzaak van vaccinaties en de kudde-immuniteit die nodig is om bijvoorbeeld kinderen met leukemie te beschermen. Hij nam haar ook mee naar de kinder-intensive care in het UMCG. Pauline zag daar met eigen ogen wat de gevolgen van kinkhoest kunnen zijn bij een pasgeboren baby. Als u zelf wilt zien hoe dat eruitziet, kijk dan even hier (waarschuwing: schokkende beelden). Helaas worden de antilichamen van de moeder tegen kinkhoest in de meeste gevallen niet doorgegeven aan de baby. Hierdoor zijn baby’s vrijwel onbeschermd tot ze de eerste vaccinatie voor kinkhoest krijgen (rond 6-9 weken). Een mogelijkheid om babies beter tegen kinkhoest te beschermen is het vaccineren van zwangere moeders in het laatste trimester van hun zwangerschap. Hierdoor zijn de baby’s beschermd door de antilichamen van de moeder totdat ze zelf gevaccineerd worden. Voor 30 euro is het tegenwoordig mogelijk voor zwangeren om deze vaccinatie via de GGD te ontvangen. In Nederland wordt inmiddels gelukkig gesproken over het actief aanbieden van deze vaccinatie aan zwangere vrouwen in navolging van landen als de Verenigde Staten (sinds 2011), het Verenigd Koninkrijk (sinds 2012), Argentinië (sinds 2012), België (sinds 2013), Ierland (sinds 2013), Israël (sinds 2015), delen van Australië (sinds 2015) en Spanje (sinds 2015).

Na de uitleg van de dokter Rake en het zien van de gevolgen van infectieziektes zoals kinkhoest, is Pauline Bijster om. In een stuk voor oudersvannu schrijft ze ‘Voor dit jongetje en zijn ouders wil ik wél mijn kind laten inenten, en hier opschrijven in dit verhaal dat iedereen dat zou moeten doen‘. Het siert Pauline dat ze niet vast is blijven houden aan haar mening en actief op zoek gegaan is naar antwoorden op de vragen die ze terecht heeft. Ze heeft zich laten overtuigen van het feit dat artsen echt wel kritisch zijn en dat de gevolgen van niet vaccineren ernstig kunnen zijn. Hieruit blijkt maar eens dat het zin heeft als arts om een eerlijk en oprecht gesprek aan te gaan in de hoop dat de bezorgde ouders met goede informatie te overtuigen zijn. Helaas toont het ook wel weer aan dat alle informatie die het RIVM beschikbaar stelt blijkbaar niet genoeg is en dat persoonlijke ervaringen en vooral angst toch betere middelen zijn om mensen van mening te laten veranderen.

Oh, en Pauline wist met haar stuk zelfs Annabel Nanninga te ontdooien ;-).

Het schandaal rond kankerspecialist Stefaan Van Gool

by 25 Comments

Het schandaal rond kankerspecialist Stefaan Van Gool 6
Van Gools als ‘topdokter’ bij televisezender Vier

Bijna twee jaar terug beëindigde het Universitair Ziekenhuis van Leuven de samenwerking met oncoloog Stefaan Van Gool, tot dan toe een specialist die gezien werd als een vooraanstaand onderzoeker – specialist op het gebied van immunotherapie bij hersentumoren. Bredere bekendheid kreeg hij via het programma ‘Topdokters’ op de Vlaamse televisiezender Vier. Waarom Van Gool moest vertrekken bleef lang erg vaag, maar recente berichtgeving in De Standaard maakt duidelijk dat er van alles mis was met het onderzoek van Van Gool, zowel op wetenschappelijk als op ethisch vlak.

Aan de Katholieke Universiteit Leuven (KUL) bleef Van Gool na 2015 echter nog wel verbonden, om zijn lopende onderzoeken af te ronden. De ins en outs van de zaak werden middels een zeer strikte non-disclosure ­overeenkomst binnenskamers gehouden. Een kwalijke zaak, want Van Gool kon zo zijn boeltje oppakken en in Duitsland vrolijk verder gaan met zijn praktijken zonder dat voor kankerpatiënten, die mogelijk in zee zouden willen gaan met Van Gool, bekend werd dat er wel het een en ander op zijn werkwijze aan te merken was.

En dat de tumorvaccins waarmee Van Gool experimenteert enige nut hebben als behandeling, is op dit moment wetenschappelijk gezien uiterst twijfelachtig. Wat zou Van Gool daarover eigenlijk vertellen aan de patiënten, die hij via de Duitse privékliniek behandelt? In een volgend artikel schrijft De Standaard:

De behandelingen in Keulen kosten veel geld – naar verluidt tussen 40.000 en 70.000 euro. Experts uiten nu twijfels of die behandelingen door Van Gool wel legaal en ethisch zijn.

In Duitsland gelden wat soepelere regels voor het toepassen van behandeling waarvan de werkzaamheid nog niet bewezen is, buiten een klinisch onderzoek om. Het moet dan echter gaan om individuele gevallen en met de tientallen patiënten die Van Gool zelf zegt vanuit de Keulse privékliniek te hebben behandeld, lijkt het verdacht veel op klinisch onderzoek, waarvoor geen officiële toestemming is gevraagd. De overeenkomsten met de dubieuze werkwijze van de Amerikaanse kankerkwakzalver Burzynski springen in het oog …

Van Gool heeft nog niet publiekelijk gereageerd op de commotie, ook de kliniek in Keulen waar hij nu werkt niet. De Artsenkrant stelt overigens dat het onderzoek van De Standaard maar weinig onbekends naar boven heeft gehaald en suggereert dat het vooral gaat om een aanval op prof. Rik Torfs (rector van de KUL), die verband zou houden met de aanstaande rectorverkiezingen.

Het schandaal rond kankerspecialist Stefaan Van Gool 7
Van Gool in de belabberde Zembla uitzending over de vermeende gevaren van mobiele telefoniestraling (2012)

Van Gool kwamen we ook al tegen als iemand die meehielp om de angst voor straling afkomstig van mobiele telefoons te verhogen. In de beruchte Zembla-documentaire ‘Ziek van je mobieltje‘ roept hij daar op tot (overdreven) voorzichtigheid uit voorzorg (vanaf 11:00). In zijn eigen praktijk was Van Gool blijkbaar wat minder bezig met het betrachten van de noodzakelijke voorzichtheid en terughoudendheid bij het toepassen van nieuwe therapieën. En nog steeds niet, blijkt uit de berichtgeving vanuit Duitsland.

Lees ook: Schort er iets aan de wetenschap? van Maarten Boudry die deze kwestie in een breder perspectief plaats.

Update 5-5-2017: Van Gool heeft een ‘minnelijke schikking’ getroffen, waarmee hij eventuele gerechtelijke vervolging voorkomt, aldus De Standaard:

Het afsluiten van de schikking betekent dat de gerechtelijke problemen van dokter Van Gool voorgoed van de baan zijn.  Op inbreuken tegen de regelgeving bij klinische studies staat, als ze bewezen worden, tot twee jaar cel. Maar een openbaar proces en eventuele celstraf hoeft Van Gool dus niet meer te vrezen.

Waarschijnlijk zal dus ook nooit in het openbaar besproken worden wat exact de rol van de KU Leuven en het UZ Leuven in de zaak is geweest, en wanneer zij de eerste signalen kregen dat er iets niet pluis was met de studies.

Toch tamelijk onverkwikkelijk dat zo niet het onderste uit de kan naar boven komt, als je het mij vraagt.

Is vaccineren tegen nepnieuws praktisch toepasbaar?

by 349 Comments

Wetenschappers zouden een soort vaccinatie tegen nepnieuws ontwikkeld hebben. Volgens de NOS: ‘Foutieve informatie – nepnieuws – is plakkerig, het blijft hangen en het verspreidt zich snel. “Het is net een virus”, zegt Sander van der Linden, onderzoeker aan de Universiteit van Cambridge. Daarom heeft Van der Linden (30) onderzoek gedaan naar een ‘vaccin’. En hij heeft ‘t gevonden: “Met een klein beetje van het virus, bouw je meer resistentie op. Dat is het idee.’

Is vaccineren tegen nepnieuws praktisch toepasbaar? 8

Van der Linden en zijn collega’s schreven hun bevindingen op in het artikel Inoculating the Public against Misinformation about Climate Change, Global Challenges, 2017. De berichtgeving in de media over dit onderzoek geeft volgens mij niet altijd even goed weer wat het nu eigenlijk inhoudt en wat de mogelijkheden zijn voor de bestrijding van nepnieuws.

De onderzoekers deden het volgende: via Amazon Mechanical Turk legden ze aan proefpersonen verschillende teksten voor over de wetenschappelijke consensus over klimaatopwarming. Vooraf en achteraf werd dan gevraagd hoe een proefpersoon dacht over die consensus (hoe hoog die is).

Als middel om het vertrouwen te vergroten dat die consensus erg hoog is werd een bericht gegeven waarin gesteld wordt dat ’97 procent van alle wetenschappers het eens is over de antropogene opwarming van de aarde’ (uit een bekend literatuuronderzoek van Cook et al.). En daartegenover de zgn. Oregon Global Warming Petition Project wat een verzameling van ondertekeningen van ruim 30.000 Amerikaanse wetenschappers zou zijn die het niet eens zijn met het idee dat de mens een rol speelt in die opwarming (suggererend dat er van consensus dus geen sprake is).

Er waren zes groepen die aan verschillende ‘behandelingen’ werden blootgesteld in dit onderzoek:
1. Controlegroep
2. Consensus-onderzoek (die kreeg het 97%-consensus verhaal in een taartdiagram weergegeven, dat was in een eerder onderzoek een effectief communicatiemiddel gebleken)
3. Oregon petitie
4. Consensus-onderzoek gevolgd door Oregon petitie
5. Consensus-onderzoek + algemene vaccinatie gevolgd door Oregon petitie
6. Consensus-onderzoek + specifieke vaccinatie gevolgd door Oregon petitie

De onderzoekers verwachtten dat onder conditie 2 de proefpersonen de consensus hoger zouden gaan inschatten en onder conditie 3 juist lager. Voor conditie 4 werd in ieder geval verwacht dat de tegenboodschap het eerder verhoogde vertrouwen weer zou doen afnemen en in totaal misschien wel zou doen verlagen, de laatst gecommuniceerde boodschap blijft het beste hangen.
Het gaat natuurlijk om de effecten van die ‘vaccinaties’, die bedoeld waren om het afbrekende effect van het tegengeluid (het ‘nepnieuws’) te beperken. Bij de ‘algemene vaccinatie’ werden de proefpersonen er op gewezen dat ‘er politiek gemotiveerde groepen zijn die misleidende tactieken gebruiken om te suggereren dat er veel debat is onder wetenschappers over klimaatopwarming’ waarna de stelling werd herhaald dat er wel degelijk consensus is. Bij de ‘specifieke vaccinatie’ werden nog argumenten toegevoegd waarom je die Oregon petitie met een korreltje zout moet nemen. Zo zijn somige ondertekeningen duidelijk niet echt (Charles Darwin en een aantal Spice Girls staan er tussen) en minder dan een procent van de ondertekenaars heeft een relevante wetenschappelijke achtergrond.

De resultaten komen mooi overeen met waarop de onderzoekers vermoedelijk hadden gehoopt:

Is vaccineren tegen nepnieuws praktisch toepasbaar? 9

De ‘vaccinaties’ lijken dus gewerkt te hebben, de specifieke beter dan de algemene.

Dit klinkt allemaal wel aardig, maar wat kun je hier nu mee? De negatieve invloed van een vrij makkelijk onderuit te halen tegenargument tegen die wetenschappelijk consensus voorkom je hier dus waarschijnlijk wel enigszins mee. Maar er zijn ook veel betere argumenten gegeven tegen die ’97 procent’, die je niet zomaar onderuit haalt. Het was interessanter geweest om te kijken wat zo’n algemene vaccinatie zou doen als je in plaats van die Oregon petitie bijvoorbeeld een blog van Jose Duarte te lezen zou geven, waarin specifiek kritiek geleverd wordt op het onderzoek waaruit die 97 procent afkomstig is.

Andersom kan deze strategie natuurlijk ook ingezet worden om juist onzin te verdedigen tegen kritiek. Een homeopatisch lobbyclubje zou een verhaaltje met al het ‘wetenschappelijk bewijs’ voor hun hobby kunnen injecteren met een anekdote over hoe pathetisch het skeptische tegengeluid is, bijvoorbeeld door een TED talk van James Randi op te voeren die suggereert dat het slikken van buisjes vol met homeopathische slaapmiddelen zonder dat hij direct in slaap valt, een weerlegging zou zijn van homeopathie. Die ‘homeopathische overdosis’ is immers niet zo’n sterk argument tegen homeopathie en Randi heeft er natuurlijk ook wel betere.

Daarnaast vraag ik me ernstig af in hoeverre je dit kunt veralgemeniseren en gebruiken tegen nepnieuws. Dat is toch wel iets anders dan een langlopend gevecht over iets als consensus over klimaatopwarming. Nieuws brengen is vooral informeren en niet in eerste plaats overtuigen. En je wilt het nepnieuws juist snel bestrijden, maar je loopt er altijd achteraan. Ook ging het in het onderzoek van Van der Linden om een inschatting van de wetenschappelijke consensus (en eigenlijk hoe je ‘de echte waarde’ daarvan het beste kunt overdragen aan het publiek) en niet om een welles-nietes kwestie. Als de vraag was geweest ‘denkt u dat meer of minder dan 95 procent van de klimaatwetenschappers van mening is dat de mens verantwoordelijk is voor een groot deel van de klimaatopwarming?’ had je wellicht andere effecten gezien.

Neem als voorbeeld de ‘discussie’ over de bezoekersaantallen bij de inauguratie van Donald Trump als 45ste president van de VS die in het NOS bericht wordt opgevoerd. Hoe had je daar zo’n vaccinatiestrategie kunnen toepassen?
Op de dag zelf berichtten de media correct (toch?) dat er veel minder mensen op de been waren dan bij de inauguratie van Obama in 2009. Op dat moment is er nog geen sprake van nepnieuws, dat komt pas de volgende dag als de woordvoerder komt met zijn ‘alternatieve feiten’. Als je daarna nog een verhaal wil houden over de inauguratie van Trump en de opkomst daarin noemt, zou je dus kunnen melden (als vaccin) dat er ook ongeloofwaardige tegengeluiden van de Amerikaanse regering hierover de ronde doen. Maar je zou toch je werk als journalist niet goed doen als je dat niet sowieso al zou doen? Wat je volgens mij niet moet doen, is alleen (neutraal) noemen dat er ook andere geluiden zijn, als die zo overduidelijk onjuist zijn. Maar dat is toch een iets andere discussie.

Van der Linden voert aan dat media vaak eerst de onjuiste berichtgeving aanhalen en pas daarna de juiste cijfers opvoeren.  Daarmee herhaal je de ‘alternatieve feiten’ zodat die stiekem toch blijven hangen. Maar goed, dat dwaalt toch aardig af van die ‘vaccinaties’ en komen we aan bij het handig opschrijven van een debunk, waaarvoor bijvoorbeeld The Debunking Handbook handige tips geeft.