Kloptdatwel?

Search Results for: vaccinatie

Kloptdatwel over Kloptdatwel 2015-2016

by 13 Comments

Kloptdatwel bestaat inmiddels ruim 6 jaar. Zoals ieder jaar geven we inzicht in het afgelopen jaar, de bezoekersaantallen, ‘scores’ op Twitter en Facebook, de highlights en de toekomstplannen.

Kloptdatwel-baby
De eerste Kloptdatwel-baby is een feit: op 16-09-2016 is mijn zoontje Ezra geboren. Ik heb inmiddels dus wat minder tijd dan normaal en een hernieuwd respect voor ouders gekregen 😉

Unieke bezoekers
Ook dit jaar zetten we een nieuw record aan bezoekers neer en voor het eerst zitten we boven een kwart miljoen(!) bezoekers dit jaar. Ruim 255.000 bezoekers wisten ons te vinden in vergelijking met 235.000 het jaar ervoor. De stijging was wel een stuk minder dan vorig jaar: ongeveer 9%. Helaas laten de overige metrieken een verslechtering zien. Zo hebben we de eerste daling in het aantal opgevraagde pagina’s, is de doorgebrachte tijd per gebruiker wederom gedaald en is ook de bouncerate weer gestegen. In totaal werd onze website dit jaar net geen 8000 uur bekeken. [In het artikel van vorig jaar staan rekenfouten: de doorgebrachte tijd is daar berekend op het aantal gebruikers i.p.v. de sessies]. Vorig jaar was dat 9060 uur. Een sterke afname van 11.7%.

Mijn conclusie: ik denk dat we wederom makkelijker gevonden door mensen die onze boodschap niet willen horen. Dat zou een verklaring kunnen zijn voor de bouncerate (1 pagina bezoeken en weer weggaan) en de afname  in gemiddelde tijd doorgebracht op de site per sessie.

kloptdatwel-2015-2016
Bezoekersstatistieken Kloptdatwel.nl van 1 oktober 2015 t/m 30 september 2016

Artikelen
Dit jaar hebben we 142 publicaties gemaakt met een totaal van 94,461 woorden. In het bijzonder wil ik Laurens Dragstra en onze vaste columnist Cees Renckens bedanken. Zij schreven respectievelijk 44 (!) artikelen en 13 columns.

Social media
Op Facebook hebben we op moment van schrijven 1046 likes, tov 667 vorig jaar is dat een flinke vooruitgang van bijna liefst 57%! Ook op Twitter vond een flinke stijging plaats. Momenteel hebben we 1054 volgers, terwijl dat vorig jaar nog maar 845 waren. Bijna 25% stijging dus. Als laatste onze mailinglijst: we hebben 146 abonnee’s.

Podcast
Dit jaar hebben Björn en ik een poging gedaan om een Kloptdatwel-podcast te maken. Die was alleen zo slecht dat we besloten om hem nog even niet te publiceren :). Mijn huwelijk, de geboorte van mijn zoon en Björn’s nieuwe opleiding tot arts bleken net wat teveel tijd te kosten om een nieuwe poging te doen, dus die staat gepland voor 2017.

SSL / beveiligde site
Via het initiatief Let’s Encrypt hebben we gratis een SSL certificaat in gebruik mogen nemen. Dat betekent dat er nu via https (de s is waar het om gaat in staat voor secure) verbinding wordt gemaakt. Behalve dat we de wereld weer een stukje veiliger voor onze lezers hebben gemaakt zal onze Google ranking ook stijgen (lees: in elk geval niet dalen vanwege het ontbreken van encryptie) ten opzichte van de website die geen SSL hebben geïmplementeerd.

Kloptdatbel
Mijn telefoonnummer staat bij de contactgegevens en dat levert af en toe leuke gesprekken op. Een greep:

  • Een man belde voor zijn dochter met acne problemen. Of zoutgrotten misschien konden helpen. Bij gezondheidsklachten raad ik altijd meteen aan om naar een huisarts te gaan. Daarnaast zou het mogelijk bezoeken van het strand op een stormachtige dag een goedkopere optie kunnen zijn. Inderdaad een goed idee, vond de man.
  • Een man met een videoband (dat is iets van vroeger, google op ‘VHS’) die opzoek was naar Coen Vermeeren. Hij had het boek van Vermeeren ‘UFO’s bestaan gewoon’ voor ongeveer 40 blz gelezen, ‘om eens te zien hoe ver ze inmiddels met dat Roswell waren’. Na het lezen besloot hij dat Coen toch maar eens zijn video moest bekijken, want dan zou hem alles duidelijk worden. Hij had gegoogled en was Kloptdatwel tegengekomen en had blijkbaar zonder verder te kijken meteen gebeld. Of hij toevallig stichting Skepsis kende? Nou zeker wel, die vond hij maar niks. Hij had er lang geleden zelfs mee in een tv programma gezeten en in discussie geweest en dat was niet leuk geweest. Hoe dat programma heette, wie het presenteerde, met wie hij in discussie was geweest, op welke zender het was uitgezonden, wat het onderwerp van het programma was, dat wist hij niet meer. Toen ik zei dat ik van Skepsis was en juist daarom geinteresseerd was om te zien wat er op zijn videoband stond, spraken we af dat ik hem zou terugbellen voor een afspraak. Helaas heeft hij daarna nooit opgenomen.
  • Een man belt over een mij onbekende alternatieve behandelaar die aantoonbaar psychische stoornissen heeft en allerlei gekke dingen zegt tegen zijn patienten. Levensgevaarlijk volgens de beller, want er wordt bijv aangeraden om te stoppen met reguliere medicatie en geen vaccinaties te nemen. Ik ben het met hem eens maar geef aan dat er slechts twee mogelijkheden zijn: A) aangifte bij de politie als als hij daarvoor mogelijkheden ziet (vormt de behandelaar echt een gevaar voor anderen?) of B) een klacht indienen bij de beroepsvereniging van de behandelaar. A bleek al geprobeerd maar de politie kon er niets mee, en voor B moet hij wel aangesloten zijn bij een vereniging wat niet het geval is. Ik bied hem aan over de behandelaar en zijn praktijken te publiceren zodat er in elk geval ook wat negatieve berichtgeving online staat (uiteraard zonder de stoornis te noemen, dat is niet eens relevant… het komt trouwens ook zo vaak voor… wat de een “mijn engelbegeleider” noemt, noemt een ander toch echt het horen van stemmen). Anyway, helaas kon ik de man niet verder helpen.
  • Ook ben ik een aantal keer gebeld door mensen die juist opzoek waren naar producten die voorkwamen in Kloptdatwel-artikelen. Dat artikel hadden ze dan niet gelezen natuurlijk. Het ligt een beetje aan het gesprek, maar als het niet lukt ze aan het verstand te krijgen dat we er alleen over schreven omdat het niet werkt, dan probeer ik er gewoon in mee te gaan: “nee dat verkopen we niet meer, het werkt helemaal niet, we kregen alleen maar klachten”.

Poolse vrouw overlijdt na Kambo-ceremonie

by 36 Comments

Poolse websites berichten dat in de buurt van Warschau een 30-jarige vrouw is overleden na deelname aan een zogenaamde Kambo-ceremonie. De Poolse raakte bij de behandeling bewusteloos en belandde in een coma. Twee dagen later overleed ze in een ziekenhuis. Centraal element bij de Kambo is het gedroogd slijm van een kikkertje uit het Amazonegebied dat medicinale werking zou hebben en al lang in gebruik is bij inheemse stammen. Het gaat om de Phyllomedusa bicolor.

Phyllomedusa bicolor (foto: Todd Pearson | Flickr)
Phyllomedusa bicolor (foto: Todd Pearson | Flickr)

De Kambo wordt op websites aangeprezen als iets dat lichaam en geest reinigt, het immuunsysteem kan resetten en als een natuurlijke vaccinatie kan werken. Het slijm van het kikkertje is een cocktail van allerlei stoffen en wordt van de huid van de kikker geschraapt en gedroogd. Het resterende goedje wordt bij traditoneel gebruik in het lichaam gebracht via in de huid gebrande gaatjes.

In Brazilië mag er sinds 2004 geen reclame meer gemaakt worden voor de Kambo, vanwege het ontbreken van wetenschappelijk bewijs voor een nuttige medische toepassing. Er zijn wel onderzoeken naar gedaan en er zijn ook bestanddelen geïsoleerd en gepatenteerd (bijvoorbeeld deltorfine), maar patiënten bleken er dus niets aan te hebben in experimenten. Ook in Nederland vindt deze Kambo-ceremonie plaats, al dan niet gecombineerd met allerlei volstrekt onzinnige behandelingen.

h/t Martin Bier

Arjen Lubach laat zien waarom hij de Skepsis prijs kreeg

by 60 Comments

Arjen Lubach laat zien waarom hij de Skepsis prijs kreeg 1
Arjen Lubach (foto: R van Elst | Wikimedia Commons)

Afgelopen zaterdag (22 oktober 2016) kreeg Arjen Lubach de Skeptische Pendelprijs uitgereikt voor ‘zijn creatieve inzet om het algemene publiek te informeren over zaken als homeopathie, anekdotisch bewijs, toeval en voeding’. De dag erna, afgelopen zondag liet hij weer eens zien dat hij de prijs verdient. In de uitzending van afgelopen zondag trekt hij stevig van leer tegen een anti-vaccinatiecolumn op de website van de Happinez van Pauline Bijster (kijk vanaf 8:19). Arjen Lubach zet in zijn VAC FAQ nog een keer de argumenten pro vaccineren op de rij (het voorkomt dat kinderen doodgaan aan akelige ziektes) en hij ontkracht de tegenargumenten: zitten er gevaarlijke stoffen in de vaccins (antwoord: nee), het helpt toch niet altijd, dus waarom zou ik het doen (antwoord: het helpt bijna altijd en als iedereen is ingeënt dan kunnen anderen de ziekte ook niet krijgen), zijn er bijwerkingen (antwoord: bijna niet en je krijgt er geen autisme van). Zijn conclusie: niet-vaccineren is dom en super-egoistsich.

Reclame Code Commissie: Kanker

by 1 Comment

Ernstige ziekte die helaas soms niet te genezen valt. Mede daardoor zijn kankerpatiënten een aantrekkelijk doelwit voor goedgelovige, zichzelf schromelijk overschattende alternatieve behandelaars en regelrechte profiteurs.

Er zijn in de databank 9 uitspraken van de RCC over kanker.

1. RCC 22 december 2016 (dossiernummer: 2016/00690)

Reclame Code Commissie: Kanker 2Samenvatting reclame-uiting: in de reclame wordt gerept van “een genezende werking” van homeopathie bij borstkanker. De ziekte van Lyme zou ook met homeopathie te behandelen zijn. Homeoprofylaxe zou vele malen veiliger zijn dan reguliere vaccinaties en bovendien bewezen effectief.

Oordeel: klacht gegrond.

Samenvatting uitspraak Voorzitter RCC: De voorzitter acht de kans reëel dat de uiting mensen met borstkanker ertoe kan brengen zich te wenden tot adverteerder in plaats van de reguliere gezondheidszorg in de onjuiste veronderstelling dat adverteerder hen kan genezen. Dat maakt dat de reclame een bedreiging voor de lichamelijke volksgezondheid vormt. Soortgelijke overwegingen heeft de voorzitter ten aanzien van de beweringen over de ziekte van Lyme. De voorzitter acht de kans ten slotte reëel dat de uiting mensen ertoe kan brengen af te zien van reguliere vaccinaties in de veronderstelling dat deze meer voor- dan nadelen hebben [het omgekeerde zal zijn bedoeld, LD], en dat adverteerder hen een beter alternatief biedt in de vorm van homeopathische profylaxe. Adverteerder heeft de mededelingen over de nadelen van reguliere vaccinatie respectievelijk de effectiviteit van haar behandeling echter niet (in de vereiste mate) onderbouwd, waardoor deze niet als juist kunnen worden beschouwd. Ook deze mededelingen zijn een bedreiging voor de lichamelijke volksgezondheid.

Samenvatting uitspraak RCC: Adverteerder gaat er ten onrechte van uit dat de betreffende voorzitter “lid of sympatisant van de Vereniging tegen de Kwakzalverij/Stichting Skepsis” is. Onderbouwing van dat door adverteerder verondersteld gebrek aan onafhankelijkheid van de betreffende voorzitter heeft adverteerder niet gegeven. Niet aannemelijk is dat homeopathie borstkanker kan genezen, dus er is sprake van een bedrieglijk beweren dat een product een ziekte kan genezen. De adverteerder heeft ook niet voldoende aannemelijk gemaakt dat de ziekte van Lyme met homeopathie kan worden genezen. Dat adverteerder meermalen verbetering heeft gezien bij mensen “na” gebruik van homeopathische middelen, betekent nog niet dat die verbetering het gevolg is van het gebruik van homeopathische middelen. Ten slotte lag het op de weg van adverteerder om aannemelijk te maken dat homeoprofylaxe de in de uiting gestelde werking heeft. Ook in de onderhavige bezwaarprocedure heeft adverteerder dat niet gedaan. De enkele verwijzing naar onderzoeken van Isaac Golden, die bovendien zijn betwist door de klager, is onvoldoende. De uitingen zijn misleidend en oneerlijk, maar niet van dien aard dat ze een bedreiging voor de lichamelijke volksgezondheid vormen.

*****

2. RCC 11 oktober 2016 (dossiernummer: 2016/00737)

crab-silhouetteSamenvatting reclame-uiting: uitlatingen op twee websites. Onder de kop “De échte oplossing voor kanker” staat onder meer: “Ik heb een olie gemaakt, waar dit alles zich in bevindt en die je op je huid kunt smeren, op de plek waar je een tumor hebt. Daarnaast heb ik een tinctuur ontwikkeld, waar deze mineralen ook in zitten en die je kunt innemen. Dat is namelijk eveneens nodig om echt helemaal te genezen van kanker.” Verder staat er: “Omdat die fout in je DNA en ook de héle tumor niet zomaar weg zijn, is het aan te raden ook een paar healings te laten doen door mij. Anders verloopt de genezing erg langzaam; misschien wel zo langzaam dat je situatie ondertussen verslechtert. Ik verwijder de tumor in die healings en ik maak je DNA in orde, zodat het zich corrigeert.”

Oordeel: klacht gegrond.

Samenvatting uitspraak: Nu de olie en de tinctuur worden gepresenteerd als substanties die geschikt zijn om een ziekte (kanker) bij de mens te genezen, moeten deze middelen worden aangemerkt als geneesmiddelen in de zin van de Geneesmiddelenwet. De uitingen bevatten aldus een aanprijzing van geneesmiddelen. Reclame voor geneesmiddelen waarvoor geen handelsvergunning is verleend, is ingevolge artikel 84 lid 1 Geneesmiddelenwet verboden. Adverteerder heeft geen enkele onderbouwing voor het beweerde effect van de healings aangevoerd. Misleidend, oneerlijk. De RCC merkt nog op dat de uitingen zijn gericht op een kwetsbare groep mensen, te weten zij die kanker hebben.

Extra informatie: de RCC heeft de uitspraak door middel van een Alert onder de aandacht van een breed publiek gebracht. Het gaat om deze genezeres.

*****

3. Voorzitter RCC 28 juli 2016 (dossiernummer: 2016/00548)

Acupuncture_chart_with_a_series_of_points_indicated_on_the_Wellcome_L0012239Samenvatting reclame-uiting: advertentie met de kop “Ziekteverloop van drie patiënten met longkanker”. Adverteerder ageert tegen “westerse medicijnen” en stelt: “Hoest en longkanker zijn mijns inziens namelijk vaak niet de hoofdproblemen. Het echte probleem komt vaak van de Nier en de Lever die zwak en beschadigd zijn.” Chinese geneeskunde zou een goede keuze zijn om kanker mee te behandelen.

Oordeel: klacht gegrond.

Samenvatting uitspraak: De hier bedoelde mededelingen houden naar het oordeel van de voorzitter onmiskenbaar de boodschap in dat patiënten met longkanker verkeerd zijn gediagnosticeerd en dat zij baat hebben bij het stoppen met reguliere behandelingen en medicijnen indien zij daarna door adverteerder verder worden behandeld. In die situatie zou adverteerder hen kunnen genezen (“van hun klachten afhelpen”). De voorzitter constateert in dit verband dat adverteerder geen wetenschappelijke onderbouwing heeft overgelegd waaruit blijkt dat hij met zijn behandeling (blijkbaar met “Chinese kruiden”) effectief longkanker kan genezen. De voorzitter acht de kans reëel dat de uiting longkankerpatiënten ertoe brengt te stoppen met hun reguliere geneeskundige behandelingen en daarbij voorgeschreven medicijnen, in de onjuiste veronderstelling dat adverteerder hen in dat geval kan genezen van longkanker. Dat adverteerder in de uiting meedeelt dat patiënten in overleg met hun arts moeten stoppen met westerse medicijnen, brengt niet mee dat sprake is van een toelaatbare uiting. De voorzitter acht het aannemelijk dat de uiting patiënten ertoe kan brengen uit eigen beweging te stoppen met reguliere behandelingen en medicijnen dan wel dat zij het andersluidende advies van hun arts zullen negeren in de veronderstelling dat zij dan zullen genezen indien zij door adverteerder worden behandeld. De gevolgen hiervan zijn dermate ernstig te achten dat de onderhavige uiting in strijd met artikel 4 NRC is, omdat deze een directe bedreiging voor de lichamelijke volksgezondheid inhoudt. Daarbij overweegt de voorzitter dat patiënten met longkanker een zeer kwetsbare groep zijn.

*****

4. Voorzitter RCC 28 juli 2016 (dossiernummer: 2016/00416)

Acupuncture_chart_with_a_series_of_points_indicated_on_the_Wellcome_L0012239Samenvatting reclame-uiting: teksten op website met koppen als “Kanker te lijf met Chinese geneeskunde” en “Behandeling kanker met Chinese geneeskunde”. In beide reclame-uitingen staan ervaringen van kankerpatiënten met de door adverteerder aangeboden diensten (acupunctuur, Chinese kruiden en massage) centraal. Adverteerder is zeer negatief over “westerse geneeskunde” en “westerse medicijnen”. “Chinese Geneeskunde kan kanker beter aanpakken”, aldus adverteerder. Een van de kankerpatiënten blijkt inmiddels te zijn overleden.

Oordeel: klacht gegrond.

Samenvatting uitspraak: onmiskenbaar wordt gesuggereerd dat adverteerder beter dan artsen en door hen voorschreven reguliere behandelingen en medicijnen in staat is kankerpatiënten te genezen, waarbij bovendien geen bijwerkingen optreden en de conditie van de patiënt duidelijk verbetert. In uiting 1 wordt deze boodschap versterkt door de mededeling dat cliënt 1 is overleden nadat hij de behandelingen van adverteerder heeft gestaakt. De voorzitter acht de kans reëel dat de uitingen kankerpatiënten ertoe brengen te stoppen met hun reguliere geneeskundige behandelingen en daarbij voorgeschreven medicijnen, in de onjuiste veronderstelling dat adverteerder hen in dat geval kan genezen van kanker. De gevolgen van het voorgaande (het patiënten ertoe brengen te stoppen met reguliere geneeskundige behandelingen en geneesmiddelen) zijn dermate ernstig te achten, dat de onderhavige uitingen in strijd zijn met artikel 4 NRC, omdat deze een directe bedreiging voor de lichamelijke volksgezondheid inhouden. Daarbij overweegt de voorzitter dat patiënten met kanker een zeer kwetsbare groep zijn die tegen elke bedreiging met een onjuist te achten behandeling dienen te worden beschermd.

*****

5. RCC 22 september 2014 (dossiernummer: 2014/00508)

269px-Epigallocatechin_gallate_3D_spacefillSamenvatting reclame-uiting: reclame over “de stille kracht van EGCG” (EGCG capsules). Slokdarm- , maag-, pancreas-, blaas- en prostaatkanker komt minder vaak voor bij groene thee consumptie. Uit bevolkingsonderzoeken is gebleken dat het drinken van 10 of meer koppen groene thee de kans op het krijgen van kanker verkleint dan wel uitstelt. Vooral slokdarm- , maag-, pancreas-, blaas- en prostaatkanker komt minder vaak voor bij consumptie van EGCG. EGCG is de belangrijkste component uit groene thee waaraan de werking kan worden toegeschreven. Recent is ook de werking van EGCG aangetoond bij mannen met een verhoogd risico op prostaatkanker. Daarnaast is er in een wetenschappelijk onderzoek de werking aangetoond bij ovariumcarcinoom (kanker aan de eierstokken), een kleiner onderzoek gaf sterke aanwijzingen van het effect van EGCG bij Chronische Lymfatische Leukemie.

Oordeel: klacht gegrond.

Samenvatting uitspraak: EGCG wordt in de onderhavige uiting gepresenteerd als geschikt voor het genezen of voorkomen van kanker bij de mens. Het is dus een geneesmiddel, waarvoor echter geen handelsvergunning is verleend. Reclame is daarmee in strijd met artikel 84 Geneesmiddelenwet.

Extra informatie: de adverteerder is apotheker en al eerder op de vingers getikt voor reclame over EGCG. Zie RCC 9 juli 2012 onder AFSLANKEN (daar is het wondermiddel kennelijk ook geschikt voor).

*****

6. Voorzitter RCC 18 januari 2013 (dossiernummer: 2012/01071)

PillsSamenvatting reclame-uiting:  Bio Chlorella Pyrenoidosa tabletten (500gr) hebben als mogelijke voordelen onder meer: helpt kanker voorkomen en bij de groei van tumoren, helpt de bloeddruk normaliseren en stabiliseert de bloedsuikerspiegel.

Oordeel: klacht gegrond.

Samenvatting uitspraak: Nu aan dit middel eigenschappen worden toegeschreven inzake het voorkomen, behandelen of genezen van een ziekte van de mens, dan wel toespelingen op zodanige eigenschappen worden gemaakt, is er sprake van verboden claims in de zin van artikel 20 lid 2 onder a van de Warenwet. De adverteerder heeft ook niet aangetoond dat de tabletten helpen bij de in de uitingen opgenomen aandoeningen. Misleidend en oneerlijk.

*****

7. RCC 12 maart 2012 (dossiernummer: 2012/00068)

mmsSamenvatting reclame-uiting: Miracle Mineral Solution (MMS) verwijdert binnen 3 weken kanker, aids, reuma, diabetes, astma en giftige materialen. Kennelijk als onderdeel van “Fred’s kankervrij dagmenu”, dat tevens suiker- en fruitloos is. Genoemde Fred is zonder operatie, bestraling en chemo, binnen enkele maanden genezen van keelkanker middels dit dagmenu.

Oordeel: klacht gegrond.

Samenvatting uitspraak: volgens de RCC wordt bedrieglijk beweerd dat het menu een ziekte kan genezen. Misleidend en oneerlijk.

Extra informatie: diverse artikelen over MMS op Klopdatwel?

*****

8. Voorzitter RCC 26 januari 2012 (dossiernummer: 2012/00006)

logoSamenvatting reclame-uiting: op de website www.massagespa.nl stond de tekst “Door een goede verzorging van uw borsten kunt u borstkanker voorkomen en de kans op ziektes verminderen”. Kennelijk ging het om een massagemethode. Genoemde website spreekt van “therapeutische, Chinese Tui Na, Thaise massage of Shiatsu therapie, organische gezichtsbehandeling”.

Oordeel: klacht gegrond.

Samenvatting uitspraak: In de gewraakte mededeling wordt gesuggereerd dat met de behandeling van adverteerder borstkanker kan worden voorkomen en de kans op ziektes kan worden verminderd. Er zijn echter door adverteerder geen nadere stukken overgelegd waarmee deze claims worden bewezen. Misleidend, oneerlijk.

*****

9. RCC 23 augustus 2007 (dossiernummer: 2007/07.0367)

Roy Martina

Samenvatting reclame-uiting: deze bevat de zinsnede “Schaf de CD Welterusten aan. Deze CD (zie Roys shop) helpt het lichaam te ontgiften, te ontstressen, te verjongen, te regenereren, te vitaliseren en om het te ontdoen van kankercellen, afvalstoffen en micro-organismen”.

Oordeel: klacht gegrond.

Samenvatting uitspraak: ten aanzien van Roy Martina overweegt de RCC dat door hem niet aannemelijk is gemaakt dat het luisteren naar de CD Welterusten één of meer van de effecten heeft die in de uiting daaraan worden toegeschreven. Uiting is in strijd met de waarheid en misleidend. Dat zich, naar Roy Martina stelt, steeds meer artsen en wetenschappers achter de ideeën van Roy Martina scharen, doet daaraan niet af.

*****

Complotdenkers zijn niet altijd verwarde mensen

by 56 Comments

covercomplotNaar aanleiding van een overigens mislukte burgerinitiatief ‘Stop Chemtrails Nu’ sprak toenmalig VVD-fractievoorzitter Mark Rutte met Anton Teuben, oprichter van niburu.nl. Rutte was niet onder de indruk van Teuben en consorten, die hij omschreef als ‘warrige lieden met een verhaal waar geen touw aan vast te knopen was.’ Zijn al die complotgelovigen verwarde types? Journalist Maarten Reijnders kwam er bij het schrijven van ‘Complotdenkers – Hoe gevaarlijk is het geloof in samenzweringstheorieën?‘ achter dat het niet zo simpel ligt.

Reijnders begint zijn boek met zo’n ogenschijnlijk verward type: Tarik Z. die erop uit was om in het Achtuurjournaal een verklaring voor te lezen waarmee hij de Nederlandse bevolking wilde informeren over hoe de zaken werkelijk in elkaar steken. Hij gijzelde daartoe een bewaker met een neppistool. Volgens zijn advocaat is Z. helemaal niet verward, hij kan helder met zijn client communiceren. Volgens de deskundigen die hem onderzochten is Z. misschien wel bovengemiddeld achterdochtig en wat narcistisch. Een domme jongen is de student scheikunde niet, maar dat hij ergens op het verkeerde spoor beland is, lijkt wel duidelijk. Ook blijken complotdenkers in weerwil van hun soms hatelijke uitlatingen op internet, in levende lijve vaak heel gemoedelijk in de omgang. Uit de beschrijvingen van de ontmoetingen die Reijnders had met complotdenkers, krijg je inderdaad niet het idee dat het er in die gesprekken heftig aan toe ging.

Onder complotdenkers verstaat Reijnders personen die heel veel verschillende complottheorieën geloven of vergaande consequenties trekken uit zo’n samenzweringsgeloof. Deze complotdenkers samen noemt hij de samenzweringskerk. Dat is een brede kerk, met veel afsplitsingen. Met rekkelijken en preciezen. Met zachtaardige ongevaarlijke gelovigen, maar ook met enkele extremistische fundamentalisten.
En bijna iedereen lijkt in zekere mate gevoelig voor complotdenken. Daar zijn ook wel redenen voor aan te wijzen, de mens is geneigd om overal patronen in te zien, ook al zijn die er niet altijd echt. Het is het bekende (evolutionaire) argument dat je je beter vaak kunt vergissen dat er een roofdier achter een boom zit, maar dus ook ontkomen als er inderdaad eentje zat, dan dat je er ten onrechte van uitgaat dat er geen gevaar dreigt (Reijnders verwoordt dat overigens vreemd: “Liever negen keer ten onrechte denken dat we iets verdachts hebben gezien dan de tiende keer ten prooi vallen aan een leeuw.”).

Complotdenken heeft veel weg van bijgeloof en religie. Soms blijkt religieus geloof ook een directe rol te spelen bij het complotdenken. Bij voorbeeld bij ene Rita van der Meijden, waar Reijnders op bezoek gaat. Zij behoort tot een kleine christelijke gemeente die gelooft dat het einde der tijden nabij is. Volgens haar zelf haalt ze alles uit haar geloof. Ze ziet Satan als handlanger van de Illuminati, die overal invloed uitoefenen. Belangrijke rol in haar denken speelt een Illuminati kaartspel, waarin kaarten zitten met afbeeldingen die vooruit zouden wijzen naar 9/11. Aan dit kaartspel is zo’n beetje elke complottheorie op te hangen, van schadelijke vaccins tot een olieramp in de golf van Mexico.

Kaartjes die in 1994 uitkwamen! Leg dat maar eens uit.
Kaartjes die in 1995 uitkwamen! Leg dat maar eens uit.

Wie komt er zoal nog meer langs in het boek? Reijnders behandelt vooral de extremistische types en interviewde een aantal van hen. Sommigen hebben we hier op Kloptdatwel ook regelmatig  voorbij zien komen in artikelen of de commentaren. Anton Teuben bijvoorbeeld, oprichter van niburu.nl; Désirée Röver, de antivaccinatie-activiste met antisemitische denkbeelden; en Johan Oldenkamp, allround pseudowetenschapper en ook al Holocaustbetwijfelaar.
Maar ook complotdenkers als Micha Kat en Wim Dankbaar, die zich vooral bezighouden met de affaire-Demmink, vermeende pedofielennetwerken en wat ze er allemaal niet aan vast proberen te knopen. Onderwerpen die we hier op Kloptdatwel onbesproken hebben gelaten. Intussen lijkt er overigens aardig de klad te zitten in de plotterwebsites, die zich hiermee bezig houden. Zelfs Barracuda.nl dat veel over deze lieden schrijft, is daarom op een wat lager pitje aan het draaien. Een aantal complotdenkers denkt overigens nog steeds dat Maarten Reijnders achter dat weblog (en zijn voorganger) zit.
Micha Kat krijgt veel aandacht in het boek. Reijnders vergelijkt hem wel met Alex Jones, de bekende en invloedrijke complotdenker uit de Verenigde Staten (Donald Trump is fan en was op bezoek in zijn show die op YouTube veel kijkers trekt). Reijnders schrijft herhaaldelijk in zijn boek eind 2012 met Kat gesproken te hebben, maar die heeft inmiddels laten weten (middels een ‘zeer, zeer, zeer urgent call‘) dat dat jaren eerder moet zijn geweest. Alleen daarom al is het boek een grote schande volgens Kat, een volgende stap in de hetze tegen complotdenkers – overigens  zonder het boek gelezen te hebben.

De lezer die nog niet zo thuis is in deze materie zal zich misschien verbazen over alle kruisverbanden binnen dit relatief kleine wereldje. Hardnekkige complotdenkers hangen meestal meerdere samenzweringstheorieën aan, ze trekken dan ook vaak samen op. Maar even zo vaak vechten ze elkaar even later al weer de tent uit. De samenzweringskerk lijkt inderdaad veel op de protestantse, zoals Reijnders schrijft: ‘Neem een protestant en je hebt een overtuiging. Neem er twee en je hebt een kerk. Voeg er een derde aan toe en je hebt een kerkscheuring.’
Reijnders loopt veel voorbeelden van complotdenken en complotdenkers langs. Erg veel extreme complotdenkers blijken er op het moment toch niet rond te lopen in Nederland. De personen die Reijnders noemt, zouden ook mijn lijstje voorkomen en veel zou ik er niet bij weten te verzinnen. Wel veel andersdenkenden die meer in esoterische sferen verkeren en vaak aanschurken tegen de hardcore complotdenkers.
Als mogelijke motivatie voor complotdenken miste ik misschien het stangen en stoken. Autoriteiten uitdagen, of het nu de overheid of de gevestigde wetenschap is, just for the fun of it. Ik heb wel eens het idee dat dat bij sommige complotdenkers een rol speelt. Dat ze het meer als een spel zien, zoals je bij een debatwedstrijd ook wel eens een standpunt moet verdedigen waar je zelf helemaal niet achter hoeft te staan. Lekker trollen. Maar misschien speelt dat alleen bij de regelmatige bezoeker van de samenzweringskerk, en niet bij de fundamentalistische voorbeelden die Reijnders bespreekt.

Complotdenken kan zeker gevaarlijk zijn, betoogt Reijnders, des temeer als het personen in hogere functies ‘besmet’. Het kan leiden tot het wegzetten van onschuldige personen en minderheden, waarvan we nog steeds genoeg ellende zien. En we kennen ook het voorbeeld van het desastreuze hiv/aids-beleid in Zuid-Afrika onder Mbeki, gebaseerd op volstrekt pseudowetenschappelijke ideeën, dat tot de vroegtijdige dood van naar schatting 330.000 mensen heeft geleid.
Veel complottheorieën lijken onschuldig, maar geloof erin maakt vatbaar voor extremistischer opvattingen. Ook journalisten moeten daarom oppassen om er niet te makkelijk in mee te gaan, ook al scoren programma’s waarin complotdenkers bijna vrij baan krijgen goed. Reijnders haalt bijvoorbeeld een programma aan van Peter R. de Vries over de moord op JFK (met Wim Dankbaar), uitzendingen van Netwerk over vaccinaties tegen Mexicaanse griep waarin antivaccinatie-activisten vrij spel kregen, het uitzenden van de 9/11-samenzweringsdocumentaire Loose change door BNN en de Brandpuntuitzending over ufo’s.

Veel eigenschappen van complotdenkers zijn op zich helemaal niet verkeerd: kritisch zoeken naar de waarheid, niet zomaar vertrouwen op autoriteit, betrokkenheid, out-of-the box denken. Ze schieten alleen nogal door. Echt begrijpen waarom vaak intelligente mensen zulke extreme complotdenkers  kunnen worden, doe ik nog steeds niet. Met de analyse van Reijnders van allerlei facetten die er een rol in spelen, kan ik wel instemmen. Het boek is volgens mij een wel geslaagd overzicht van de belangrijkste complottheorieën en complotdenkers van de laatste tijd in Nederland. De lezer zal het intussen wel doorhebben: dit boek is een aanrader voor sheeple 😉

Met 300 pagina’s lijkt het boek een stevige kluif, maar dat valt erg mee – de tekst is ruim opgezet en het is vlot geschreven. Een hoofdstuk uit het boek is te lezen op de website complotdenkers.nl.