Kloptdatwel?

kritisch denken

Twijfelen aan de zwaartekracht

by 16 Comments

Op verschillende plekken op aarde lijkt de zwaartekracht niet te werken. Auto’s en blikjes lijken omhoog de berg op te rollen. Sommige van deze ‘gravity hills’ zijn zelfs toeristische attracties. Wat is hier aan de hand?  

Skeptici hebben altijd veel aandacht voor visuele illusies omdat ze duidelijk laten zien hoe onze intuitie ons op het verkeerde been kan zetten (zie ook Dan Ariely in het filmje in Kloptdatwel van zondag 4 september). Het volgende verhaal is een leuk voorbeeld hiervan.

Een van mijn collega’s kwam terug van vakantie uit Polen en had daar iets merkwaardigs meegemaakt in het plaatsje Gora Zar. Het  ligt in de buurt van het drielandenpunt Tjechie, De Slowaakse Republiek en Polen in een bergachtig gebied.

Het bijzondere aan Gora Zar is dat de zwaartekracht er op sommige plaatsen niet lijkt te werken. Mijn collega en haar man waren stomverbaasd toen op een weg die omhoog leek te gaan de auto vanzelf de weg oprolde in z’n vrij.

Helaas hebben ze er geen opnames van gemaakt maar gelukkig deden anderen die zich verwonderden over dit bijzondere gebeuren dat wel. Op het internet circuleert een groot aantal filmpjes waarop auto’s blikjes en andere voorwerpen de berg oprollen. Het verschijnsel beperkt zich overigens niet tot Gora Zar ,er zijn veel meer plaatsen op aarde waar het voorkomt.

Hieronder een paar voorbeelden van filmpjes:

Een filmpje uit Gora Zar:

 

Deze twee zijn niet in Gora Zar maar bij een andere gravity hill gemaakt:

 

Ik ben nu toch wel erg nieuwsgierig geworden en ga op zoek naar een verklaring. Gelukkig heeft de Engelstalige Wikipedia er een item over (hier enigzins vrij vertaald weergegeven):

‘Een ‘gravity hill’ ook wel ‘magnetic hill’, ‘mystery hill’ of ‘gravity road’ genoemd is een plaats waar door de omgeving een optische illusie ontstaat zodat een lichte helling naar beneden, er uit ziet als een helling omhoog. Hierdoor lijkt het alsof een auto die je zonder versnelling laat rollen de heuvel opgaat, tegen de wetten van de zwaartekracht in.
Er zijn honderden van dit soort plaatsen op de wereld. Hoewel de helling van een ‘gravity hill’ dus een optische illusie is zijn er natuurlijk ook andere verhalen in omloop bijvoorbeeld dat het iets met magnetisme te maken zou  hebben of met bovennatuurlijke krachten, zie bijvoorbeeld deze website.

De illusie berust voor een groot deel op het niet of bijna niet kunnen zien van een horizon. Zonder horizon is het moeilijk om de helling van een oppervlakte in te schatten omdat je een betrouwbaar referentiekader mist. Objecten waarvan we normaal gesproken aannemen dat ze loodrecht op de ondergrond staan (zoals bomen) kunnen in feite schuin staan waardoor de indruk van een helling kan worden versterkt.

De situatie is vergelijkbaar met een bekende visuele illusie, de Ames room waarin ballen rollen die zich niet aan de zwaartekracht lijken te houden.’

Zo zie je maar weer eens hoe gemakkelijk onze intuitie er naast kan zitten.

 

Foto voorpagina: een deel van een foto bij spook hill, één van de plekken waar het lijkt alsof auto’s omhoog rijden. De gehele foto kun je hier zien. Bron: wikimedia commons, Marc Averette.

TED Talk: hebben we invloed op onze beslissingen?

by 6 Comments

Gedragseconoom Dan Ariely, auteur van ‘Volmaakt onvoorspelbaar’, gebruikt klassieke visuele illusies en zijn eigen tegen-intuïtieve onderzoeksresultaten om aan te tonen dat we niet zo rationeel zijn als we denken bij onze waarneming en bij het nemen van beslissingen. Natuurlijk een belangrijk gegeven voor iedere skeptische denker.

De lezing (met NL ondertitels) begint met enkele interessante visuele illusies, daarna staat Ariely stil bij de vraag hoe het kan dat er twee soorten landen in Europa zijn: landen waar veel mensen bereid zijn om orgaandonor te worden en landen waar maar weinig enthousiasme is voor orgaandonatie. Buurlanden vertonen grote verschillen. Hoe kan dat? Daarna bespreekt hij een paar intrigerende wetmatigheden in de menselijke besluitvorming: corrigeren we een eenmaal genomen beslissing in het licht van nieuwe informatie? Beoordelen we of we iemand anders aantrekkelijk vinden wel zo rationeel als we hopen? Ariel sluit af met een tip voor mensen die op zoek zijn naar een date.

Wie hieronder geen scherm ziet kan hier klikken.

Enjoy!

De boeken top-5 van Richard Wiseman

by 4 Comments

De boeken top-5 van Richard Wiseman 1
Wiseman is zijn werkzame leven begonnen als goochelaar, daarna volgde hij een opleiding als psycholoog en op dit moment werkt hij bij de Universiteit van Hertfordshire als onderzoeker van onder andere paranormale claims. Zijn meest recente boek is 'Paranormality, Why We See What Isn't There'. Hij is regelmatig te zien op de Engelse TV. (richardwiseman.com)

Op thebrowser.com stond een paar dagen geleden een interessant interview met de skepticus Richard Wiseman. Het ging over zijn boeken top-5. Het hoeft niet te verbazen dat hij 5 klassieke skeptische boeken heeft uitgekozen.

In het begin van het interview vertelt Wiseman over zijn motivatie: ‘I think it’s enormously important to be sceptical, particularly in psychology because we’re very good at leading ourselves astray’. De relevantie van skepticisme is nog steeds groot. Wiseman wil met zijn onderzoek en boeken oproepen om eerst na te denken voordat je paranormale overtuigingen omarmt:

‘” … at least give it [kritisch denken] a try before you decide this stuff definitely exists.” I think that’s really important, because certainly when it comes to psychics and mediums people allow them to have a massive influence over their lives’. 

De interviewer vraagt of het geloof in het paranormale afneemt in ‘the era of modern science’. Wiseman:

‘It would be nice if that were the case. If anything it looks the opposite way round. As science and technology grow, so too does belief in the paranormal. At the moment in the UK around 50% of people believe in some sort of paranormal phenomenon. In the US it’s about 80 or 90%. So it’s a massive industry. And unfortunately, science isn’t getting rid of it’.

Zo weten we waar we staan.

En nu zijn boeken top-5. In het interview wordt uitvoerig stilgestaan bij ieder boek, hier de highlights.

De boeken top-5 van Richard Wiseman 2Flim-flam van James Randi. Wiseman:

Flim-Flam! had a huge impact on me when I first came across it, because it was the first time I’d seen a whole volume which wasn’t taking any nonsense, which wasn’t saying “maybe this stuff is true”. It’s a hardline approach that looks at a whole range of issues. … What impressed me was that he got out into the field, he did the research, and it wasn’t a “maybe some of this stuff is true” approach. He was simply saying, “None of it is true and here’s what’s really going on.”

 

De boeken top-5 van Richard Wiseman 3

The Psychology of Superstition van Gustav Jahoda. Wiseman:

‘It’s a great book. It’s fairly old now, but a readable introduction to a psychological take on the whole of the paranormal. … Jahoda looks at our own everyday psychology. Why is it that we touch wood and cross our fingers? Why are we superstitious thinkers? It’s a very early but very important treatise on that topic’.

 

 

De boeken top-5 van Richard Wiseman 4

The Psychology of the Psychic van David Marks. Wiseman:

‘The Psychology of the Psychic, along with Flim-Flam! was one of the first sceptical books that I came across. David is a very good psychologist and his is a more detailed approach, focusing on parapsychological research – laboratory based research into ESP – and really dismantling some of those experiments. He said, this is what you’ll read in the journals and newspapers but this is what’s actually going on’. 

 

 
De boeken top-5 van Richard Wiseman 5

Why People Believe Weird Things van Michael Shermer. Wiseman:

‘This is a more recent book. He takes a wider perspective on the paranormal, looking at UFOs and conspiracies. His argument is that we’re very good at finding patterns – that’s one of the reasons why science has been so successful – but sometimes that mechanism goes into overdrive. If you take something like finding a face in the environment, the brain would rather see a few faces that aren’t there than not see one that is. So you can look into the darkness of the bushes and see a face that isn’t there, and convince yourself that it’s a spirit or ghost’.


De boeken top-5 van Richard Wiseman 6Spook van Mary Roach. Wiseman:

‘I like Mary Roach as an author, she makes me laugh. What I like about Spook is that it’s a rather fun, light-hearted tour through all the weirdness that researchers have tried to examine. She talks about near-death experiences, seances, experiments where they weighed dying animals in order to weigh the soul as it left the body. All these strange experiences are the kind of quirky psychology which I love. The psychology of the field is quirky too. It is a deeply weird field populated by deeply weird people’.

 

Deze boeken zijn deels verkrijgbaar via bol.com (zie hieronder). In het aangehaalde artikel vind je ook links naar bestelmogelijkheden. Koop je via de links hieronder, dan steun je Kloptdatwel.

De foto op de voorzijde: foto van Antje M. Pohsegger via richardwiseman.com.

Hans Klok vliegt, tafels zweven, meisjes verdwijnen

by 22 Comments

Vrijdagavond was ik in Theater Carré bij de  nieuwe show van Hans Klok, ‘Circus Hurricane’. Zeer de moeite waard als je zelf wilt meemaken hoe je ogen bedrogen kunnen worden. Als je Hans Klok hebt gezien, krab je je nog wel twee keer achter je oor voordat je iemand gelooft die je iets vreemds laat zien.

Hans Klok laat een mitrailleurvuur van illusies op de zaal los: tafels zweven, hij bevrijdt zichzelf uit de meest onwaarschijnlijke situaties, laat kaarttrucs zien en er gebeuren er allerlei onwaarschijnlijke dingen met meisjes. Ze verdwijnen, verschijnen, stijgen op of liggen op punten van zwaarden alsof het niets is. Een voorproefje kun je zien in deze uitzending van TV Rijnmond:

Het meest indrukwekkende onderdeel van de show vond ik een kist die opsteeg van een tafel, enkele keren kantelde, waarna Hans met een minzame glimlach de deksel van binnenuit open deed en naar buiten stapte. Deze act maakte onderdeel uit van een serie ’17e eeuwse’  goocheltrucs, waarin hij geen andere kunstgrepen gebruikt dan zijn eigen handigheid en vingervlugheid (althans – dat is wat hij de zaal vertelt, moet je een illusionist geloven?).

‘Circus Hurricane’ biedt naast Hans Klok ook vijf gast-acts uit de internationale circuswereld. Klok treedt op als spreekstalmeester en topact van deze circusshow. De show biedt een afwisseling van toneelvullende shownummers en intieme trucs. In die laatste categorie past zijn all-time favourite, de zwevende gloeilamp. Ronduit indrukwekkend is het moment dat Hans over het toneel zweeft. De rode draad van de show is een tijdreis en het motto: ‘in elke tijd overwint de toverkracht’.

Hans Klok stelt niet actief de goocheltrucs aan de kaak die mediums, helderzienden en lepelbuigers gebruiken. In dat opzicht stelt hij zich anders op  dan de beroemde illusionist Harry Houdini (1874-1926) die hier juist veel energie in stak. Andere voorbeelden van meer activistische illusionisten en goochelaars zijn Penn en Teller (‘Penn&Teller: Bullshit’) en de eminente skepticus en goochelaar James Randi. Maar Hans Klok is wel heel duidelijk en zet ons aan het denken. In de introductie tot zijn show zegt hij: ‘u gaat vanavond zien wat u niet ziet, en u gaat niet zien wat u ziet’. Hij bewijst inderdaad dat een goede illusionist zowat alles voor je verborgen kan houden terwijl je er met je neus bovenop zit.

Meer weten? Klok is tot en met 28 augustus in Theater Carré, daarna gaat hij op tournee. De recensie van De Volkskrant lees je hier.

 

De foto van de zwevende tafel op de voorzijde is afkomstig uit de uitzending van TV Rijnmond

Bob’s humbug detection kit

by 5 Comments

We zijn er allemaal weleens geweest: het moment in de discussie waar je je klem gezet voelt en toch vrij zeker bent dat je gelijk hebt. Vooral in discussies met mensen over het meer tussen hemel en aarde is me dat al meerdere malen overkomen. Ergens deugt er iets niet, maar wat?

Volgende keer kom ik beter beslagen ten ijs met Bob’s humbug detection kit. In simpele termen legt Bob de basics uit van skepticisme, de wetenschappelijke methode, Occam’s razor en diverse drogredenen. Voor de liefhebbers is er ook nog Bob’s psychic humbug detection kit en voor de echte diehards is er de Hunting Humbug 101 podcast cursus met maar liefst 36 afleveringen. Knappe zweefneef die me nu nog tegen de vlakte kletst.

Bob's humbug detection kit 7
Robert Lewis, de auteur van de humbug detection kit

De auteur van de website, Bob Lewis, laat op zijn blog weten dat hij goochelaar en schrijver is.  Hij beschrijft zijn missie als volgt:

‘Humbug is all around us. It comes from the media, politicians, businessmen, frauds and quacks, and people just like you and me. Anyone with an agenda or a desire to make a quick buck may be tempted to use humbug to further their own goals. Others may be honestly mistaken or self deluded. […] To some extent, you can rely on people like myself, Penn & Teller, James Randi, Richard Dawkins, and many others […]. However, there’s just too much of it. There’s no way you’re ever going to be able to completely rely on any such source or sources to give you all the information on all the humbug that’s out there […] . So it’s important that you’re able to detect humbug for yourself’.

In Bob we trust. Enjoy!