Kloptdatwel?

Gert Jan van 't Land

10 weddenschappen die je niet kunt verliezen

by 3 Comments

In deze video laat de skepticus Richard Wiseman 10 trucs zien waarmee je je vrienden de loef kunt afsteken. Hoe krijg je met één vinger een bankbiljet onder een stapeltje munten vandaan, hoe laat je een paperclip drijven, hoe verander je met één lijn het getal 9 in het getal 6 – om een paar voorbeelden te noemen. Het filmpje laat niet alleen zien hoe je makkelijk weddenschappen kunt winnen. Het filmpje laat ook zien dat iemand die goed voorbereid is makkelijk een truc met een ander kan uithalen. En ook daarom is het filmpje voor iedere skepticus de moeite waard. Wie hieronder geen scherm ziet, kan hier klikken.


Foto voorzijde uit besproken video

Perverse pinguïns leidden tot zelfcensuur

by 34 Comments

Necrofilie, verkrachting van minderjarigen, publiekelijk masturberen – het is allemaal onderdeel van een normale dag in het leven van de Adélie-pinguïn. George Levick, deelnemer aan de Zuidpoolexpeditie van Robert Scott (1910-1913), was zó geschokt door het gedrag van de pinguïns dat hij besloot om er niet over te publiceren. In plaats daarvan maakte hij een gecodeerd verslag dat werd verspreid onder een selecte groep wetenschappers. Onlangs werd het verslag teruggevonden in het Engelse Natural History Museum en alsnog gepubliceerd. Een geval van wetenschappelijke zelfcensuur.

Perverse pinguïns leidden tot zelfcensuur 1
Een Adélie Pinguin op een ei. Zo ziet de pinguïn er wel lief uit. De Engelse onderzoeker Levick schrok echter in 1910-13 van het gedrag van de pinguïns (foto: Wikipedia).

Douglas Russel die het verslag ontdekte vertelt op de website van Discovery:

‘As it was boldly headed ‘Not for Publication’ it immediately caught my eye,” Douglas Russell, who discovered the pamphlet, told LiveScience. “As the curator of birds eggs and nests at the Natural History Museum and having had a long-standing interest in polar research, I knew of George Murray Levick and that this was, as the header suggested, fascinating but totally unpublished work. … “Some of the things he noticed profoundly shocked him,” Russell said. For instance, Levick noted the penguins’ autoerotic tendencies, and the seemingly aberrant behavior of young unpaired males and females, including necrophilia, sexual coercion, sexual and physical abuse of chicks, non-procreative sex and homosexual behaviors. Considered too explicit for society at the time, the pamphlet wasn’t published with the other Terra Nova expedition reports. As such, it remained hidden in the bird collections at the museum to be uncovered recently by Russell’.

De ontzetting van Levick spreekt uit zijn verslag. Hij beschrijft bijvoorbeeld als ‘afschuwelijk immoreel gedrag’ een geval waarin een mannetje een gewond vrouwtje verkracht:

‘I saw another act of astonishing depravity today. A hen which had been in some way badly injured in the hindquarters was crawling painfully along on her belly. I was just wondering whether I ought to kill her or not, when a cock noticed her in passing, and went up to her. After a short inspection he deliberately raped her, she being quite unable to resist him’.

Levick schreef zijn verslag in code: hij gebruikte Griekse lettertekens om Engels te schrijven. Nu is alles netjes in het Engels ‘vertaald’ en gepubliceerd in het tijdschrift Polar Record.

Perverse pinguïns leidden tot zelfcensuur 2
Hier een foto van een deel van het verslag van Levick. Je kunt zien dat hij Griekse letters gebruikte om Engelse woorden te schrijven (foto: whyevolutionistrue).

Discovery geeft aan dat het niet juist is om het gedrag van de pinguïns naar menselijke maatstaven te beoordelen. De diertjes zijn ‘chemically wired’ om een bepaalde respons te vertonen. Als ze een vrouwtje zien in een bepaalde houding slaan ze hun slag, levend of dood. Wie meer over dit gedrag wil weten kan terecht bij het onderzoek naar necrofilie bij eenden (‘The First Case of Homosexual Necrophilia in the Mallard Anas Platyrhynchos’) waarvoor de Nederlandse bioloog Kees Moeliker de Ig Nobelprijs won in 2003.

Het oorspronkelijke nieuwsbericht over dit onderwerp verscheen op 10 juni 2012 op de website van de BBC.

UFO expeditie van start

by 2 Comments

Gisteren berichtte de NOS dat in Zweden een expeditie wordt gestart naar een vreemde ronde vorm die op 90 meter diepte voor de kust van Zweden is gevonden. Wat zouden ze vinden? Als ik de beelden bekijk, vind ik dat de vorm nog het meeste lijkt op een rotsformatie. Wat vind jij? Ik ben benieuwd wat ze zullen vinden. Bekijk ondertussen deze uiterst gelikte (en suggestieve) video over de expeditie naar wat in de video wordt genoemd: ‘The Baltic Anomaly’.

 

Bijgeloof werkt

by 24 Comments

Een Power Balance armbandje doet het niet beter dan een willekeurig ander armbandje. We schreven gisteren dat Amerikaanse skeptici dit een dubbelblind onderzoek hebben aangetoond. De onderzoekers suggereren dat het Power Balance armbandje hetzelfde effect heeft als elke andere talisman. Het tijdschrift Quest (‘braintainement’) schreef een paar maand geleden (oktober 2011) dat sporters echt baat hebben bij bijgeloof. Maar je moet het niet te bont maken, schrijft Quest.

Bijgeloof werkt 3
De cover van Quest 10-2011: het blad toont een mediterende sporter op de cover als voorbeeld van bijgeloof in de sportwereld.

‘Voor elke wedstrijd stopt de Formulie 1-kampioen Sebastian Vettel een geluksmunt achter zijn schoenveter’ begint het artikel in Quest om daarna in te gaan op de gewoonte van mensen om overal verbanden te zien, ook waar die er niet zijn. Evolutiebiologen noemen vaak het voorbeeld van het ritselende struikgewas in de tijd dat de mensen nog op de savanne leefden. Is het de wind? Is het een tijger? Neem liever het zekere voor het onzekere: als je het op een lopen zet, dan ben je misschien wel buiten adem maar je leeft tenminste nog. Maar als je geen acht slaat op het geritsel, is er inderdaad een kleine kans dat een likkebaardende tijger ‘hap’ zegt terwijl jij nietsvermoedend verder loopt. Je rent vermoedelijk 99 keer voor niets, maar net die ene keer redt het je leven. Het kan kortom volgens de evolutiebiologen in je voordeel zijn om snel verbanden te zien, ook als die er niet zijn. Op deze manier wordt vaak onderbouwd dat mensen makkelijk geloof hechten aan complottheorieën. Dit is immers ook een vorm van het vinden van verbanden die er niet zijn. Maar op dezelfde manier wordt ook verklaard dat mensen gevoelig zijn voor bijgeloof.

Niet alleen mensen zijn gevoelig voor het zien van verbanden die er niet zijn. In het Quest-artikel wordt ook het bekende onderzoek van de Amerikaanse psycholoog Skinner aangehaald. Die leerde duiven om allerlei bijgelovige handelingen te verrichten omdat ze dachten dat ze daarmee invloed konden hebben op het krijgen van voer. De Wikipedia schrijft hierover:

Bijgeloof werkt 4
De psycholoog Skinner leerde duiven bijgelovig gedrag aan (foto: flavinscorner.com).

‘He discovered that the pigeons associated the delivery of the food with whatever chance actions they had been performing as it was delivered, and that they subsequently continued to perform these same actions.[48] One bird was conditioned to turn counter-clockwise about the cage, making two or three turns between reinforcements. Another repeatedly thrust its head into one of the upper corners of the cage. A third developed a ‘tossing’ response, as if placing its head beneath an invisible bar and lifting it repeatedly. Two birds developed a pendulum motion of the head and body, in which the head was extended forward and swung from right to left with a sharp movement followed by a somewhat slower return’.[49][50]

Een sportpsycholoog legt in het artikel in Quest uit dat het uitvoeren van bijgelovige rituelen de sporter een gevoel van controle kan geven. Opmerkelijk is dat het blad onder bijgeloof ook allerlei modieuze visualisatie-oefeningen schaart die veel sporters uitvoeren.

Het aantrekken van sportkleding op precies dezelfde manier voor iedere wedstrijd kan een zelfverzekerd gevoel geven:

‘Voor de sporter is het nu eenmaal beter een verband te leggen dat er eigenlijk niet is, tussen de aankleedvolgorde en de uitslag, dan onzeker over de voorbereiding aan de wedstrijd te beginnen’. … ‘Dankzij dat bijgeloof is een sportman even niet met negatieve gedachten bezig. En als hij op die manier het gevoel krijgt dat de kans op succes groter wordt? Dan stapt hij veel zelfverzekerder het veld op’.

Bijgeloof werkt 5
Johan Cruijff werkte voor het begin van een wedstrijd altijd een hele waslijst aan bijgelovigheden af. Onderzoekers van de Universiteit van Keulen geven hem gelijk. Vermoedelijk maakt bijgeloof zelfverzekerder en dat leidt tot betere prestaties (foto: wikimedia commons, Pvt_Pauline).

Dat klinkt heel aannemelijk en volgens Quest is er ook onderzoek dat dit effect bevestigt. Het tijdschrift haalt een recent onderzoek aan van psychologen van de Universiteit van Keulen. In een experiment moesten mensen een bal door een gat schieten. Dat lukte aanmerkelijk beter als ze te horen hadden gekregen dat ze een ‘geluksbal’ mochten gebruiken. In een tweede proef lukte het de proefpersonen aanmerkelijk sneller om 36 balletjes in evenzoveel gaatjes te werken als ze te horen hadden gekregen dat er voor hun geduimd zou worden.

Een derde proef leidde tot het resultaat dat een persoonlijke talisman ook een positief effect heeft op de sportieve prestatie. En dat verklaart volgens het Amerikaanse onderzoek dat we gisteren bespraken het succes van de Power Balance armbandjes. De armbandjes werken alleen als je zeker weet dat je er een om hebt. Het idee dat veel topsporters met hetzelfde armbandje rondlopen, zal hierbij vermoedelijk helpen.

Maar je moet het niet te bont maken volgens Quest. Soms voeren mensen zulke lange en ingewikkelde rituelen uit om geluk of succes af te dwingen dat dit uitmondt in disfunctioneel of dwangmatig gedrag. Maar een Power Balance armbandje valt volgens mij beslist niet in die categorie.

Wie meer wil weten verwijst Quest naar het uitstekende boek van Richard Wiseman: Paranormality: waarom geloven mensen in het ongelooflijke? Als je dit boek koopt via de link naar bol.com hieronder steun je Kloptdatwel (dit is de Engelstalige versie).

 

Power Balance onderzocht: geen effect

by 15 Comments

De Amerikaanse skeptici hebben de Power Balance armbandjes (‘performance technology’) aan een serieus dubbelblind onderzoek onderworpen. ‘De uitkomst van het onderzoek zal geen enkele skepticus verbazen’ aldus het onderzoeksverslag in het blad Skeptical Inquirer. Volgens onderzoeker James Underdown heeft de Power Balance armband niet meer of minder effect dan iedere andere talisman.

Power Balance onderzocht: geen effect 6
Een Power Balance armbandje met hologram. Onderzoek laat zien dat het armbandje geen effect heeft op sportieve prestaties. Foto: CSI.

Armbandjes met diverse vermeende effecten zijn al enkele keren besproken op Kloptdatwel. Een paar dagen geleden schreef Pepijn van Erp over de reisziekte-armbandjes die de Hema in de winkel legt ondanks het feit dat er onvoldoende bewijs is voor de werkzaamheid ervan. We schreven ook al enkele keren over de Power Balance armbandjes: hoewel Power Balance in Australië is veroordeeld tot teruggave van het aankoopbedrag (zie dit artikel op het Skepsis Blog) en onze eigen Reclame Code Commissie Power Balance veroordeelde tot aanpassen van reclame-teksten moesten we begin 2011 melden dat Power Balance doorging met het aanprijzen van het armbandje. Ook nu nog meldt de Nederlandse website van Power Balance: ‘De Power Balance producten helpen je meer uit jezelf te halen’. Hetzelfde gebeurt op de Amerikaanse website van Power Balance, hoewel ze daar de aanprijzingen laten uitspreken door bekende sporters. Zo zegt de pro-golfer Ricky Barnes: ‘Power Balance has been great for me. It gives me what I need to perform at the highest level each week, on and off the golf course’.

Power Balance onderzocht: geen effect 7
Een vrijwilliger op het onderzoekscircuit. Foto: CSI.

De Amerikaanse skeptici hebben de Power Balance armbandjes onderworpen aan een eenvoudige dubbelblinde test. Als tegenwicht tegen de hordes topsporters die het armbandje aanbevelen op de website van Power Balance deed ook Olympisch Atlete Dominique Dawes mee aan het CSI-onderzoek. 16 vrijwilligers voltooiden een parcours met hindernissen. Er waren vier armbandjes, slechts één van de vier bevatte het door Power Balance als werkzaam aangemerkte hologram, drie armbandjes bevatten geen holgram. De bandjes waren netjes ingepakt, zodat zowel de onderzoekers als de vrijwilligers niet konden weten of een bandje wel of niet echt was. De uitkomst van het onderzoek laat zich raden: er was geen enkel verschil tussen de prestaties van de sporters met of zonder Power Balance armbandje. Onderzoeker James Underdown:

‘Our initial conclusion was that Power Balance bracelets have no discernable effect when the wearer doesn’t know whether or not he or she is wearing one with a hologram. In other words, the bracelet itself doesn’t seem to be doing anything. These results are consistent with work done by Richard Saunders for the Australian Skeptics (see “Power Balance Down and Out,” SI, News and Comment, September/October 2011) and by John Porcari at the University of Wisconsin at Lacrosse, both of whom conducted blinded tests of Power Balance’s efficacy and found no difference between Power Balance products and dummy stand-ins used to blind the user’.

Je bent kortom nogmaals gewaarschuwd: als je gelooft dat een klavertje vier geluk brengt of als je op vrijdag de 13e liever in bed blijft liggen, dan is de Power Balance misschien wel wat voor je.