Kort

Jomanda’s tsunami – is het al Amersfoort aan zee?

1 September 2011 by Maarten Koller 33 Comments

Tot nu toe hebben we de voorspelling van Jomanda dat Nederland in de week van 22 augustus getroffen zou worden door een tsunami al 3 keer besproken. De eerste keer beschreven we alleen de voorspelling. De tweede keer schreven we waarom een tsunami in NL zeer onwaarschijnlijk is en de derde keer schreven we over wat mensen hoogstwaarschijnlijk ervaren die veel in de voorspelling hebben ‘geïnvesteerd’ (door bijvoorbeeld verhuisd te zijn of publiekelijk de voorspelling te hebben ondersteund), de zogeheten cognitieve dissonantie.

Het is nu 1 september maar op het moment dat ik dit schrijf is het nog 27 augustus. Omdat ik morgen op vakantie ga en ik beperkte toegang tot internet zal hebben werk ik wat vooruit. Ik vraag me dan ook af:

Is het inmiddels al Amersfoort aan zee?

Hoewel ik deze vraag slechts semi-serieus bedoel (als je mijn andere artikelen hebt gelezen weet je dat ik niet geloof dat er een tsunami komt) wil ik een eventuele lezer die wel overtuigd was dat er een tsunami zou gaan plaatsvinden uitnodigen om ons derde artikel over cognitieve dissonantie eens te lezen. Ik ben erg benieuwd naar een eventuele reactie en hoe er nu over de voorspelling wordt gedacht.

Met dank aan John Kreuk voor de video.

Risico’s alternatieve geneeswijzen altijd afzetten tegen de voordelen

28 August 2011 by Maarten Koller 15 Comments

In discussies over reguliere versus alternatieve geneeswijzen hoor ik twee argumenten regelmatig terugkomen:

1: Alternatieve geneeswijzen zouden (per definitie) niet schadelijk zijn.

En wanneer je dan aangeeft dat ze wel degelijk schadelijk kunnen zijn hoor je vaak de volgende:

2: De reguliere geneeskunde kan ook schadelijk zijn.

Dat tweede argument is natuurlijk juist. Echter moet in het achterhoofd gehouden worden dat het risico’s van een geneeswijze altijd afgezet moet worden tegen de voordelen. Want wanneer een behandeling als bijwerking ‘de dood’ kan hebben, dan moet de behandeling wel heel duidelijke voordelen hebben.

Edzard Ernst heeft onlangs een overzicht gepubliceerd(1) waarin hij gedocumenteerde fatale gevallen na een behandeling bij drie alternatieve methoden beschrijft. De getallen lijken klein: 86 doden door acupuntuur sinds 1965, 9 door chelatietherapie sinds 1990, 26 door chiropraxie sinds 1936, maar volgens Ernst is dit slechts het topje van de ‘complicaties-bij-alternatieve-geneeswijzen’-ijsberg*.

De relatieve frequentie van fatale gevallen na CAM (Complementary and Alternative Medicine) is onbekend. Veel voorstanders van CAM zullen beargumenteren dat de doden die hier genoemd zijn de uitzonderlijke gevallen betreffen en dat de CAM behandelingen nog steeds veel veiliger zijn dan veel reguliere behandelingen. Dit kan waar zijn, maar het mist ook een belangrijk punt: therapeutische risico’s zouden nooit op zichzelf beoordeeld moeten worden maar altijd in relatie met de therapeutische voordelen. Als het voordeel klein is, onzeker of afwezig, dan zijn zelfs relatief kleine risico’s genoeg om een risico-voordeelanalyse negatief uit te laten komen.

Helaas vallen zowel acupunctuur, chelatietherapie én chiropraxie in de categorie “het voordeel is klein, onzeker of afwezig”.

* Daarover morgen meer.

(1) Ernst, E. (2011). Fatalities after CAM: an overview. British Journal of General Practice, 61, 404-405.

Albert Einstein of Marilyn Monroe

24 August 2011 by Maarten Koller 10 Comments

Ik vind visuele illusies vaak erg leuk. Ze laten ons zien dat onze hersenen onze werkelijkheid bepalen en dat de hersenen makkelijk te beïnvloeden zijn.

Met het volgende plaatje doen ze (de hersens) ook weer vreemde dingen. Van dichtbij zie je als het goed is Albert Einstein. Van een afstand (ik moest zeker 2 of 3 meter verderop gaan staan) dan zie je Marilyn Monroe.

Zo kan je beide naar hetzelfde kijken, en toch allebei iets heel anders zien, als gevolg van de afstand.

Hoe overtuigd iemand dus ook is van iets dat hij of zij gezien heeft, het is geen garantie dat het ook klopt. De waarneming is nu eenmaal wat onbetrouwbaar.

Toegepaste kinesiologie gedebunkt

23 August 2011 by Gert Jan van 't Land 3 Comments

De Australische skeptici hebben een interessante podcast, The Skeptic Zone. Hieronder een van hun video-podcasts waarin ze overtuigend laten zien dat ‘toegepaste kinesiologie‘ berust op een trucje. ‘Toegepaste kinesiologie’ is een alternatieve behandelwijze die berust op zogenaamde spiertests. De encyclopedie ‘Tussen Waarheid en Waanzin’ op de website van de Vereniging tegen de Kwakzalverij vertelt er het volgende over:

‘[Applied Kinesiology (AK)] … is een vorm van *reflextheorie. De spiertest … gaat als volgt. Een van de ledematen (het hoofd, een arm, een been) wordt in een voorgeschreven stand gebracht en dan wordt er in een bepaalde richting tegen geduwd door de diagnosticus. Als de onderzochte persoon dan meegeeft is de zo onderzochte spier ‘zwak’, en als gemakkelijk tegendruk gegeven kan worden is de onderzochte spier ‘sterk’. … Volgens de AK kunnen vele kwalen en geestelijke aandoeningen met behulp van deze spiertests worden vastgesteld. Uiteraard kan de spiertest ook als een soort *leugendetector werken, want elke bewering waar de patiënt het niet mee eens is zal een spierverzwakking teweegbrengen. Medicamenten en voedselallergieën kunnen ook onderzocht worden door de patiënt het spul in een flesje ter hand te stellen en dan een spiertest uit te voeren, en het vaststellen van *hypoglykemie is eveneens een koud kunstje. De AK is in 1964 ontwikkeld door de Amerikaanse chiropractor (*chiropraxie) George J. Goodheart jr (1918-2008)’.

De Nederlandse wikipedia heeft terecht een kritisch artikel over Toegepaste Kinesiologie waarin de volgende kernconclusie wordt gepresenteerd:

‘De Natural Standard heeft in samenwerking met het National Center for Complementary and Alternative Medicine en de medische faculteit van Harvard een onderzoek gepubliceerd waarin staat dat “toegepaste kinesiologie niet aangetoond heeft effectief te zijn voor het stellen van een diagnose of het behandelen van ziektes”.

Tot mijn stomme verbazing staat boven het artikel dat de neutraliteit van het artikel wordt betwist, de lezer wordt opgeroepen om naar de overlegpagina te gaan. Het Engelse wikipedia artikel is iets minder uitgesproken dan het Nederlandse, maar toch ook vrij duidelijk. Daar ontbreekt de waarschuwing over gebrek aan neutraliteit gelukkig wel. Tijd voor een bijdrage aan de discussiepagina zou ik zeggen!

Bekijk de uitstekende video van de Australische skeptici hieronder en trek je eigen conclusie:

Foto voorpagina: still uit besproken video

Wetenschap(pers) – het einde van de verwondering?

21 August 2011 by Maarten Koller 17 Comments

Volgers van de wetenschappelijke methode, zogenaamde ‘wetenschappers’, worden er weleens van ‘beschuldigd’ koud en kil te zijn. Dit zou komen omdat ze meestal precies willen weten hoe iets werkt en geen genoegen nemen met minder. Ze zouden daarmee de verwondering uit zaken halen. Zo kon men vroeger nog verwonderd zijn om donder en bliksem (de verklaring in bepaalde landen was toen dat een god die men Thor noemde met zijn hamer aan het slaan was, en dan krijg je een klap en vonken (zoals ook een smid dat doet wanneer hij op een aambeeld slaat)). Tegenwoordig weten we dat het simpel gaat om een plotselinge ontlading (bliksem) die de lucht zo snel verwarmt dat deze uitzet = trilling van de lucht = geluid = donder.

De onderstaande strip van XKCD geeft denk ik erg duidelijk de echte positie van wetenschappers weer.

Wetenschap(pers) - het einde van de verwondering? 4 — Klik voor een vergroting.

De verwondering gaat juist veel verder, tot ver voorbij het punt waar het de meeste mensen nog interesseert.