Kloptdatwel?

(Bij)Geloof

Eén op de vijf Belgen is bijgelovig

by 15 Comments

Eén op de vijf Belgen is bijgelovig 1
Eén op de vijf Belgen is bijgelovig (oivo.be)

Belgen worden steeds bijgeloviger. Eén op de vijf Belgen loopt het risico ‘om uitgebuit te worden door de markt van de esoterie’. Dit is een stijging van 6% ten opzichte van 2007. Deze conclusies worden getrokken in een studie van het ‘Onderzoeks- en Informatiecentrum voor de Verbruikersorganisaties’ (OIVO). Het OIVO is een organisatie die bij onze zuiderburen de belangen van consumenten beschermt. Onze zusterorganisatie SKEPP wijdde er een artikel aan.

OIVO is bezorgd dat mensen steeds makkelijker slachtoffer kunnen worden van misleidende praktijken en roept de overheid op tot meer toezicht en bescherming voor de consument.

De studie geeft een paar interessante inkijkjes.

Geloof in genezers neemt sterk toe

Het geloof in alternatieve genezers werd in een paar jaar ongeveer vier keer zo groot (van 6% in 2007 tot 22% in 2011). Ook geloof in astrologie en horoscopen steeg flink van 10% tot 15%, evenals in helderzienden (van 6% naar 12%). 15% heeft wel eens een helderziende geraadpleegd (een stijging van 8% ten opzichte van 2007). Handlezen bleef vrijwel constant op 10%.

Ouderen en mensen uit lage sociale klasse minder gevoelig voor bijgeloof

De studie toont een aantal opmerkelijke en soms onverwachte verschillen tussen bevolkingsgroepen. Een paar interessante voorbeelden:

  • Mensen uit lagere sociale klassen zijn overwegend minder bijgelovig (9%) dan gemiddeld. Maar helderzienden zijn wel weer meer dan gemiddeld in trek bij lagere sociale groepen (22%).
  • 65+ ers zijn niet erg bijgelovig (8%).
  • Op het arme platteland van Wallonië is 35% bijgelovig. Bijna de helft gelooft daar in de praktijken van genezers. Het Vlaamse platteland is echter overwegend skeptisch (6% gelovigen).
  • Jongeren hechten weinig waarde aan astrologie, vrouwen (22%) meer dan mannen (6%). Hetzelfde geldt voor handlezen (vrouwen 20%, mannen 4%).
Rijken betalen meer voor helderziend consult
Eén op de vijf Belgen is bijgelovig 2
Helderziende uit internet-advertentie (psychicfriend.co.uk)

Opmerkelijk is wel dat veel mensen voorzichtig zijn. Zo is bijna 90% het eens is met de stelling dat ‘helderzienden misbruik maken van de naïviteit van de mensen’. Toch betalen de mensen grif. Een helderziende rekent gemiddeld 30 euro per consult (maar mensen uit hogere sociale klassen dokken 46 euro), genezers vragen ongeveer 40 euro per consult.

Agressieve verkoopmethoden

De studie geeft een inkijkje in de verkooppraktijken van helderzienden en genezers. Een paar voorbeelden:

  • Mensen laten zich blijkbaar gemakkelijk verleiden via kleine advertenties, banners op internetpagina’s of briefjes in brievenbus met een aanbod voor een gratis eerste consult.
    Eén op de vijf Belgen is bijgelovig 3
    Advertentie van helderziende (wikipedia)

    Als die stap eenmaal is gezet onder het motto ‘baat het niet dan schaadt het niet’ dan wordt de cliënt gemakkelijk verleid tot een vervolgconsult. Vage, onbegrijpelijke en dreigende taal helpt daarbij: “[u moet] uit die rampzalige kring van negativiteit […] stappen en dat negatieve mediamieke milieu helemaal uitschakelen … met behulp van een volledige, vertrouwelijke astrologische studie”. Kassa!

  • Ook worden mensen het slachtoffer van misleiding. Een gratis telefonisch consult blijkt bijvoorbeeld meer dan één euro per minuut te kosten.
  • Er wordt veel gebruik gemaakt van de ‘voet tussen de deur’-verkoopmethode: ‘deze techniek bestaat erin een reactie van de consument te vragen op een eenvoudig verzoek, om daarna die consument te bestoken met vragen om een heel arsenaal aan esoterische diensten en producten te kopen’.
  • De techniek van het ‘geruststellen’ door valse claims wordt veel gebruikt, bijvoorbeeld door middel van een foto van een sympatiek uitziende oma die belooft ‘directe voorspellingen te leveren die al meer dan 100 maal gecontroleerd werden’.
  • Vaak worden onbegrijpelijke esoterische termen gebruikt zoals ‘een gemagnetiseerde foto’, ‘een gouden kaart’, ‘de grote persoonlijke geluksstudie’, ‘een ritueel van personificatie dat toelaat om alles te zien’ of ‘de kaart van de goddelijke weg die uw astrale ziel in staat stelt om uit de zwarte kring van de centaur te stappen’ 

 

Motieven voor bijgeloof

De studie verdiept zich ook in de motieven om te geloven. Wat betreft astrologie levert dat een interessante bevestiging op van het effect dat we eerder op Kloptdatwel beschreven, namelijk dat mensen heel makkelijk de indruk krijgen dat een voorspelling hen op het lijf geschreven is. De studie legt uit en geeft een voorbeeld:

Eén op de vijf Belgen is bijgelovig 4
Voorbeeld van een voorspelling die altijd klopt (esquire.com)

‘De consumenten hebben vertrouwen in astrologen en andere helderzienden omdat ze overtuigd zijn van de waarheidsgetrouwheid van de astrologie aangezien hun persoonlijke horoscoop veel voor hen betekent. En daar zit al de eerste fout: hun horoscoop is voor die consumenten veelbetekenend omdat hij door hen (volgens hen) en niet voor hen zin heeft. De consument die zijn horoscoop leest, gelooft –behoorlijk naïef maar wel net zoals honderden andere mensen– dat die horoscoop voor hem bestemd is’.

“U hebt er behoefte aan door de anderen geliefd en bewonderd te worden. Maar u kunt toch kritisch zijn wat uzelf betreft. Hoewel u enkele zwakke punten in uw karakter hebt, slaagt u er over het algemeen in om die te compenseren. Soms bent u extravert, beminnelijk en sociaal; andere keren bent u introvert, voorzichtig en gereserveerd”. De consument die zulke zinnen leest, zal ze zonder voorbehoud aanvaarden door ze in scène te zetten en te interpreteren in een context die hem een betekenis geeft’.

Ook voor andere vormen van bijgeloof geeft de studie verklaringen. Zo kan een genezer onjuiste verklaringen aandragen voor ziektes (‘er rust een vloek op u’) en de illusie geven dat genezing mogelijk is (‘dit amulet brengt genezing’).

Onderzoeksvragen van invloed op resultaat

De exacte formulering van de onderzoeksvraag blijkt zoals gebruikelijk in dit soort studies een groot effect te hebben op de antwoorden. Zo is 40% het eens met de stelling dat ‘helderzienden een gave hebben’ terwijl slechts 12% ‘gelooft in praktijken van helderzienden’. Dat betekent dat we de absolute resultaten voorzichtig moeten interpreteren. Niettemin toont de studie een overtuigende toename van bijgeloof.  In 2007 en 2011 werden immers dezelfde vragen gesteld.

Ik zou het goed vinden als de consumentenbond in Nederland ook zo’n studie zou doen!

 

Frans minidorp overspoeld door 2012-gelovigen

by 6 Comments

Frans minidorp overspoeld door 2012-gelovigen 5
Bugarach ligt niet ver van Perpignan (google maps)

Het Franse Bugarach zou volgens 2012-gelovigen dé plek zijn om 2012 (het zogenaamde einde der tijden) te overleven.

De Volkskrant schreef op 27-06:

Bewoners van een klein Zuid-Frans gehucht worden belaagd door een groeiende groep mensen die menen dat het dorpje als enige overblijft bij het vermeende einde der tijden in 2012. Het dorpje bevat nu vele nieuwkomers die geheel in het wit zijn gekleed. Ze geloven dat een nabijgelegen rots een basis is voor buitenaards leven.

Ook de New York Times wijdde onlangs een artikel aan Bugarach:

Some French and international Web sites devoted to the apocalypse claim that the mountain of Bugarach is a sacred place that will protect them from the end of the world. Some even believe that, on doomsday, they will be spirited away by a group of aliens who live under the mountain. The date in question is when a 5,125-year cycle in the Mayan calendar supposedly comes to a close.

http://www.youtube.com/watch?v=BUjsKbuEg8E

De Times laat ook een gelovige aan het woord:

“The apocalypse we believe in is the end of a certain world and the beginning of another, a new spiritual world,” Jean said, refusing to give his last name because of the increasing local controversy. “The year 2012 is the end of a cycle of suffering,” he said. Bugarach is “one of the major chakras of the earth, a place devoted to welcome the energies of tomorrow.”

Op het internet wordt wild gespeculeerd over het Franse bergdorpje:

Frans minidorp overspoeld door 2012-gelovigen 6
De berg bij Bugarach – er zou een basis van aliens onder zijn (Wikimedia Commons)

Several reports circulating on the Internet even suggested that former President François Mitterrand visited the peak by helicopter, that there was often a halo of cloud shaped like a spaceship around the summit and that planes never flew over the mountain because of supposed magnetic waves.

The Telegraph meldt dat burgemeester Jean-Pierre Delord aan de bel heeft getrokken over alle aandacht die zijn dorpje nu krijgt. De burgemeester zou zelfs gevraagd hebben of het leger bijstand wil verlenen wanneer rond 21 december 2012 het dorpje overspoeld zou worden door mogelijk duizenden eindtijd-gelovigen. Iets wat het kleine dorpje van rond de 200 inwoners natuurlijk niet aan zou kunnen.

Mr Delord said people had been coming to the village for the past 10 years or so in search of alien life following a post in an UFO review by a local man, who has since died. “He claimed he had seen aliens and heard the humming of their spacecraft under the mountain,” he said.

(…)

Recently, (…),  interest in the site had skyrocketed, said the mayor, with online UFO websites, many in the US, advising people to seek shelter in Bugarach as the countdown to Armageddon commences.

“Many come and pray on the mountainside. I’ve even seen one man doing some ritual totally nude up there,” said Mr Delord.

Sigrid Benard, who runs the Maison de la Nature guesthouse, said UFO tourists were taking over. “At first, my clientele was 72 per cent ramblers. Today, I have 68 per cent ‘esoteric visitors’,” he said.

Volgens een inwoonster kan je niet eens meer rustig een wandeling maken zonder over mediterende mensen te struikelen.

Foto voorkant: Burgemeester Delord met enkele gevonden objecten die de gelovigen achter hebben gelaten.
Dit stuk is geschreven door Maarten Koller en Gert Jan van ‘t Land. 

Het goddelijke vergiet

by 61 Comments

Op diverse plekken dook onlangs het bericht op dat een 34-jarige Oostenrijker op zijn rijbewijs op de foto staat met een vergiet op zijn hoofd, om, zoals hij zelf zegt, zijn geloof in het Pastafarianisme te kunnen belijden. De politie heeft inmiddels een persbericht de wereld in gebracht in een poging nog gezicht te redden, maar dat gaat inmiddels wel wat lastig worden. Een kleine reconstructie.

Op een dag krijgt Weense atheïst Niko Alm een brochure in de bus over de do’s en don’ts van een nieuw rijbewijs. Een van de punten op de lijst is dat alle hoofddeksels verboden zijn, tenzij ze onderdeel uitmaken van iemands geloof. Alm besluit om dit uit te testen en als aanhanger van the Church of The Flying Spaghetti Monster op de foto te gaan met een vergiet op zijn hoofd. Na een aantal malen heen en weer getouwtrek en zelfs een tripje naar de dokter om te bewijzen dat hij niet gek is, krijgt Alm zijn zin en mag hij zijn rijbewijs ophalen.

Het goddelijke vergiet 7
Het rijbewijs in kwestie – copyright @ Niko Alm (www.alm.at)

Hoe grappig ook, er zit een duidelijk statement achter deze actie. Alm voert al langere tijd actie tegen de privileges die de kerk en religie krijgen. Hij is van mening dat het krom is dat er andere regels gelden voor religieuze mensen als niet-religieuze mensen als het gaat om foto’s. En tja, daar heeft hij natuurlijk wel een punt en met zijn absurde ‘religieuze uiting’ maakt hij dat wel in één keer pijnlijk zichtbaar.

Overigens is Alm nog niet klaar met zijn actie. Hij heeft een prijsvraag uitgeschreven voor de portretfoto met de meest creatieve religieuze hoofdbedekking. De hoofdprijs is een trip naar Cuba, dus wie zich verveelt tijdens deze druilerige zomerdagen heeft nog wat te doen…

Foto voorzijde: wikipedia

Docu ‘Madman or Something Worse’ vandaag uit

by 23 Comments

Docu 'Madman or Something Worse' vandaag uit 8
Screenshot uit de docu madman or something worse

Vandaag komt de documentaire ‘Jesus, madman or something worse’ uit. Het gaat om een internet-release via youtube. Op het moment dat ik dit schrijf heb ik alleen de website van de documentaire – nog niet de film zelf. Zodra die beschikbaar is, plaats ik hieronder het youtube scherm.

Volgens de website van de documentaire gaat het om een pittige aanval op Jezus:

‘Jesus of Nazareth was an awful moral philosopher. He compares badly to such modern greats such as Mill, Rawls or Ross and also to historical thinkers such as Aristotle, Diogenes or Plato. His moral contributions are not original, and his original contributions are not moral’.

Laten we eens kijken of de film een bijdrage levert aan een skeptische beschouwing van de bijdrage van de bijbelfiguur Jezus als moraalfilosoof of dat het neerkomt op churchbashing. Of nog iets anders. Ik ben benieuwd.

Aanvulling 26/6. Inmiddels is de film in twee delen geplaatst. Zie de schermen hieronder. Ik heb ze nog niet bekeken. Ik ben wel benieuwd, we komen er op terug.

Foto voorpagina – screenshot uit de docu. Dit bericht is geschreven door Maarten Koller en Gert Jan van ‘t Land

The Golden Crocoduck Awards 2011

by 14 Comments

Laatst berichtte ik al over journalist Peter Hadfield, die onder het pseudoniem Potholer54 op YouTube regelmatig de creationisten verbaal er van langs geeft. Het blijk dat hij daarnaast ook jaarlijks de Golden Crocoduck Award uitgeeft aan diegene die dat jaar het negende The Golden Crocoduck Awards 2011 9gebod het meest heeft gebroken (lees: de grootste leugen heeft verteld) om het creationisme aan de man te brengen. Maar wat is een crocoduck?

Oorspronkelijk was de crocoduck een creatie van Chih-Yuan Chen. In het boek van de Taiwanese schrijver wordt krokodil Guji Guji in een familie eenden grootgebracht, uiteraard met alle complicaties van dien. Dit heeft echter weinig te maken met het concept waarmee de creationisten aan de haal zijn gegaan.

In een debat in 2007 op ABC’s Nightline presenteerden Kirk Cameron en Ray Comfort hét bewijs waarom de evolutietheorie niet waar is: de crocoduck. Hun redenatie was als volgt: als organismen door evolutie van de ene soort in de andere overgaan, waarom is er geen overgang van een reptiel naar een vogel? Het vogelbekdier was precies zoals God hem gemaakt had, maar het feit dat er geen crocoduck was, dat was wel vrij verdacht. Het moge duidelijk zijn dat deze kritiek in wetenschappelijke kringen met gehoon ontvangen werd. Helaas voor de creationisten werd overigens in 2009 bekend dat er grote vogels hebben bestaan met tanden die behoorlijk wat weg hebben van de crocoduck, de pelagornithidenfamilie. Vrij snel daarna werd het redelijk stil bij Cameron en Comfort over hun grote ‘bewijs’.

The Golden Crocoduck Awards 2011 10

Juist door de absurditeit van de crocoduck bleef het idee echter hangen. Het concept werd omarmd als het voorbeeld van ‘when the creationists fail to get the point’. Geen betere naam dus voor een prijs die in het leven is geroepen voor het liegebeest van het jaar die het niet zo nauw neemt met de waarheid om de ideeën van het creationisme te promoten. De Crocoduck Awards bestaan sinds 2008 en worden jaarlijks uitgereikt.

Voor dit jaar zijn de kandidaten al bekend, maar wie interesse heeft mag zelf nog extra nominaties indienen. Wees er wel snel bij, want de bekendmaking vindt plaats in september.