Kloptdatwel?

Skepticisme

Korte Skeptische terugblik van 2025

by Leave a Comment

Het einde van het jaar is vaak het moment om te reflecteren en op dit platform uiteraard over skeptische zaken. Net zoals vorig jaar blik ik weer kort terug op activiteiten, artikelen, podcasts, boeken etc. Ik ben ook benieuwd naar jullie skeptische terugblikken bijvoorbeeld bijgebleven kloptdatwel of Skepter artikelen of gelezen boeken, benoem ze in de comments. 

Mijn korte terugblik van 2025:

Korte Skeptische terugblik van 2025 1
Skeptics in the pub

Activiteit: 2025 is een wat rustig jaartje geworden qua activiteiten. Natuurlijk kwam ik wat bijzondere claims tegen in dierentuinen die traditionele ideetjes promoten over de niet onderzochte geneeskrachtige eigenschappen van bepaalde planten. In Ouwehands dierenpark kwam ik echter ook informatieborden tegen met de negatieve aspecten van de onbewezen ideetjes, zoals het mogelijk uitsterven van soorten. Het Teylers museum had een astrologe ingehuurd om praatjes te houden over de ruimte, erg gek werd het gelukkig niet zoals hier te lezen is.

Het Skepsis congres stelde vraagtekens bij het herinneren over hoe goed het verleden was. En er was een online ‘Skeptics in the Pub’ global editie. Hierin kon je vanuit huis langs vele skeptische organisaties gaan en het was leuk dit eens mee te maken. De activiteit die bij mij het meest is bijgebleven is het onderzoek dat ik heb uitgevoerd naar de voorspellende beweringen van een astroloog. De bevindingen zal ik in het nieuwe jaar delen. 

Het Skepter artikel dat mij het meest is bijgebleven afgelopen jaar is een rubriek. Namelijk de Rare Apparaten Museum. De korte advertenties gecontrasteerd met de werkelijkheid geeft een interessant beeld van de inventiviteit van de “uitvinders”. De apparaten zijn ook te bekijken op de Skepsis website. 

Mijn eigen favoriete artikel van afgelopen jaar waar ik aan gewerkt heb is Plato voor Skeptici. Het geeft weer eens aan dat oude bronnen inspiratie kunnen bieden voor problemen van vandaag de dag. En over het samengaan van skeptisch denken en filosofie. 

Podcast: Van de Skepsis podcast een duo podcast die op elkaar aansluiten en het fenomeen NIP aanstipt 27 & 29 . Het verweer van NIP voorzitter aangaande pseudowetenschappelijke zaken komt erg zwakjes over. 

Als boek kan ik het gratis werk van William M. Briggs aanraden: “So, You Think You’re Psychic?”. Het biedt een overzicht van experimenten aangaande het paranormale en richt zich vooral op wat er tijdens de experimenten mis kan gaan. Zo kan je het boek gebruiken om eigen skeptische experimenten op te zetten over bijvoorbeeld telepathie, helderziendheid en precognitie. Het meest verassende? Dat ondanks zijn statistische achtergrond hij aangeeft dat als er echt sommige paranormale krachten zouden bestaan er geen statistische analyse voor nodig zou zijn om ze te ontdekken. Het gegeven dat de analyses nodig zijn geeft al een sterke indicatie dat de vermeende krachten niet bestaan.

Korte Skeptische terugblik van 2025 2
Secrets of the occult hoorcollege

Een serie hoorcolleges is het laatste waarop ik terugblik. Richard B. Spence neemt je in zijn reeks “Secrets of the Occult”, uitgegeven door The Great Courses, mee door alle verborgen zaken die te vinden zouden zijn, of niet, daar is het immers het occulte voor. Zo kom je meer te weten over aspecten zo uiteenlopend als weerwolven tot het satanisme en “The Wonderful Wizard of Oz”. De verschillende colleges worden niet altijd chronologisch behandeld, bijvoorbeeld dat je eerder over het occulte van het nazisme komt te weten dan de occulte verenigingen die daar vooraf aan gingen, en de vragen in de begeleidende tekst zijn soms wel erg eenvoudig. Toch is het een goede introductie voor een kijk in het geloof rondom het ‘verborgene’. 

 

Plato voor Skeptici

by Leave a Comment

Hebben teksten van ongeveer 2500 jaar geleden nog relevantie voor de moderne skepticus? In dit stukje over de filosoof Plato en zijn oeuvre betoog ik van wel. Ik sta kort stil bij wat onderwerpen en werken van Plato die in mijn ogen nog relevant zijn voor de moderne onderzoeker van pseudowetenschappelijke – en paranormale beweringen.

Om te beginnen neem ik een duidelijk skeptisch onderwerp wat tamelijk concreet is in tegenstelling tot het abstracte karakter van filosofie. Wie zich namelijk bezighoudt met Atlantis kan niet om Plato’s werken van de Kritias en Timiaos heen. Deze werken zijn namelijk de bron voor de mythe van Atlantis (Marcel Hulspas en Rob van Gent, Skepter 2.1, maart 1989, p. 33-37). Voor wie meer over Atlantis wilt weten, dit jaar is er een aardig boekje over Atlantis en Plato’s rol daarin uitgekomen van Klaas Vansteenhuyse in de boekenreeks van Skepp.

 

Plato voor Skeptici 3
Skepter 2.1, 1989.

 

Het volgende onderwerp gaat over de onsterfelijkheid van de ziel, en reïncarnatie is ook een onderwerp bij Plato. In de Phaedo wordt er een onderzoeksgesprek gehouden over de al dan niet onsterfelijkheid van de menselijke ziel. De plaats waar het gesprek plaatsvindt: in Socrates’ cel waar hij verblijft tot op het einde van de dag dat zijn doodvonnis volstrokken zal worden. Dualisme, het idee dat lichaam en ziel van elkaar gescheiden zijn, waar vooral René Descartes bekend omstaat, komen we dus al tegen in Plato en dat maakt het een mooi vertrekpunt voor wie dieper op deze onderwerpen in wilt gaan (Plato, 1987, p. 277).  [Read more…] about Plato voor Skeptici

Chiropractor Sidney Rubinstein sleept de Meester Kackadorisprijs binnen voor de Vrije Universteit

by 5 Comments

Op het jaarlijkse symposium van de Vereniging tegen de Kwakzalverij wordt ook hun schertsprijs uitgereikt, genoemd naar een kwakzalver in een 16de-eeuws toneelstuk. De prijs is niet voor de ergste kwakzalver van het jaar, maar voor ‘die instelling, persoon of onderneming die afgelopen jaar het meest heeft bijgedragen aan de verspreiding in daad, woord of geschrift van de kwakzalverij in Nederland.’ Meestal wordt één of twee dagen voor de uitreiking bekend gemaakt wie de ‘gelukkige’is. Dit jaar gaat de onderscheiding naar het College van Bestuur van de Vrije Universiteit Amsterdam omdat ze een bijzondere leerstoel hebben ingesteld voor de chiropractor Sidney Rubinstein.

Chiropractor Sidney Rubinstein sleept de Meester Kackadorisprijs binnen voor de Vrije Universteit 4

Chiropractie (eigenlijk ‘chiropraxie’ volgens het Groene Boekje) is een van bekendste alternatieve behandelwijzen, kwakzalverij dus. De onstaansgeschiedenis van deze bizarre methode kun je lezen in het artikel dat Dirk Koppenaal schreef in Skepter: Chiropraxie – Een wervelende show (Skepter 25.2, 2012). Recenter spraken ook een aantal leden van een werkgroep van Skepsis met Sidney Rubinstein en deden van dat gesprek verslag in hetzelfde tijdschrift: Chiropraxie en wetenschap, het blijft lastig (Skepter 32.4, 2019):

Rubinstein en De Zoete hebben ons niet kunnen overtuigen van een nieuw, op wetenschap gebaseerd, fundament onder de chiropraxie. Integendeel, het werd ons steeds duidelijker dat chiropractors onderzoek vooral gebruiken als legitimatie voor de eigen behandelpraktijk in plaats van te kijken naar wat voor de patiënt het beste is. […] Voor ons is het duidelijk: het is niet voor niets dat chiropraxie een alternatieve behandeling is.

Het CvB van de VU is niet zo dapper of sportief om de prijs morgen in persoon in ontvangst te nemen en laat zo ook de kans voorbij gaan om ter plekke een weerwoord te geven.
In de poll op deze website was de VU slechts tweede keus. De voorkeur van de stemmers in de poll was een andere genomineerde, het Ministerie van Defensie, dat nu al voor de derde keer een nominatie niet weet te verzilveren.

Hoe komt de maan aan zijn licht? Klein skeptisch onderzoek

by 2 Comments

Vorige keer deelde ik mijn metingen over de temperatuurveranderende effecten van het maanlicht. Dit keer staat de vraag wat het maanlicht eigenlijk is centraal. 

Sommige mensen menen dat de maan een projectie is of dat het zijn eigen licht opwekt. De alledaagse opvatting is dat de maan licht weerkaatst van de zon, ook het zonlicht dat door de aarde wordt gereflecteerd. Dit heb ik geprobeerd uit te zoeken.

Hoe komt de maan aan zijn licht? Klein skeptisch onderzoek 5
Meme over maan als eigen lichtbron

Ten eerste het fenomeen dat in de meme wordt getoond. De maan als schijnbaar lichtpunt. Dit is te verklaren door de camera’s stellingen waardoor de maan overbelicht op de foto wordt vastgelegd. Als je dit aanpast verdwijnt het fenomeen.

 

Hoe komt de maan aan zijn licht? Klein skeptisch onderzoek 6
Maan 18 september 2024, aangepaste instellingen veranderen de belichting van de maan

Belichting en schaduw door de zon

Een eerste methode is bruikbaar als je de maan overdag ziet. Houd een bal op armlengte in de zon en observeer hoe het zonlicht op de bal valt. Vergelijk dit met de maan.

Hoe komt de maan aan zijn licht? Klein skeptisch onderzoek 7
Vergelijking zonlicht op bal en verlichting van de maan overdag

Zoals hierboven te zien is lijkt de lichtval van de zon op de bal overeen te komen met de verlichting van de maan. Een eerste aanwijzing dat de maan verlicht wordt door de zon.

Schaduwen op de maan

Een tweede observatie zijn de schaduwen op de maan. Als de maan zijn eigen licht was zou je de schaduwen niet zien omdat die door het licht verdwijnen. Deze observatie komt dus ook overeen dat de maan ergens anders zijn licht vandaan krijgt. Het beste moment om de schaduwen te zien is tijdens de halve maan. Deze observatie kan met een verrekijker bevestigd worden.

Spectrometer

Een andere methode is het gebruik van een spectrometer. Dit apparaat geeft de golflengten van het licht weer. Als het licht van de maan door de zon komt dan verwacht je een overlap tussen de golflengten. Mijn observaties bevestigen dit. Echter is het de vraag of mijn spectrometer nauwkeurig genoeg is om verschillen weer te geven. Aan de andere kant komen mijn observaties overeen met wat andere amateur astronomen gevonden hebben. Dus hoewel er over dit resultaat twijfels bestaan liggen ze wel in lijn der verwachtingen.

 

Hoe komt de maan aan zijn licht? Klein skeptisch onderzoek 8
Spectrometer boven van zonlicht onder van maanlicht

Maanfasen, maans- en zonsverduisteringen

Ook komt de hypothese van de maan die zonlicht weerkaatst overeen met onze kennis van de astronomie qua plaats en positie van de zon en de maan. Dit is te controleren via Stellarium wiens posities van de hemellichamen je kan controleren met je eigen waarnemingen.

Een eerste observatie is dat de maanfasen overeenkomen met de positie ten opzichte van de aarde en de zon. Oftewel de verlichte zijden van de maan komen overeen met wat je verwacht aan de hand van de positie van de zon.

Daarnaast kunnen we met behulp van maansverduisteringen zien dat als het licht van de zon geblokkeerd wordt door de aarde de maan precies het licht mist dat geblokkeerd zou worden. En anders schijnt de maan bij een volledige verduistering door reflectie van het weerkaatste zonlicht door de aarde.

Hoe komt de maan aan zijn licht? Klein skeptisch onderzoek 9
Gedeeltelijke maansverduistering 14 maart

Bij een zonsverduistering zien we dat de maan donker is als het voor de zon komt. Dus lijkt het geen eigen licht te hebben.

 

Zonsverduistering 12 maart
Gedeeltelijke zonsverduistering 12 maart

Deze observaties bij elkaar genomen geven wat mij betreft genoeg vertrouwen om te concluderen dat de maan geen eigen licht is maar het licht reflecteert van andere lichtbronnen, hoofdzakelijk de zon. 

TFE gebaseerd op ongeldige logica?(2)

by 8 Comments

TFE gebaseerd op ongeldige logica?(2) 10In mijn vorige post in deze reeks over logica hebben we gezien dat tegenstanders van de TFE het experiment opvatten als een foutieve deductieve redenering, namelijk affirmatie van de consequent. De proponenten van de TFE verweren zich door te stellen dat het een inductief argument is, namelijk hypothese testen. Gegeven dat er voorafgaand aan TFE voorspellingen waren opgesteld op basis van de hypotheses van een platte dan wel bolvormige aarde gaf ik het voordeel aan de uitleg van de proponenten. 

Maar de proponenten van TFE melden nog wat anders. Volgens de bolvormige aarde aanhangers zou het experiment namelijk wel een platte aarde kunnen falsificeren. Ze maken dan een modus tollens redenering die wij in de eerste post van deze reeks tegen zijn gekomen. De vorm van de redenering ziet er als volgt uit:

Premisse 1: Als p dan q

Premisse 2: Niet-q

Conclusie :  Dus niet-p

Ingevuld voor de platte aarde positie in de TFE wordt de redenering als volgt:

Als de aarde plat is dan zou de zon in Antarctica ondergaan in de zomer bij union glacier.

De zon gaat in Antarctica niet onder in de zomer bij union glacier.

Dus is de aarde niet plat. 

Het inconsistente is dat de redenering voor bolvormige aarde een hypothese test zou zijn maar voor de platte aarde een modus tollens. Terwijl in beide gevallen ze als hypotheses werden gepresenteerd en er voorspellingen op basis van de hypothesen werden gemaakt. 

Ik heb het idee dat deze gedachte van de bolvormige aarde deelnemers uit de wetenschapsfilosofie van Karl Popper gehaald is, vandaar ook de term falsificatie. Wat er dan vergeten wordt is dat er ook veel commentaar is op Karl Popper zijn voorstelling van falsificatie in de wetenschap. Bijvoorbeeld dat het experiment zelf fout kan zijn en op basis daarvan een vertekend resultaat geeft waardoor het onredelijk is om gelijk alle voorgaande bewijzen voor een theorie te negeren. Voor wie geïnteresseerd is in andere problemen met de wetenschapsfilosofie van Karl Popper raad ik het hoorcollege van Herman Philipse aan. 

Dit in achtnemend kom ik tot de conclusie dat als je de redeneringen van TFE consistent wilt houden je het experiment vanuit de platte aarde kant ook als een hypothese test moet behandelen. De vorm van de redenering is dan als volgt:

De hypothese van een platte aarde voorspelt dat de zon ondergaat in Antarctica in de zomer bij Union Glacier.

De zon gaat niet onder in Antartica in de zomer bij Union Glacier. 

Dus hebben wij bewijs tegen de hypothese van de platte aarde gevonden. 

Zo bekeken is de naam TFE misleidend omdat het experiment minder finaal is dan de organisator gehoopt had. 

Literatuur:
Herrick, Paul. Introduction to Logic. Oxford University Press. 2013.

De Jong, W. R. Argumentatie en formele structuur, basisboek logica. Uitgeverij Boom, Amsterdam. 2005.

Philipse, Herman. De wetenschapsfilosofie van Karl Popper College 4 uit Betrouwbare kennis, een hoorcollege over wetenschapsfilosofie in historisch perspectief. Home Academy. 2010.