Kloptdatwel?

Gezondheid

Verboden middel in hooikoortsonderzoek van Erik Baars, kan dat zomaar?

by 14 Comments

Cees Renckens schrijft columns voor Kloptdatwel. Van 1988 tot 2011 was hij voorzitter van de Vereniging tegen de Kwakzalverij. Foto: Klaas Jaarsma
Cees Renckens schrijft columns voor Kloptdatwel. Van 1988 tot 2011 was hij voorzitter van de Vereniging tegen de Kwakzalverij. Foto: Klaas Jaarsma

Erik Baars is een basisarts, die zo ongeveer sinds zijn afstuderen als vrijgestelde werkzaam is in de antroposofische medische wereld, niet als behandelaar maar vooral als onderzoeker. Hij geniet thans een aanstelling als ‘lector’ aan de HBO-hogeschool te Leiden en aan het Louis Bolk Instituut (LBI) te Wageningen. De ijverige Baars slaagde er in de afgelopen twintig jaar in om verschillende hoogleraren aan zich te binden, een aardige prestatie ook al zat er geen medicus bij.

In de Wageningse universiteit vond hij een medestander in de persoon van Huub Savelkoul, hoogleraar (Celbiologie en immunologie). Samen met hem zou hij o.a. in vitro experimenten uitvoeren naar het effect van Citrus/Cydonia mengsels (citroenzuur en kweepeer) op het immuunsysteem. De samenwerking met Savelkoul leidde zelfs tot een proefschrift in 2011, getiteld Evidence-based curative health promotion: A systems biology-orientated treatment of seasonal allergic rhinitis with Citrus/Cydonia comp. Het proefschrift richtte zich op een aantal ‘conceptuele, methodologische en empirische aspecten van het verder ontwikkelen van professionele preventieve en curatieve gezondheidsbevordering’. De promotie was er een in de landbouwwetenschappen en niet in de geneeskunde. In de dissertatie wordt o.m. een kleine pilotstudie gepresenteerd naar het effect van citroenzuur/kweepeer injecties op hooikoorts bij slechts 13 patiënten. Dat onderzoek leverde volgens de auteurs bemoedigende resultaten op, maar moest herhaald worden op een groter aantal patiënten.

dr. Erik Baars
dr. Erik Baars

Ik werd recent geattendeerd op advertenties waarin Baars inderdaad vrijwilligers oproept om mee te doen aan een dubbelblind onderzoek naar de werkzaamheid van dit middel. Het onderzoek blijkt al in het hooikoortsseizoen 2014 van start te zijn gegaan en hij wil dat in 2015 herhalen totdat er 126 patiënten zijn geïncludeerd. Maar mag dat zo maar allemaal? Immers alle niet homeopathische antroposofische geneesmiddelen (zoals Iscador) zijn sinds 2009 van de Nederlandse markt geweerd. Dit was het resultaat van een lange juridische procedure tussen VWS/IGZ, en fabrikanten van antroposofica. Het Europees Hof en De Hoge Raad oordeelden dat deze middelen op de normale wijze hun werking en veiligheid moeten bewijzen, of anders van de markt mogen worden gehaald.
Deze middelen mogen dus niet worden geïmporteerd in Nederland. Het gebeurt dat vanuit Duitsland antroposofica over de grens worden meegenomen (door particulieren), of dat deze contrabande daar vandaan per post wordt toegezonden aan klanten in Nederland. Sinds het wegvallen van de binnengrenzen binnen de EU is het feitelijk onmogelijk om dit na te gaan of hier tegen op te treden.

Enig zoeken op de website van de Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek leerde ons dat Baars’ onderzoek begin 2014 werd goedgekeurd door de Brabantse medisch-ethische commissie, zetelend in Tilburg. Ik vroeg mij af of onderzoek met een bij wet verboden middel gewoon door een METC uit Braboland goedgekeurd kan/mag worden. Ik deed navraag bij enkele vooraanstaande farmacologen en het antwoord luidt, dat dit is toegestaan. In het kader van onderzoek mag namelijk erg veel, inclusief het injecteren van vrijwel alles, zolang de veiligheid van de proefpersonen gegarandeerd is.
Toch, aldus mijn zegslieden, kan worden betwijfeld of de METC-Brabant juist heeft geoordeeld. De commissie moet namelijk ook beoordelen of de risico’s en belasting opwegen tegen de kans op wetenschappelijke opbrengsten. Vanuit de reguliere optiek kan dit onderzoek misschien wel opleveren dat het plantenextract allergie succesvol behandelt, maar dan geloven we het natuurlijk niet omdat we ons geen mechanisme kunnen voorstellen. Als het niet werkt bevestigt dat slechts wat we al wisten. Dus er zijn geen wetenschappelijke opbrengsten mogelijk en daarmee valt de benefit-risk afweging altijd negatief uit en moet een METC afwijzen.
De belasting voor de patiënten is ook niet nihil: zes weken lang twee onderhuidse injecties met het middel of met een placebo-injectie met 0,9% NaCl. Een andere overweging zou kunnen zijn dat het hier wel om een potentieel werkzame stof gaat – het spul is niet homeopathisch verdund – en dat dat dan behoorlijk getest moet worden. Dan zou ik willen weten of het onderzoek dan onder Good Clinical Practice (een vak apart!) in een behoorlijke omgeving verloopt zodat de proefpersonen adequaat beschermd zijn en de data betrouwbaar. Zelfs dat negatief kunnen uitvallen. Maar dat is voor mij op dit moment niet te beoordelen.

BREKEND: “Health Hunk houdt lezing over aderlaten bij Studium Generale TU Delft”

by 13 Comments

De Health Hunk
De Health Hunk

Health Hunk Paul Kramer, voormalig makelaar, nu zelfverklaard gezondheidsexpert, wurmt zichzelf naar binnen in de academische wereld. Naar eigen zeggen heeft hij een uitnodiging van directeur Coen Vermeeren binnen om bij Studium Generale te komen spreken over het onderwerp “De verloren kunst van het aderlaten: tijd voor een herwaardering”. Gaat de Delftse universiteit zich na de lezing van twee homeopaten en truther Richard Gage opnieuw blameren? We vroegen het Paul Kramer zelf.

Je bent dus uitgenodigd om een lezing over aderlaten te komen geven. Wat is je boodschap?

We zijn zo stom bezig in de gezondheidszorg. Terwijl de kosten de pan uit rijzen gaan we op zoek naar allerhande nieuwe, alternatieve behandelwijzen. We vergeten dat onze voorouders al een zeer probaat middel tegen vele kwalen hadden: aderlaten. Meer dan 2.000 jaar heeft aderlaten allerhande aandoeningen, van schurft tot oedeem, van wratten tot zwangerschapsvergiftiging, als sneeuw voor de zon laten verdwijnen. Bij iedereen, van de simpelste boer tot de machtigste vorsten.

Dat is zeker een grapje.

Een grapje? Ik zie er de humor niet van in. Integendeel, ik ben bloedserieus. Jij komt eerst slijmen om een interview, en dan ga je een beetje je gal lopen spuwen?

Sorry, Paul. Maar aderlaten is toch verlaten omdat het niet werkte?

Detail van "De kopster", schilderij van een aderlating door Quiringh van Brekelenkam, ca. 1660 (Mauritshuis, Den Haag)
Detail van “De kopster”, schilderij van een aderlating door Quiringh van Brekelenkam, ca. 1660 (Mauritshuis, Den Haag)

Welnee. Aderlaten was eeuwenlang een buitengewoon effectieve, goedkope en minimaal-invasieve behandeling. Patiënten waren er ook erg positief over. Marie-Antoinette, koningin van Frankrijk, had er zeer veel baat bij. Het hielp haar van haar krampen af en zorgde ervoor dat ze opnieuw zwanger kon worden. Haar moeder, de keizerin van Oostenrijk, was ook enthousiast over aderlaten. Dat zijn toch niet de minsten. Een prikje hier, een prikje daar, een paar napjes bloed, en een week later ben je van je griep of verkoudheid af! Ik vind dat studenten aan de TU Delft dat moeten weten.

Oud-President George Washington van de Verenigde Staten is overleden na een aderlating…

Ná een aderlating, ja. Dat is niet hetzelfde als dóór een aderlating. Je maakt je schuldig aan “post hoc, ergo propter hoc”, een klassieke drogreden. Aderlaten is veilig, goedkoop en effectief. In 2.000 jaar heeft er niemand geklaagd, behalve dan die charlatan Hahnemann, met wiens ellende we nu zitten opgescheept.

Er is nogal wat commotie ontstaan nadat bekend werd dat je een lezing over de kunst van het aderlaten ging geven. Begrijp je die ophef?

Om eerlijk te zijn: nee. Coen Vermeeren heeft voor Studium Generale twee watergenezers, een orthomoleculaire pillendraaier, mensen die in energiemeridianen geloven, een zelfstandig energetisch onderzoeker en adviseur en iemand die ons angst voor straling aanpraat uitgenodigd. Nu nodigt hij eindelijk eens een normáál iemand uit die wat over gezondheid kan vertellen, en dan ontstaat er zo’n heisa! En dat terwijl ik mede kom spreken namens een zeer respectabele beroepsorganisatie, de Vereniging Artsen-Aderlatings Geneeskundigen (VAAG), waarvan ik de voorzitter ben en mijn vrouw Antje de penningmeester. Goed, ik geef toe dat het begrip ‘aderlaten’ in een kwade reuk staat. En het is ook maar één van de vele effectieve behandelingen die artsen van de VAAG verrichten. Ze doen ook aan blaartrekken, cauteriseren, purgeren, noem maar op. Eigenlijk bedrijven ze allemaal Classical European Medicine. Noem ze voortaan maar CEM-artsen.

Straks ga je de Delftse ingenieurs in spe nog vertellen dat de aarde plat is…

Maar dat is ook zo! Natuurlijk had de aarde wel oorspronkelijk een bolvorm, maar ze is de laatste 2.000 jaar aanzienlijk afgeplat. Dat zit zo: de zon wordt al eeuwen geplaagd door grote implosies. Die zuigen de aarde dichter haar kant op. Tegelijkertijd wordt er een tegenkracht opgeroepen door de buitenaardse vissen die rondom Jupiter zweven en waarnaar in het kader van de Nationale Wetenschapsagenda onderzoek gedaan zal worden. De circulaire, linksom trillende beweging van deze dieren zorgt voor een tractie met een kracht van 1,49 x π45 newton. Toevallig heft dit precies de suctie op die door de zonne-implosies wordt veroorzaakt en een kracht van 2,48 x e51 newton heeft. Het gaat allemaal heel langzaam, maar door de vloeibare aardkorst is de aarde heel elastisch. Zij wordt dus eigenlijk door de krachten van twee kanten opgerekt als een elastiekje. Een platte aarde is het logische gevolg van deze ontwikkeling. En ja, dat heeft gevolgen voor onze gezondheid, die trouwens prima met aderlaten te ondervangen zijn. Dat zal ik de studenten voorhouden.

De platte aarde volgens Paul Kramer.
De platte aarde volgens Paul Kramer.

Dap Hartmann van de TU Delft zal blij zijn met die theorie over een platte aarde, gecombineerd met kwakzalverij…

Hij is welkom voor een tegengeluid. Om met Coen Vermeeren te spreken: “Als een professional met goede argumenten een duidelijk punt kan maken, mag er best naar hem geluisterd worden. Je hoeft het er niet mee eens te zijn, maar iedere academicus die zichzelf serieus neemt, moet openstaan voor verschillende geluiden en theorieën.” Ik wil dus best naar de malle complottheorieën van Hartmann luisteren. Als het zo evident is dat ik onzin uitkraam, moet hij dat toch makkelijk kunnen uitleggen?

Disclaimer: uiteraard gaat Paul Kramer niet echt een lezing bij Studium Generale in Delft geven. Zoals bij alle avonturen van de Health Hunk is ook dit weer gewoon een geval van satire. Satire met een serieuze ondertoon, dat wel. Want waarom homeopaten uitnodigen, maar geen fans van aderlatingen? Carl Sagan schreef dat de kern van de wetenschap een essentieel evenwicht is tussen twee schijnbaar tegenstrijdige geesteshoudingen: een openstaan voor nieuwe ideeën, hoe bizar of contra-intuïtief ook, en het meedogenloos sceptisch onderzoeken van alle ideeën, oude en nieuwe. Zo worden volgens hem diepe waarheden gezift uit diepe onzin. Coen Vermeeren lijkt als directeur van Studium Generale de eerste geesteshouding te bezitten, maar de tweede compleet te negeren.

RTE Prime Time over MMS en autisme

by 15 Comments

Over drie weken vindt in Noordwijkerhout het congres ‘Spirit of Health‘ plaats, waar onder andere Jim Humble zijn opwachting zal maken. Humble is de bedenker van MMS, Master Mineral Solution, een goedje dat zo’n beetje overal goed voor zou zijn, maar dat in werkelijkheid behoorlijk gevaarlijk kan zijn. Op Kloptdatwel hebben we al vaker over deze gevaarlijk vorm van kwakzalverij geschreven. Op de Ierse televisie was er dinsdag jl. een interessante rapportage over de sekte van Humble, waarin de nadruk ligt op de claims van zijn ‘Genesis II Church’ dat je met MMS autisme zou kunnen behandelen.

In het programma Prime Time van de RTE komen naast Humble ook ‘dr.’ Andreas Kalcker en Kerri Rivera aan bod. Vooral die twee verkondigen dat autisme met het gevaarlijke chloordioxide te behandelen zou zijn. Kalcker staat op de agenda van het aankomende congres om specifiek hierover te spreken. Aan het eind van het programma zit een interessant interview via Skype met Rivera.

https://www.youtube.com/watch?v=n5kxi5Dz_MY

Eerdere artikelen op Kloptdatwel over MMS:

De verkoop van kaartjes voor het congres in Nederland lijkt overigens niet erg op te schieten. De teller op de website geeft nog hetzelfde aantal beschikbare tickets aan als begin februari.

Geen belastinggeld voor orthomoleculaire supplementen

by 4 Comments

De gemeente Apeldoorn wees een aanvraag om bijzondere bijstand voor de kosten van orthomoleculaire voedingssupplementen af. Bij de rechter blijft dit besluit uiteindelijk in stand. De aanvraagster had zich beroepen op een advies van haar natuurarts, maar dat mag haar niet baten. De noodzaak om de voedingssupplementen te gebruiken is niet in objectief medische zin aangetoond, aldus de Centrale Raad van Beroep.

Supplementen: meestal onnodig, maar altijd lucratief. (Foto: Ragesoss, CC-licentie)
Supplementen: meestal onnodig, maar altijd lucratief. (Foto: Ragesoss, CC-licentie)

De Wet werk en bijstand – thans Participatiewet geheten – kent een aantal bepalingen over bijzondere bijstand. Deze vorm van bijstand is bedoeld voor noodzakelijke kosten die niet uit bijvoorbeeld de gewone bijstand, andere toeslagen of eigen vermogen kunnen worden betaald. In deze zaak ging het om een vrouw die sinds 1990 een gewone bijstandsuitkering ontving en in 2007 een beroep deed op de bijzondere bijstand voor consulten bij haar orthomoleculair arts en voor door hem voorgeschreven vitaminepreparaten. Haar aanvraag werd afgewezen en beroep bij de rechtbank leverde niets op. In 2011 deed de vrouw een nieuwe aanvraag voor bijzondere bijstand voor de kosten van voedingssupplementen, en weer kreeg ze nul op het rekest. Via de rechtbank, die het beroep ongegrond verklaarde, belandde de casus bij de Centrale Raad van Beroep, de hoogste feitenrechter in het sociale zekerheidsrecht.

Waarom had de vrouw voedingssupplementen nodig, terwijl die bij een gezond en gevarieerd dieet meestal overbodig zijn? Uit de eerste uitspraak van de Centrale Raad blijkt dat ze naar eigen zeggen leed aan “insulineresistentie of hypoglykemie“. De vrouw had een verklaring bijgevoegd van haar orthomoleculair arts. Zoals bekend gaat de orthomoleculaire leer ervan uit dat we de juiste moleculen moeten binnenkrijgen, en meestal komt dat neer op supplementen in grote hoeveelheden. De verklaring van de arts hield in dit geval in dat de vrouw:

“ten gevolge van het metabole syndroom en het chronisch vermoeidheidssyndroom sterk wisselende bloedsuikers heeft, waardoor zij regelmatig dreigt flauw te vallen. Met behulp van bloedsuikerregulerende voedingssupplementen en immuunregulerende middelen kunnen deze klachten sterk beperkt worden.”

Geen belastinggeld voor orthomoleculaire supplementen 1
De Amerikaanse arts Jacob E. Teitelbaum (foto: Michael Starr | Wikimedia Commons)

Aldus nog steeds de arts, Paul van Meerendonk genaamd. Over hem en zijn behandeling van het chronisch vermoeidheidssyndroom publiceerde de Vereniging tegen de Kwakzalverij bijna tien jaar geleden al een uitgebreid artikel. Van Meerendonk is een adept van de Amerikaanse arts Jacob E. Teitelbaum, die zichzelf van het chronisch vermoeidheidssyndroom zou hebben genezen en daar ooit een nimmer gerepliceerd onderzoek over publiceerde. Teitelbaum is trouwens ook verbonden aan Safer-Tech Solutions, dat samen met het eerder op Kloptdatwel besproken Doctors for Safer Schools de vermeende gezondheidsrisico’s van elektromagnetische velden aankaart. Hij staat er vermeld als “specialist in complementary medicine”. Wie meer wil weten over Van Meerendonk kan een poging wagen diens vrijwel onleesbare website te raadplegen. Die zou zijn “opgericht door een zeer tevreden cliënt”, maar daar heb ik toch zo mijn twijfels bij.

In elk geval was de Centrale Raad van Beroep in eerste instantie streng voor de gemeente. Die diende ook zelf medisch onderzoek te laten verrichten naar de aan- of afwezigheid van een medische noodzaak om voedingssupplementen te gebruiken. De gemeente deed braaf wat er van haar verlangd werd en stuurde een arts langs voor een medisch indicatieadvies. Dat advies liet aan duidelijkheid niets te wensen over, zo blijkt uit de tweede uitspraak van de Centrale Raad:

” De arts komt tot de conclusie dat bij appellante geen aandoeningen zijn vastgesteld waarbij een opnamestoornis of een verhoogd verbruik van vitamines, mineralen, eiwitten en aminozuren aannemelijk is. Ook komen uit de informatie ontvangen van de huisarts en de orthomoleculair arts geen geobjectiveerde tekorten naar voren. Dat appellante een verbetering van haar klachten heeft ervaren in de jaren waarin zij een orthomoleculair dieet heeft gevolgd, kan niet worden uitgesloten, maar een oorzakelijk verband hiertussen is onvoldoende aangetoond.”

De nadruk zal moeten liggen op geobjectiveerde tekorten. De vrouw beriep zich weer op het advies van haar natuurarts (“Van Meerendonk is naast natuurarts tevens regulier arts”, aldus appellante) en bekritiseerde de raadpleging van het dossier bij de huisarts: daar zou weinig informatie instaan, omdat de huisarts haar niet behandelde voor de beweerde insulineresistentie of hypoglykemie. Dat was kennelijk uitsluitend de diagnose van natuurarts Van Meerendonk, en daar mogen we best aan twijfelen. Voor de Centrale Raad van Beroep is de kous nu af:

“De arts [van de gemeente] heeft voldoende toegelicht waarom niet in objectief medische zin is gebleken van de noodzaak om de voedingssupplementen te gebruiken. Appellante heeft daar in hoger beroep onvoldoende tegenover gesteld. Het enkele gegeven dat de arts van appellante op 12 oktober 2012 heeft gesteld dat haar klachten met behulp van de voedingssupplementen sterk beperkt kunnen worden en dat uit zijn verklaring van 30 september 2014 blijkt dat appellante baat heeft bij een koolhydraatbeperkt dieet, is onvoldoende om te twijfelen aan de juistheid van het advies, aangezien de arts van appellante in deze verklaringen niets zegt over de medische noodzaak van het gebruik van de voedingssupplementen.”

Met de verwijzing naar geobjectiveerde tekorten (zie hiervoor) en een noodzaak om supplementen te gebruiken in objectief medische zin betoont de Centrale Raad van Beroep zich een aanhanger van de geneeskunde die evidence-based is. Eerder zagen we al dat deze rechter niet overtuigd was van het nut van chiropraxie. Een evidence-based aanpak is natuurlijk altijd toe te juichen, en dat geldt a fortiori wanneer het – zoals in dit geval – om de besteding van belastinggeld gaat.

EenVandaag blundert over Roundup

by 47 Comments

Roundup

Verschillende media hebben alarmistische berichtgeving verspreidt over glyfosaat, de werkzame stof in de onkruidverdelger Roundup. Het actualiteitenprogramma EenVandaag spande de kroon, door Roundup een kankerverwekkend middel te noemen. Het kopte zonder terughoudendheid: “Kankerverwekkend bestrijdingsmiddel blijft in gebruik“. Die uitspraak is niet op feiten gebaseerd en kwalijk alarmistisch.

Glyfosaat werkt als totaalherbicide door beschadiging te brengen aan een stofwisseling die enkel in planten voorkomt. Omdat het lichaam van dieren en mensen niet op dat niveau werken, wordt het gezien als een van de meest veilige onkruidverdelgers. Toch wordt er veel onderzoek gedaan naar bijwerking van de stof. Er zijn daarbij studies opgedoken die wijzen op carcinogeniteit. Maar het merendeel van de studies kan deze bevindingen niet bevestigen. In de wetenschappelijke literatuur is er daardoor nauwelijks bewijs dat glyfosaat kanker kan veroorzaken. De wetenschappelijke consensus is dan ook dat het waarschijnlijk niet carcinogeen is.

iarc-logoToch classificeerde het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC, een onderdeel van de Wereldgezondheidsorganisatie) vorige week de stof als ‘waarschijnlijk carcinogeen’. De onderbouwing hiervoor was een studie waarbij glyfosaat op individuele cellen werd losgelaten in een bakje; en enkele (controversiële) rattenstudies. Alle Nederlandse media (die ik voorbij zag komen) vergaten daarbij te vermelden dat het IARC géén rekening houdt met realistische situatie waarin glyfosaat wordt gebruikt. De IARC-werkgroep beoordeelde of glyfosaat kanker kán veroorzaken, niet of het bij mensen en dieren kanker gaat veroorzaken. Het wetenschappelijke onderzoeksbureau voor risicoanalyses van Duitsland, BfR, uitte vrijwel direct veel kritiek op de classificatie van het IARC. Het heeft laten weten eerder precies dezelfde studies (en meer) te hebben onderzocht en geen bewijs voor een risico op kanker kon vaststellen.

eenvandaag-roundupHet kan zijn dat de journalisten van EenVandaag niet goed op de hoogte waren. Maar wie vraagt ze in de radio-uitzending om een reactie? Geen wetenschappers, maar Greenpeace en de Partij voor de Dieren die bekend staan als felle tegenstanders. Zelfs de secretaris van de Volkstuinvereniging van Heerenveen mag aan het woord komen, omdat zijn vereniging het middel in de ban heeft gedaan. De arme man blijkt echter niet het verschil te weten tussen Roundup en het verboden ontbladeringsmiddel Agent Orange.
Vervolgens wordt een geluidsbandje gestart met een interview van de milieuactivist Patrick Moore, een voorstander van het gebruik van gentechnologie. Moore geeft in het interview aan dat glyfosaat zo veilig is dat je het zou kunnen drinken, waarna hij weigert die uitdaging aan te gaan. Het was een domme opmerking van Moore, want uit onderzoek blijkt dat glyfosaat zeker giftig is als je het in geconcentreerde vorm opdrinkt. Dit gênante optreden beantwoordt in de verste verte niet de vraag of het achtergebleven spuitresidu op groenten en fruit schadelijk is voor mensen. Maar in de uitzending wordt het fragment gebruikt om Monsanto verder in diskrediet te brengen: de EenVandaag-journalist introduceerde Moore (onterecht) als “Lobbyist van het bedrijf [Monsanto]“.

Vorige maand zond EenVandaag (AVROTROS) nog een anti-Monsanto documentaire uit waarin veel oude claims voorbij kwamen die intussen al wetenschappelijk weerlegd zijn.

Lees verder: 

Dit artikel verscheen ook op de website Kritisch Denken.