Kloptdatwel?

Paranormaal

Helderzienden hebben geen bijzondere kennis

by 567 Comments

In NRC Handelsblad van afgelopen zaterdag trekt de Maastrichtse hoogleraar psychologie Harald Merckelbach ten strijde tegen de alsmaar voortdurende aandacht voor paragnosten/helderzienden. Terwijl onderzoek geen spaan heel laat van hun vermeende vaardigheden. Met name Robert ten Brink en het tv-programma ‘Het Zesde Zintuig’ (RTL) krijgen er van langs. 

Helderzienden hebben geen bijzondere kennis 1
Harald Merckelbach (haraldmerckelbach.nl)

Merckelbach legt uit dat in de afgelopen vijftig jaar veel onderzoek is gedaan naar de vermeende vaardigheden van paragnosten. Dat heeft niets opgeleverd:

‘Neem het werk van Martin Rieser, de eerste politiepsycholoog in de Verenigde Staten. Rieser ging in 1968 aan de slag bij de Los Angeles Police Department. Daar raakte hij geïnteresseerd in police psychics. Dit zijn paragnosten die de politie graag een handje willen helpen. Als de politie ten einde raad is, neemt ze zo’n uitnodiging wel eens aan. Maar heb je iets aan zulke paragnosten? Of stichten ze alleen maar verwarring? Reiser wilde het weten. Hij bedacht een simpel experiment. Hij gaf paragnosten en studenten sporen die op een heuse plaats delict waren veilig gesteld. Het kon gaan om een wapen, kleding of een stuk papier. Alleen de politie kende de details van het misdrijf. Met de sporen in de hand moesten de proefpersonen van Reiser het misdrijf zien te reconstrueren. De paragnosten ratelden er zelfverzekerd op los. Ze vertelden zes keer zoveel als de studenten. Maar ze kwamen nooit met meer correcte informatie op de proppen. Per saldo creëerden de paragnosten dus mist. Vandaar de conclusie van Reiser; niet doen, die para’s.’

Volgens Merckelbach staan deze resultaten (en die van andere onderzoeken die ook niets opleverden) in schril contrast met de aandacht in de media voor paragnosten, niet alleen in de de Verenigde Staten, maar ook in Nederland. Hollywood-series zoals Psychic Detectives vormden in Nederland inspiratie voor het tv-programma Het Zesde Zintuig.

Helderzienden hebben geen bijzondere kennis 2
Robert ten Brink presenteerde in de jaren tachtig ‘cijfers en letters’. Met dit programma droeg Ten Brink nog bij aan ons denkvermogen. Nu hij betrokken is bij Het Zesde Zintuig is daarvan helaas veel minder sprake (foto: Wikipedia).

Volgens Merckelbach laten de paragnosten onder leiding van Robert ten Brink (tegenwoordig: Lieke van Lexmond) goed zien waarop hun succes berust: ze ‘retrofitten’ hun uitspraken totdat die voldoende lijken op de werkelijkheid. Een paragnost ‘krijgt een puntdak door’. Geconfronteerd met de werkelijkheid wordt het puntdak uiteindelijk ‘een friettent’. Zo kun je elke voorspelling achteraf terugredeneren (‘retrofitten’) naar de werkelijkheid. Van serieuze toetsing van voorspellingen is geen sprake. Volgens Merckelbach voedt de dankbaarheid van onzekere klanten de zelfverzekerdheid van de paragnosten. En Robert ten Brink helpt ze om hun onbewezen kunsten maatschappelijk aanvaardbaar te houden.

In het verleden heeft Skepsis contact opgenomen met de redacties van paranormale tv-programma’s en omroepbesturen. De reactie daar was onveranderlijk ‘waar maken jullie je dik om, dit is toch maar amusement’. De redacties en de omroepen weten natuurlijk wel beter. Het gaat om geld verdienen met de lichtgelovigheid van anderen.

 

 

Wie meer wil weten over helderziendheid en paragnosten kan de volgende artikelen op de website van Skepsis lezen:

 

 

Illustratie voorpagina: aaarghcartoons.blogspot.nl

SBS6: 1 miljoen voor een wonder!

by 102 Comments

Gisteren lieten we nog een interview zien met James Randi over zijn uitdaging van 1 miljoen. SBS6 heeft goed opgelet en is eenzelfde uitdaging begonnen: Een miljoen voor een wonder!

SBS6: 1 miljoen voor een wonder! 3

SBS6 looft een miljoen euro uit voor een wonder, en wat verstaat SBS6 daar onder?

Iemand moet bij herhaling en op ieder gewenst moment een unieke handeling/gebeurtenis kunnen verrichten die wetenschappelijk onverklaarbaar is en dus als zodanig moet worden toegeschreven aan bovennatuurlijke krachten. 

Ik ben zeer benieuwd want die definitie laat dus geen magische trucjes toe. Als ik optimistisch ingesteld zou zijn dan zou ik kunnen zeggen dat SBS6 misschien opzoek is naar een makkelijk-uitlach-programma. Er zullen ook auditie-ronden gehouden worden, net zoals bij Idols en dat soort programma’s waarbij de meest zichzelf overschattende mensen genoeg zendtijd krijgen om keihard af te gaan.

Een gevaar dat ik me (als pessimist) zou kunnen indenken, wanneer iemand laten winnen SBS6 meer zou opleveren dan het risico 1 miljoen euro kwijt te raken, is dat de regels van wat ‘wetenschappelijk onverklaarbaar’ is, enigszins opgerekt zouden kunnen worden om iemand te laten winnen.

Toch lijkt me dit een mooie kans aan een groot publiek te laten zien dat niemand, wanneer de wetenschappelijke test goed wordt uitgevoerd, over speciale/paranormale/bovennatuurlijke krachten beschikt. Anders zou het miljoen al honderden keren opgehaald zijn bij James Randi.

Hieronder staan de voorwaarden van het programma. Als je na het lezen nog steeds interesse hebt dan kun je je hier aanmelden.

De procedure
Het traject bestaat uit twee fases.

1. De open auditieronde
De mensen met de meest wonderlijke, spectaculaire en opmerkelijke gaven die zich via deze website voor het programma opgeven, nodigen wij uit voor de open auditieronde.

Je mag in deze auditieronde laten zien wat je kunt, je mag zelf de omstandigheden bepalen en je mag alles wat je nodig hebt meenemen, waarbij geldt dat deelname aan het programma voor eigen risico is.

Door je aan te melden voor het programma stem je in met de voorwaarde dat je, op ons verzoek, medewerking dient te verlenen aan een eventueel medisch onderzoek en/of een onderzoek naar het door jouw meegebrachte materiaal.

Deze auditie en tevens eerste test wordt gefilmd ten behoeve van de televisie uitzending.

Als de jury van mening is dat je over een wel heel speciale gave lijkt te beschikken, word je uitgenodigd voor de finale.

NB: Tijdens de auditieronde is nog geen geld te verdienen.

2. De finale
Als je wordt uitgenodigd voor de finale zullen wij je een specifieke, op jouw gave geënte  test aanbieden. Deze test is zodanig geconstrueerd dat jij kunt bewijzen dat je een wonderlijke, niet wetenschappelijk te verklaren gave bezit.

Indien je met deze test – die contractueel zal worden vastgelegd – instemt, wordt hij in een televisiestudio of op locatie uitgevoerd.

Als je voor deze test slaagt, onder de overeengekomen voorwaarden, ontvang je maximaal één miljoen euro. Mochten meerdere mensen voor hun test slagen, dan zal het geld eerlijk worden verdeeld.

South Park neemt paranormaal onderzoek op de hak

by 4 Comments

South Park is een enorm populaire animatieserie die op de buis wordt gebracht door de tv-zender Comedy Central. Volgens de Wikipedia ‘staat South Park bekend om zijn simpele animatiestijl, donkere humor en de taboedoorbrekende onderwerpen. De meeste afleveringen zijn een satire op de (Amerikaanse) samenleving, beroemdheden en/of onderwerpen die het nieuws beheersen’.  De vier vrienden Stan, Kyle, Cartman en Kenny zijn de centrale figuren in de serie.

South Park neemt paranormaal onderzoek op de hak 4
De schaduw die Cartman op video vastlegt (uit besproken video).

De aflevering ‘Jewpacabra’ neemt het geloof op de hak in wezens waarvan het bestaan niet vaststaat. De titel van de aflevering verwijst naar de Chupacabra, een mythisch wezen dat zich zou toeleggen op het doden en leegzuigen van geiten.

Cartman probeert in de aflevering zijn klasgenoten er van te overtuigen dat de gevaarlijke ‘Jewpacabra’ in South Park is gezien. Zijn enige bewijs is een video-opname waarop een schaduw is te zien. De schaduw kan natuurlijk allerlei verklaringen hebben: een foutje in de opname, een voorbijlopende hond of coyote, noem maar op. De onrust die Cartman heeft veroorzaakt leidt er toe dat de video wordt voorgelegd aan deskundigen.

South Park neemt paranormaal onderzoek op de hak 5
De ‘deskundige onderzoekers’ analyseren de beelden van Cartman (uit besproken video)

De grap is dat dit geen echte deskundigen zijn, het zijn de ‘experts’ van de ‘Bigfoot Field Researchers Organization‘. Dit is een organisatie die onderzoek doet naar het mythische aapachtige wezen Bigfoot (ook wel Sasquatch genoemd) dat in de Amerikaanse bossen zou huizen. De ‘deskundige onderzoekers’ maken een denkfout die vaak wordt gemaakt door paranormale onderzoekers zonder wetenschappelijke achtergrond: vergaande conclusies trekken op basis van veel te weinig gegevens (zonder zelfs maar andere, meer voor de hand liggende verklaringen in overweging te nemen). Dat komt prachtig tot uiting in de commentaren van de ‘deskundigen’ als ze de video van Cartman bekijken:

‘It can’t be human, it’s too low to the ground. … It’s scary. … It’s definitely something, I’m thinking a Sasquatch. Maybe a Baby Sasquatch’.

Als Cartman suggereert dat dit de Jewpacabra is (‘It’s like the Sasquatch, only more elusive and ferocious’), zijn de onderzoekers snel overtuigd:

‘This makes total sense: if we rule out a human and a Baby-Sasquatch, Jewpacabra is the only thing we really have left. … Whatever this thing is, it’s mean and angry as hell.’ 

Daarna wordt het ondeskundige gebruik van geavanceerde beeldbewerkingstechnieken door de Bigfoot-onderzoekers op de hak genomen (veel zelfverklaarde paranormale onderzoekers maken gebruik van allerlei dure maar onnuttige apparaten).

South Park neemt paranormaal onderzoek op de hak 6
Mijn eigen beeld-voor-beeld analyse laat zien dat Cartman een hond heeft gefilmd. Blijkbaar hebben de makers van South Park deze clou achtergelaten (uit besproken video).

Je kunt de video bekijken via deze link. De deskundigen-scène is te zien vanaf 7:40.

Ik heb de video beeld-voor-beeld bekeken en het is duidelijk dat het de schaduw die Cartman ziet … een hond is. Dit kun je zien vanaf 5:45.

Nadat de zogenaamde deskundigen hun zegje hebben gedaan ontrolt zich een bizar verhaal met gebruikelijke maatschappij-kritische South Parkingrediënten. Bekijk de video of lees de plot na op deze Wikipedia-pagina.

Op Kloptdatwel hebben we eerder over de denkfouten van paranormale onderzoekers geschreven: Ghost Hunting levert geen controleerbare feiten op en Spokenjagers lossen wekelijks belangrijke levensvraag op, maar niemand die het boeit?

 

[Update: de linkjes in het bovenstaande artikel naar de besproken aflevering ‘Jewpacabra’ werken helaas niet. Hieronder staat de video, als het goed is werkt deze wel. De verwijzingen naar tijdstippen in de aflevering kunnen afwijken, omdat dit een andere versie is dan die de auteur heeft gezien. Onze excuses daarvoor.]


Voorpagina: uit de besproken video.

Robbert van den Broeke opnieuw ontmaskerd?

by 57 Comments

Zelfverklaard medium Robbert van den Broeke zegt dat hij overledenen, geesten, engelen, ufo’s en aliens kan fotograferen. In Robberts handen kunnen die op iedere willekeurige camera verschijnen. Het publiek van Robbert van den Broeke is onder de indruk en gelooft dat Robbert beschikt over bijzondere gaven. Maar bijzondere gaven zijn helemaal niet nodig om de foto’s te maken. Dat laat scepticus Rob Nanninga zien in een artikel in het in het Skepsis Blog. Iedereen kan met een simpel trucje geesten, engelen en aliens fotograferen.

Robbert van den Broeke opnieuw ontmaskerd? 7
Dit is een foto van de duivel die skepticus Rob Nanninga heeft gemaakt (foto: Skepsis Blog).

In zijn artikel laat Rob een foto van een duivel zien die enorm lijkt op de foto’s die Robbert produceert. Rob legt in zijn artikel uit hoe hij dit resultaat bereikt. Hij vindt een plaatje op het internet en drukt dit af op een klein stukje transparant. Dit transparantje houdt hij vlak voor de lens van zijn telefoon die hij op een willekeurige omgeving richt. Het resultaat is een enigszins vage en onscherpe duivel tegen de achtergrond van de omgevingsfoto. De foto’s van Robbert van den Broeke en Rob Nanninga lijken als twee druppels water op elkaar.

Robbert van de Broeke geeft toe dat zijn foto’s vaak plaatjes bevatten die op het internet zijn te vinden. Rob Nanninga noemt de verklaring van Robbert hiervoor ingenieus:

‘Volgens Robbert hebben geesten, engelen en andere hogere wezens geen materiële vorm. Hun “liefdesfrequentie” is zo hoog, dat ze de vorm zijn ontstegen. Om zich toch in een herkenbare gedaante aan ons te kunnen tonen, kiezen ze een geschikte afbeelding of een oude foto van zichzelf uit het Kwantumveld (ook bekend als Akasha-veld). Dit veld bevat een kopie van alles wat op internet of in plaatjesboeken te vinden is’.   

Robbert van den Broeke opnieuw ontmaskerd? 8
Foto van een engel van de hand van Robbert van den Broeke. De foto vertoont veel gelijkenis met de foto van Rob Nanninga hierboven (bron: website Robbert van den Broeke).

Wij nodigen Robbert van den Broeke graag uit om mee te werken aan een onderzoekje. We willen graag onderzoeken of Robbert echt in staat om verschijningen op de camera te produceren. Dat moet eenvoudig na te gaan zijn. Zonder objectief onderzoek zijn de claims van Robbert niet bewezen, en andere verklaringen van de foto’s zijn heel goed mogelijk, zoals Rob Nanninga laat zien.

Het onderzoek is niet alleen van belang uit oogpunt van kennisverzameling, we vinden het ook belangrijk omdat Robbert regelmatig zegt dat hij foto’s maakt van overleden personen. Zo heeft hij op zijn website veel foto’s van de overleden Jos Brink. We denken dat het voor de nabestaanden belangrijk zou kunnen zijn om te weten of de claims van Robbert juist zijn.

En zo’n onderzoek kan leiden tot een mooi resultaat, zoals Robbert misschien wel weet. De stichting van James Randi heeft een prijs van een miljoen dollar uitgeloofd voor mensen die bewijsbaar paranormale claims waar kunnen maken.

Meer lezen?

 

Foto voorzijde uit besproken artikel

Ik ben paranormaal. En jij?

by 18 Comments

Ik ben paranormaal. En jij? 9Een jaar geleden schreef Gert Jan van ‘t Land op kloptdatwel al over een test voor psychic power. Met deze krappe arbeidsmarkt lijkt het mij een goed idee om mijn cv te verfijnen met mijn paranormale competenties. Uiteraard wend ik mij tot de betrouwbare ‘paranormale vaardigheden test’ die op de website van Spiritplaza (‘de ontmoetingsplaats voor lichtwerkers’) te vinden is. Hier kan ik, door het invullen van slechts 20 ja-en-nee-vragen inzicht krijgen in mijn paranormale skills als reader, channeler, medium en sjamaan. Kun je even met mij meelezen om mij op onjuistheden te wijzen? Ik heb de test op twee manieren ingevuld – saai en volkomen eerlijk, en met wat meer fantasie/welwillendheid voor de bedenkers van de vragen, maar wel eerlijk. De uitslag vind je aan het einde van dit stuk – eerst de vragen.

 

De test

Vraag 1: Ik ben me in het algemeen bewust van de gevoelens van anderen.

Gelijk een lastige. Ik probeer in het algemeen wel rekening te houden met de gevoelens van anderen. Ik vul ‘welwillend en eerlijk’ een ‘ja’ in. Ook als ik volkomen ‘saai en eerlijk’ ben vul ik ‘ja’ in.

 

Ik ben paranormaal. En jij? 10
Wie naar de sterrenhemel kijkt krijgt soms wel eens het gevoel dat hij of zij onderdeel vormt van het universum

Vraag 2: Ik heb wel eens het gevoel dat ik deel uitmaak van het heelal of hetuniversum.

Als het goed is bevind ik mij er in eentje, dus: ’ja’. En ik denk dat iedereen wel eens dat gevoel heeft, b.v. als je op een zomernacht naar de sterrenhemel kijkt. Dus: in beide varianten is mijn antwoord ‘ja’.

 

Vraag 3: Ik weet vaak wat anderen gaan zeggen nog voordat ze hun mond open doen.

Van een zwerver op straat verwacht ik dat ie me om een kleine bijdrage gaat vragen, de caissière vraagt me altijd om een bonuskaart, zegeltjes en of ik een bonnetje wil. Daarentegen… dat de buurman mij gisteren vroeg om voetbal te kijken had ik niet verwacht… Deze vraag is typisch zo’n gevalletje van soms-wel-soms-niet. Maar de test geeft mij alleen een dichotome ja-nee invulmogelijkheid. Ik kies toch maar voor ‘ja’, omdat ik het vaker wel denk te weten dan niet. En dat is in beide varianten mijn antwoord.

 

Vraag 4: Als ik buiten wandel heb ik soms het gevoel dat iets mij in de gaten houdt.

Soms? Soms?!? Altijd! ‘Ja’. Ha ha. Maar als ik volkomen saai en eerlijk antwoord, dan vul ik hier ‘nee’ in.

 

Ik ben paranormaal. En jij? 11
De meeste mensen zullen op het platteland niet het gevoel hebben dat ze in de gaten worden gehouden (foto: panoramio, david van der smisse).

Vraag 5: Ik heb buiten op het platteland wel een het gevoel gehad dat er iets was watmijn aanwezigheid ongewenst vond.

Ja. Vroeger gingen wij wel eens koeien opdrijven in het weiland, dat vonden de koeien niet leuk en de boer ook niet. Mochten we daar nooit weer komen. Maar, de vraag is vermoedelijk anders bedoeld. Ik voel nooit een onstoffelijke aanwezigheid als ik boswandeling maak, dus saai en eerlijk: ‘nee’.

 

Vraag 6: Toen ik in de natuur was heb ik wel eens het gevoel gehad dat er iets was watmij beschermde.

Diep nadenken…. Laat ik eens voor een ‘nee’ gaan. En dat is in beide varianten antwoord.

 

Vraag 7: Ik krijg wel eens vlinders in mijn buik in de buurt van andere mensen.

Wie niet? ‘ja’ (beide varianten).

 

Vraag 8: Dat zelfde gevoel van vlinders in mijn buik krijg ik ook wel eens als ik op een bepaalde plaats ben.

‘Ja’, ik krijg dat van achtbanen antwoord ik welwillend. Maar als ik saai en eerlijk antwoord, dan heb ik zulke gevoelens nooit gehad door uitsluitend ergens aanwezig te zijn. 

 

Vraag 9: Als ik ergens voor het eerst kom dan kan ik de sfeer daar aanvoelen.

Ik kan dat wel aardig, denk ik welwillend. Enorme stoethaspels schijnen daar wat meer moeite mee te hebben. Maar goed – saai en eerlijk geantwoord is wat mij betreft ook ‘ja’. Wie voelt de sfeer nu niet aan (of denkt van zichzelf dat zij of hij dat kan)?

 

Vraag 10: Ik weet zeker dat de wereld eigenlijk een plaats van vrede en liefde zoukunnen zijn en niet een plaats van honger en oorlog.

Zou kunnen zijn…. Zou kunnen. Misschien wel. Maar toch vul ik een ‘nee’ in. Pessimist die ik ben. En dat is zowel mijn ‘welwillende en eerlijke’ als mijn ‘saaie en eerlijke’ antwoord.

 

Vraag 11: Ik ben wel eens ergens geweest waar ik rillingen door me heen voelde gaanof waar ik het gevoel had dat er iets aanwezig was.

Welwillend: ja, het bekende ‘er loopt iemand over mijn graf’ gevoel. Maar als ik ‘saai’ antwoord – dan zeg ik: ‘nee’.

 

Vraag 12: Ik ‘hoor’ wel eens wat anderen denken.

Letterlijk? Nee. Gelukkig niet. In beide varianten.

Vraag 13: Bij sommige mensen wil ik niet in de buurt zijn.

Niet veel hoor, maar ja. En ik denk dat de meeste mensen hier vermoedelijk ‘ja’ op zouden antwoorden (dat is dus ook zowel het welwillende als saaie antwoord).

 

Ik ben paranormaal. En jij? 12
Ik heb nooit een geest ontmoet (plaatje: nostalgiafromthe80s90s.blogspot.com).

Vraag 14: Ik heb wel eens een geest ontmoet.

Ja! ….of…. Nee…. Nee, toch niet. Ik moet eerlijk blijven antwoorden. En dat is welwillend, saai én eerlijk beantwoord.

 

Vraag 15: Ik ben wel eens wakker geworden met het gevoel dat er iets op me drukte,terwijl er niets tastbaars aanwezig was.

Telt een ‘zware last’? Ik ga ‘welwillend’ voor ‘ja’. Maar als je beseft dat hier wat anders bedoeld wordt, dan kun je in de versie ‘saai en eerlijk’ ‘nee’ antwoorden.

 

Vraag 16: Het idee dat ik leef vervult mij met verwondering en liefde.

Ja, verwondering zeker. Ik vind het ongelofelijk eigenlijk. En dat is eerlijk wat ik er van denk, in beide varianten.

 

Vraag 17: Ik heb zeer levendige dromen, waarvan ik soms het gevoel heb dat ze echt gebeurd zijn.

Vroeger wel, maar ik heb ze steeds minder. Ik hoop niet dat dit mijn paranormale vaardigheden te sterk beïnvloedt. Ik denk dat veel mensen zo’n belevenis wel hebben (gehad), dus ik blijf niet alleen in de welwillende maar ook in de ‘saai en eerlijk’-versie bij dit antwoord.

 

Vraag 18: In de ogen van iemand die me kwetst zie ik vaak pijn en verdriet.

Neuh. Als ik gekwetst wordt is het volgens mij vaker onwetendheid. En daar blijf ik bij in beide varianten.

 

Vraag 19: Als ik ‘s nachts mijn ogen dicht doe dan zie ik soms mensachtige wezens, gezichten of soms alleen maar ogen.

Hier kan ik wat beter kwijt wat ik miste in vraag 17. Ik zie inderdaad wel eens mensachtige wezens (oftewel: mensen) in mijn dromen. Dus welwillend en eerlijk zeg ik ‘Ja’. Als ik helemaal saai doe, vul ik hier ‘nee’ in.  

 

Vraag 20: Ik heb wel eens het gevoel gehad dat mijn lichaam op reis is geweest zonder dat ik zelf heb bewogen.

Het is wonderbaarlijk hoe weinig je beweegt in een auto, trein of vliegtuig. ‘Ja’ zeg ik welwillend en eerlijk. Maar ‘saai en eerlijk’ zou ‘nee’ zijn.

 

De uitslag

Direct na het drukken op de ‘uitslagknop’, komt er een uitgebreide persoonlijke beschrijving van mijn paranormale vaardigheden.

Het resultaat bij een beetje ‘welwillend en eerlijk’ invullen: Het blijkt dat mijn aanleg voor Reader en Sjamaan erg hoog uitvallen (beide 80%!). Duidelijk is dat mijn aanleg voor Medium (66%) en Channeler (50%) hierbij achterblijven. Dat wordt dus de komende jaren aura’s en bomen lezen. Dat is jammer, want ik had ook graag met geesten en engelen gesproken. Gelukkig bestaan hiervoor uitstekende cursussen en opleidingen.

Het resultaat bij ‘saai en eerlijk’ invullen is echt verbazend: de aanleg voor reader (60%) en channeler (75%) zijn erg hoog. Medium (0%) en sjamaan (20%) zijn vrijwel niet aanwezig.

De conclusie van deze test is dus: iedereen is paranormaal. Maar je moet natuurlijk wel cursussen volgen om die vaardigheden te ontwikkelen. Volgens de uitleg bij de testresultaten:

‘Je aanleg voor een of meer van deze vier gebieden moet natuurlijk nog wel ontwikkeld worden, bijvoorbeeld door een goede cursus of opleiding. En als je het gaat ontwikkelen moet je er natuurlijk ook wel interesse in hebben en het leuk vinden’.

Een handige manier van geld verdienen in crisistijd!

 

 

Plaatje voorzijde: tamrin.proboards.co