Kloptdatwel?

Skepticisme

Skepter – jaargang 23, nummer 2

by 11 Comments

De Skepter is een uitgave blad van de Stichting Skepsis.

Hieronder volgt een samenvatting van de artikelen uit de laatste Skepter. Wil je daarna meer lezen? Deze laatste Skepter kan je hier als proefnummer (4,-) bestellen. Maar een abonnement (12,-) is natuurlijk handiger. Wil je Stichting Skepsis echt steunen dan kan je donateur worden: voor slechts 30 euro per jaar krijg je én de Skepter én gratis toegang tot ons jaarlijks congres (t.w.v.  22,50!).

Skepter - jaargang 23, nummer 2 1
De Skepter – jaargang 23, nummer 2.

DE OORSPRONG VAN YOGA
Yogadocenten vertellen vaak dat de yogahoudingen die zij onderwijzen al duizenden jaren oud zijn. Daar zijn echter geen deugdelijke bewijzen voor te vinden. Enkele zithoudingen werden 1500 jaar geleden voor het eerst beschreven. Maar uit recent onderzoek blijkt dat de moderne yoga grotendeels in de eerste helft van vorige eeuw werd ontwikkeld onder invloed van de westerse lichaamscultuur. Deze yoga werd beoefend door Indiase bodybuilders en nationalisten, die veel ontleenden aan westerse gymnastiek. De hedendaagse yoga verschilt sterk van de ideeën en praktijken van de oorspronkelijke yogi’s, die in de 19de-eeuw nog een slechte reputatie hadden.

HET HIV/AIDS-BEDROG
Ondanks al onze kennis over hiv en aids zijn er nog steeds mensen die geloven dat hiv geen aids veroorzaakt, dat hiv-testen bedrog zijn en dat aidsremmers gif zijn. Zij zeggen dat aids het gevolg is van armoede en ondervoeding, en dat het genezen kan worden met vitamines en alternatieve therapieën. Volgens deze mensen heeft de farmaceutische industrie de hiv-tests verzonnen om een leven lang aan iemand te kunnen verdienen. Onder de aidsontkenners bevinden zich enkele vooraanstaande wetenschappers, politici en journalisten. De belangrijkste ontkenner is de viroloog Peter Duesberg, wiens ideeën in Zuid-Afrika veel invloed kregen.

MET EEN HULPHAND NAAR DE UNIVERSITEIT
Iedereen dacht dat Thiandi een ernstige verstandelijke beperking had en dat haar IQ niet hoger lag dan 30, tot ze op haar 14de plotseling letters bleek te kunnen aanwijzen wanneer iemand haar hand ondersteunde. Ze kon zowel in het Engels als in het Nederlands typen, zonder dat ze daarin les had gehad. Samen met enkele ingehuurde studenten, die als hulphand fungeerden, behaalde ze heel snel een vwo-diploma. Inmiddels gaat ze zelfs naar de universiteit, waarbij ze nog steeds gebruikmaakt van ondersteunde communicatie (Facilitated Communication, FC). Deze methode is zeer omstreden. Wetenschappers ontdekten dat de hand van een verstandelijk gehandicapte gewoonlijk onbewust wordt bestuurd door de assistent. Daarom kunnen gehandicapten met FC geen vragen beantwoorden wanneer hun assistent de vraag of het antwoord niet kent.

SATANISTEN IN NEDERLAND
Nadat er in de Verenigde Staten morele paniek uitbrak over satanisch ritueel misbruik, waren er psychotherapeuten en evangelische christenen die de angst ook in Nederland aanwakkerden. In 1993 verscheen er een dissertatie waaruit bleek dat een derde van alle Nederlandse MPS-patiënten (met een meervoudige persoonlijkheid) zich herinnerde dat ze in hun jeugd ritueel waren misbruikt door satanisten. Het actualiteiten-programma Nova wijdde er twee uitzendingen aan en de minister stelde een werkgroep in om de zaak te onderzoeken. Daar kwam de Eper incestaffaire nog bij. Toch was de beroering al vrij snel over het hoogtepunt heen. Kritische deskundigen maakten duidelijk dat de gruwelverhalen over satanssekten erg onbetrouwbaar waren.

GEBARENTAAL VOOR SLIMME BABY’S
Voordat baby’s kunnen spreken, kunnen ze misschien al wel enkele gebaren leren. In de VS en Duitsland zijn er al veel cursussen voor moeders die babygebaren willen gaan gebruiken. Er wordt beweerd dat het de taalontwikkeling van de kinderen stimuleert en dat ze er slimmer van worden. De promotors van de methode, die aan een universiteit doceerden, hebben echter meer aan marketing gedaan dan aan onderzoek. Hun beweringen konden nog niet wetenschappelijk worden bevestigd.

RADIOACTIEVE STRALING EN HORMESE
Veel stoffen zijn giftig vanaf een bepaalde dosis. Als we minder binnenkrijgen, is ons lichaam in staat om de negatieve gevolgen ongedaan te maken en wordt het weerbaarder tegen nieuwe aanvallen. In elke cel gaan er voortdurend dingen kapot, maar die worden keurig gerepareerd. Er is al veel wetenschappelijk onderzoek gedaan waaruit blijkt dat ook een geringe hoeveelheid radioactieve straling geen problemen oplevert. Het schijnt de kans op kanker zelfs te verlagen. Hoge schattingen van het aantal doden ten gevolge van de kernramp bij Tsjernobyl zijn gebaseerd op de veronderstelling dat ook een kleine hoeveelheid straling duizenden doden kan veroorzaken als miljoenen mensen eraan blootstaan. Er zijn echter al veel onderzoeksgegevens beschikbaar die met deze aanname in strijd zijn.

POLSBANDJES TEGEN REISZIEKTE
De vakantie staat weer voor de deur en miljoenen Nederlanders gaan op reis. De tocht is niet voor iedereen een lolletje, vooral de kinderen kunnen er flink ziek van worden. Sinds een aantal jaren wordt er geadverteerd met speciale polsbandjes die reisziekte en misselijkheid zouden kunnen voorkomen. Helpen ze echt zo goed?

RICHARD WISEMAN OVER HET PARANORMALE
Professor Richard Wiseman begon zijn cariëre als goochelaar en promoveerde als (para)psycholoog op onderzoek naar paranormale claims. In zijn boek Paranormality (2011) neemt Wiseman de lezers mee op een avontuurlijke reis door de wereld van het paranormale en legt hij uit welke psychologische verklaringen daarachter steken. Het is alleen wat jammer dat hij een voorkeur heeft voor verhalen uit de oude spiritistische doos. In Skepter staat een kritische samenvatting van het boek.

FRANSE HOMEOPATE BESTRAFT
Martine Gardenal, de voorzitster van de Franse homeopathische vereniging van specialistische artsen, werd onlangs veroordeeld voor kwakzalverij. Deze zaak wekte in Frankrijk veel beroering.

Meer lezen? Deze laatste Skepter kan je hier als proefnummer (4,-) bestellen. Maar een abonnement (12,-) is natuurlijk handiger. Wil je stichting Skepsis echt steunen dan kan je donateur worden: voor slechts 30 euro per jaar krijg je én de Skepter én gratis toegang tot ons jaarlijks congres (t.w.v.  22,50!).

Rome: toch geen aardbeving

by 10 Comments

Wat zou je denken als je opeens een flyer onder je ruitenwisser vindt, zogenaamd afkomstig van de gemeente, waarin gewaarschuwd wordt voor een aardbeving die over een paar maanden plaats zou vinden? Dat schijnt namelijk gebeurd te zijn in Ciampino nabij Rome begin dit jaar.

Bovenstaande valt te lezen in een bericht van Query, een website van de Italiaanse skeptische organisatie CICAP. De aanleiding tot de flyer (waarvan de gemeente alle betrokkenheid ontkent) was een voorspelling van amateur seismoloog Raffaele Bendandi die in de vorige eeuw een voorspelling deed: op 11 mei 2011 zou Rome getroffen worden door een zware aardbeving.

Bendandi bedacht dat aardbevingen kwamen door hemellichamen zoals de zon en de maan. Die zouden met hun zwaartekracht de plaattektoniek beïnvloeden en zo aardbevingen veroorzaken. Een achterhaalde theorie en daarmee de voorspelling dus ook.

Toch schijnen er mensen te zijn die de voorspelling serieus namen: volgens onderstaande nieuwsvideo zouden bedrijven voor deze datum vrij-aanvragen hebben ontvangen van 1 op de 5 werknemers (maar zonder informatie over wat normaal is voor zo’n dag zegt dat natuurlijk vrij weinig).

http://www.youtube.com/watch?v=2WZuXV9Sgho

Het is inmiddels 13 mei en gelukkig is eergisteren niets speciaals gebeurd in Rome. Ik vraag me af of Bendandi zijn voorspelling zou hebben bijgesteld naarmate hij meer kennis over plaattektoniek had verzameld. Dat maakt het onderscheid tussen een pseudowetenschapper en een wetenschapper, de laatste stelt zijn ideeën bij wanneer er meer feiten boven water komen.

————————-

Edit 13-05-11, 10:21: Ik ben in bovenstaande tekst vergeten te vermelden dat volgens het Gemeentelijke Geofysisch Observatorium (vertaling?) Bendandi de bewuste datum nooit zou hebben genoemd:

But the president of the Osservatorio Geofisico Comunale, the foundation that honours Bendandi, said they had no record of the much-discussed prediction and have dismissed it as an urban myth. “I can say with absolute certainty that in the papers of Raffaele Bendandi there is no provision for an earthquake in Rome on the 11 May 2011,”

Zie ook de comments.

Naar aanleiding van bovenstaand artikel nam ik contact op met Massimo Polidoro, mede-oprichter van CICAP, hieronder zijn antwoorden:

> 1: Is it true that the municipality of Rome handed out flyers saying
> people should avoid the area for 2 days prior and 2-3 days after 11th
> may?
> (Was it really the municipality or was the flyer printed by people who
> just used a government stamp/logo?)

there were flyers that had nothing to do with the municipality of Rome but that used the logo of the Civil Protection, but without the CP knowing it: they publicly stated they had nothing to do with the flyers.

> 2: This was because Raffaele Bendandi made calculations predicting this?

the claims was that Bendandi had predicted this, but the same Bendandi Foundation denied there was any kind of “prediction” by him for that date.

> 3: His calculations were based on the (later discarded) theory that
> gravity of heavenly bodies like the moon and the sun were influencing
> plate tectonics?

yes, something of the kind. He was a self-taught man, very curious but ultimately not scientific at all.

> 4: I’m also reading reports that Bendandi never made a specific
> prediction about the date, if that is true, do you have any idea where
> the date came from?

the date, we found, came out from a newsgroup discussing a TV show who gave a very biased and favorable profile of Bendandi: someone just came up with that date (and another date in April as well)

> 5: Was it true that people took the whole thing seriously enough to
> leave Rome? (Was the absence of people noticable in any way?)
> (IE: are the statements in this video true?
> http://www.youtube.com/watch?v=2WZuXV9Sgho
> For instance: businesses report 1 in 5 people request time off work?)

from what we could see, there was nothing noticeable in any way in the streets of Rome, chaos as usual! But the newspapers reported and 18% rise in requests for permissions from work on May 11. There is no way of knowing if this is just a coincidence or it is related to the fear of a earthquake. We did a live-blogging all day long from Rome, reporting on what was going on and, of course, there was nothing to report because there was no earthquake.

Hope this can be of help!

All best,
Massimo

TED Talk van Michael Shermer over ‘self deception’

by 18 Comments

In deze interessante lezing vertelt Michael Shermer over het werk van de Californische Skeptic Society. De lezing is weliswaar uit 2006, maar nog steeds actueel. Hij legt volgens mij heel goed uit wat de waarde is van een theorie als je onderzoek doet – maar tegelijkertijd ook wat het risico is van te lang vasthouden aan een theorie (het artikel over Wakefield op kloptdatwel is daarvan een voorbeeld).

Enjoy. De lezing heeft NL ondertiteling (als je deze niet kunt vinden, kun je naar de TED-site gaan).

Kritisch denken

by 2 Comments

Kritisch denken 2
Uit de lezing van Kernan Coleman

Kernan Coleman, creative director van Ranch 7 legt in deze ignite lezing (5 minuten) uit waarom hij het magische denken heeft afgezworen en kritisch denker / skepticus is geworden. De lezing is humoristisch en met de zelfspot waar Amerikanen zo goed in zijn. Hij begint de lezing met:

‘The word skeptic is often confused with the word cynic or asshole’

Maar hij legt dan uit dat dat niet noodzakelijk waar is. Skepticisme staat gelijk aan kritisch denken. Kritisch denken voorkomt dat je in de luren wordt gelegd, en gelukkig:

‘Contrary to popular belief you can still love kittens’.

Daarna legt legt Coleman in hoog tempo een aantal basisuitgangspunten voor kritisch denken uit. Die licht hij toe met persoonlijke voorbeelden. Hij begint met een citaat van Richard Feynman:

‘The first principle is that you must not fool yourself and you are the easiest person to fool’


http://www.youtube.com/watch?v=Ii6BJKwmaUY

Rare apparaten

by 2 Comments

Op de website van Skepp, de Belgische skeptische organisatie, houdt Roeland Heeck een lijst bij waarin zoveel mogelijk apparaten zijn opgenomen waarover rare claims worden gedaan. Uit de leeswijzer:

Dat er zoveel “rare apparaten” zijn komt omdat Nederland (België ook) geen toets kennen op de werkzaamheid van apparatuur. Een fabrikant kan zelf verklaren dat zijn medisch apparaat veilig is en verkrijgt daarmee een CE-certificaat. Maakt hij zijn product op een constante betrouwbare manier dan valt een ISO-900x certificaat te behalen. Dat alles zegt nog steeds niets over de werkzaamheid van de meestal simpele apparatuur, want ook mijn wandelstok valt onder de soort “medische apparatuur” die ik “rare apparaten” noem, als zou worden gesuggereerd dat er een ziekte mee viel te diagnosticeren of genezen of voorkomen. Een LED-zaklampje heeft vast een CE-certificaat, maar wanneer en hoe suggereer je dat het “medisch” kan worden ingezet ? Dat doe je met een verkoopverhaal zoals bij de BIOSTABIL, in feite een magneetje aan een koordje, dat mensen doet geloven dat ze precies zó worden beïnvloedt als hun lichaam “vraagt”.

Op 22 november 2010 schreef ik samen met Agnes Tieben over ons bezoek aan de Internationaal Therapeut 2010 beurs. Daar kwamen we ook wat rare apparaatjes tegen, bijvoorbeeld:

De PTD Personal Therapie Device, je eigen therapiebegeleider, is uitgerust met ruim 300 programma’s, die in te zetten zijn bij zeer uit eenlopende klachten.

Ook dit apparaat staat in de lijst, Skepp schrijft er het volgende over:

Volgens de folder van november 2010:
De PTD zendt energiegolven uit die de eigen genezende vermogens van het lichaam stimuleren en positief beïnvloeden. Cellen gaan weer op de juiste manier met elkaar resoneren, waardoor het lichaam in balans komt en zelf in staat is klachten of symptomen te verlichten of zelfs te verhelpen.

Iedereen die weet hoe een afstandsbediening werkt, kan overweg met dit zelfhulpapparaat. . . .

Reactie Skepp:
Zolang niet is aangetoond dat de PTD ook maar het geringste effect heeft is het gezond het effect niet hoger aan te slaan dan van een afstandsbediening.

Zoek hier zelf apparaten op in de lijst.

Met dank aan Marie Prins voor deze tip.